Pangéran Dipanegara

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
ꦣꦶꦦꦟꦼꦓꦫ
Dipanagara
Diponegoro.jpg
Gambar Pangeran Dipanagara (1835)
Lair (1785-11-11)11 Novèmber 1785
Kasultanan Ngayogyakarta
Surud 8 Januari 1855(1855-01-08) (umur 69)
Nèderlan Makassar, Indhiya Nèderlan
Astana Indonésia Makassar, Indonésia
Garini Kedhaton
Ratnaningsih
Ratnaningrum
Putra 17 kakung lan 5 putri
Wangsa Hamengkubuwana
Bapa Hamengkubuwana III
Ibu R.A. Mangkarawati

Bendara Pangéran Harya Dipanagara utawa ꦣꦶꦦꦟꦼꦓꦫ utawa ing basa Indonésia Pangéran Dipanegara (Ngayogyakarta, 11 November 1785-Makassar, 8 Januari 1855) iku pahlawan nasional Républik Indonésia. Pasaréyané dumunung ana ing Ujung Pandang.

Asal-usul Dipanagara[besut | besut sumber]

Dipanagara iku putra Dalem pambarep Ngarsa Dalem Hamengkubuwana III kang jumeneng nata ing Ngayogyakarta Hadiningrat. Miyos tanggal 11 November 1785 ing Yogyakarta saka garwa ampil kang asmané R. A. Mangkarawati kang asalé saka laladan Pacitan. Pangeran Dipanagara kagungan asma timur Bendara Raden Mas Antawirya.

Mangertèni kalungguhané minangka putra saka garwa ampil, Dipanagara nulak kersaning ingkang rama, Sultan Hamengkubuwana III kang ngersakake Dipanagara nglintir keprabon utawa jumeneng nata. Panjenengané nulak amarga ibuné dudu garwa padmi. Wusana dhampar keprabon banjur kalintirake marang adhine kang miyos saka garwa padmi, ya iku GRM Ibnu Jarot, kang jumeneng nata Sultan Hamengkubuwana IV. Panjenengané kagungan garwa telu ya iku: Bendara Raden Ayu Antawirya, Raden Ayu Ratnaningsih, lan Raden Ayu Ratnaningrum.

Dipanagara luwih kepéncut marang babagan agama lan cedhak kalawan kawula saéngga luwih remen lenggah ing Tegalrejo, dalemé éyang buyut putri, garwa prameswari saka Sultan HB I asma Kangjeng Ratu Ageng Tegalreja, tinimbang urip ana ing kraton. Pangramané marang kraton diwiwiti nalika jumenenge Sultan Hamengkubuwana V (1822) ya iku nalika Dipanagara kalebu salah sijining anggota para wali Dalem kang ngamping-ampingi Ngarsa Dalem, nalika semono isih yuswa 3 taun, déné papréntahane sadina-dina diasta déning Patih Danurejo IV bareng lan Residhen Walanda. Cara dadi wali kang kaya mangkono iku ora disarujuki déning Dipanagara.

Riwayat Perjuangan[besut | besut sumber]

Artikel utama: Perang Dipanagara

Perang Dipanagara miwiti nalika Walanda masang pathok ing lemah kagungané Dipanagara ana désa Tegalrejo. Wektu iku, panjenengané pancèn wis ora kersa karo tumindaké Walanda kang ora ngregani adat istiadat lan meres para kawula kanthi pajeg.

Sikepe Dipanagara kang nentang Walanda kanthi terang-terangan, olèh simpati lan panjurung saka para kawula. Kanthi saran Pangeran Mangkubumi, ingkang uwa, Dipanagara nyingkir saka Tegalreja, lan gawé pesanggrahan ing sawijining guwa kang jenengé Guwa Selarong. Wektu iku, Dipanagara nyatakaké yèn pangramané iku minangka prang sabil, prang ngadhepi kaum kapir. Gregete "perang sabil" kang dikobaraké déning Dipanagara nggawa prabawa nganti tekan wewengkon Pacitan lan Kedu. Salah sawijining ngulama ing Surakarta, ya iku Kyai Maja, mèlu nggabung dadi barisane Dipanagara ing Guwa Selarong.

Sajeroning perang iki kapitunan kang kudu disandhang Walanda ora kurang saka 15.000 wadya lan 20 yuta gulden.

Manéka cara terus direkadaya déning Walanda kanggo nyekel Dipanagara, malah nganggo nganakake sayembara maw bebungah 50.000 gulden kang bakal diwènèhaké kanggo sapa waé kang bisa nyelek Dipanagara. Nganti pungkasané Dipanagara kapilut lan kalakon dipikut ing taun 1830.

Penangkapan lan pengasingan[besut | besut sumber]

Lukisan Prastawa Penangkapan Pangeran Dipanagara déning VOC

Sajeroning perjuangan, Pangeran Dipanagara dibantu déning puterané kang asma Bagus Singlon utawa Ki Sodewo. Ki Sodewo ngayahi paperangan ing wewengkon Kulon Progo lan Bagelen.

Ki Sodewo duwé ibu kang asmané Citrowati, kang séda ing sajeroning serangan Walanda. Ki Sodewo cilik utawa Bagus Singlon tuwuh diwasa sajeroning asuhan Ki Tembi, kapercayaan Pangeran Dipanagara. Bagus Singlon utawa Raden Mas Singlon utawa Ki Sodewo sawisé rumaja banjur nyusul bapaké ing medan pertempuran. Saora-orané Pangeran Dipanagara duwé 17 putra lan 5 putri, kang kabèh saiki nyebar ing saindhenging Indonésia, kalebu ing Jawa, Sulawesi lan Maluku.

Rujukan[besut | besut sumber]

  1. ^ Makam Pangeran Dipanagara ing Makassar.

Wacan[besut | besut sumber]

  • Sajarah Perjuangan Pangeran Dipanagara, déning Dr.Purwadi.M.Hum lan Megandaru W.Kawuryan.S.IP., Penerbit Tunas Harapan Yogyakarta, Cithakan I taun 2005,ISBN 979-1117-85-3

Uga delengen[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]