Pangéran Dipanegara

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
ꦣꦶꦦꦟꦼꦓꦫ
Dipanagara
Diponegoro.jpg
Gambar Pangeran Dipanagara (1835)
Lair (1785-11-11)11 Novèmber 1785
Cithakan:Country data Yogyakarta Kesultanan Yogyakarta
Surud 8 Januari 1855(1855-01-08) (umur 69)
Nèderlan Makassar, Hindia Nèderlan
Astana Indonésia Makassar, Indonésia
Garini Kedhaton
Ratnaningsih
Ratnaningrum
Putra 17 putra lan 5 putri
Wangsa Hamengkubuwana
Bapa Hamengkubuwana III
Ibu R.A. Mangkarawati

Pangéran Dipanagara utawa ꦣꦶꦦꦟꦼꦓꦫ utawa ing basa Indonésia Pangéran Dipanegara (Yogyakarta, 11 November 1785 - Makassar, 8 Januari 1855) iku pahlawan nasional Républik Indonésia. Pasaréyané dumunung ana ing Ujung Pandang.

Asal-usul Dipanagara[besut | besut sumber]

Dipanagara iku putra pambarep Hamengkubuwana III, raja Mataram ing Yogyakarta. Lair tanggal 11 November 1785 ing Yogyakarta saka garwa ampil kang asmané R.A. Mangkarawati, ya iku garwa ampil kang asalé saka Pacitan. Pangeran Dipanagara duwé jeneng asli Raden Mas Ontowiryo.

Mangertèni kalungguhané minangka putra saka garwa ampil, Dipanagara nulak kersaning sang rama, Sultan Hamengkubuwana III kang arep ngangkat dadi raja. Panjenengané nulak amarga ibuné dudu garwa padmi. Panjenengané kagungan garwa telu ya iku: Bendara Raden Ayu Antawirya, Raden Ayu Ratnaningsih, lan Raden Ayu Ratnaningrum.

Dipanagara luwih kepéncut marang babagan agama lan cedhak karo rakyat saéngga luwih seneng manggon ing Tegalrejo, dalemé éyang buyut putri, permaisuri saka HB I Ratu Ageng Tegalrejo tinimbang urip ana ing kraton. Pambrontakané marang kraton diwiwiti nalika kapemimpinan Hamengkubuwana V (1822) ya iku nalika Dipanagara dadi salah siji anggota perwalian kang ndhampingi Hamengkubuwana V kang isih umur 3 taun, déné pamaréntahan sadina-dina dicekel déning Patih Danurejo bebarengan karo Residen Walanda. Cara perwalian kaya mangkono iku ora disarujuki déning Dipanagara.

Riwayat Perjuangan[besut | besut sumber]

Artikel utama: Perang Dipanagara

Perang Dipanagara miwiti nalika Walanda masang pathok ing tanah duwèké Dipanagara ing désa Tegalrejo. Wektu iku, pamjenengané pancèn wis eneg karo tumindaké Walanda kang ora ngregani adat istiadat lan ngèksploitasi rakyat kanthi pajak.

Sikap Dipanagara kang nentang Walanda sacara terang-terangan, olèh simpati lan panjurung saka rakyat. Kanthi saran Pangeran Mangkubumi, pamané, Dipanagara nyingkir saka Tegalrejo, lan gawé markas ing sawijining guwa kang jenengé Guwa Selarong. Wektu iku, Dipanagara nyatakaké yèn perlawanané iku minangka perang sabil, perlawanan ngadhepi kaum kafir. Semangat "perang sabil" kang dikobaraké déning Dipanagara nggawa prabawa nganti tekan wewengkon Pacitan lan Kedu. Salah sawijining tokoh agama ing Surakarta, ya iku Kyai Maja, mèlu nggabung karo prajurit Dipanagara ing Goa Selarong.

Sajroning perang iki karugên pihak Walanda ora kurang saka 15.000 wadya lan 20 yuta gulden.

Manéka cara terus diupayakaké déning Walanda kanggo nyekel Dipanagara. Malah nganggo sayembara barang. Bebungah 50.000 Gulden diwènèhaké kanggo sapa waé kang bisa nangkep Dipanagara. Nganti pungkasané Dipanagara dijebak lan dicekel ing taun 1830.

Penangkapan lan pengasingan[besut | besut sumber]

Lukisan Prastawa Penangkapan Pangeran Dipanagara déning VOC

Jroning perjuangan, Pangeran Dipanagara dibantu déning puterané kang asma Bagus Singlon utawa Ki Sodewo. Ki Sodewo ngayahi paperangan ing wewengkon Kulon Progo lan Bagelen.

Ki Sodewo duwé ibu kang asmané Citrowati, kang séda ing sajeroning serangan Walanda. Ki Sodewo cilik utawa Bagus Singlon tuwuh diwasa sajeroning asuhan Ki Tembi, kapercayaan Pangeran Dipanagara. Bagus Singlon utawa Raden Mas Singlon utawa Ki Sodewo sawisé rumaja banjur nyusul bapaké ing medan pertempuran. Saora-orané Pangeran Dipanagara duwé 17 putra lan 5 putri, kang kabèh saiki nyebar ing saindhenging Indonésia, kalebu ing Jawa, Sulawesi lan Maluku.

Rujukan[besut | besut sumber]

  1. ^ Makam Pangeran Dipanagara ing Makassar.

Wacan[besut | besut sumber]

  • Sajarah Perjuangan Pangeran Dipanagara, déning Dr.Purwadi.M.Hum lan Megandaru W.Kawuryan.S.IP., Penerbit Tunas Harapan Yogyakarta, Cithakan I taun 2005,ISBN 979-1117-85-3

Uga delengen[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]