Tèh
 Tèh ijo ing Chinese gaiwan |
|
| Tipe | minuman panas utawa anyes. |
|---|---|
| Negara asal | China |
| Wiwit digawé | watara abad kaping-10 sadurungé Masèhi.[1] |
Tèh (basa Cina: 茶, Chá), iku ombénan tein. Yoiku salah siji infusi kang kagawé saka godhong garing semak Camellia sinensis kanthi banyu panas. Ing basa Cina Amoy diarani Te kang tegesé tèh. Basa nasional Cina tembung tèh yaiku Cha. Yèn ing basa Inggris tèh diarani tea. Akèh wong kang seneng ngombé tèh anget utawa panas. Kadhangkala diwènèhi gula. Teh sing kagawé saka tanduran tèh dipérang dadi 4 (patang) klompok: tèh ireng, tèh oolong, tèh ijo, lan tèh putih.
Istilah "tèh" uga dipigunakaké tumrap ombènan sing kagawé saka woh-wohan, rempah-rempah utawa tanduran obat liya sing diseduh, kayata, tèh rosehip, camomile, krisan lan Jiaogulan. Tèh sing ora ngandhut godhong tèh disebut tèh hèrbal.
Tèh minangka sumber alami kafein, teofilin lan antioksidan kanthi kadar lemak, karbohidrat utawa protein amèh ngancik nol persèn. Tèh yèn diombé krasa rada pait malah dadi ciri sedhepe ngombé tèh.
Tèh kembang kanthi campuran kuncup kembang mlathi sing kasebut tèh mlathi utawa tèh wangi mlathi dadi tèh sing populèr ing Indonésia[2]. Konsumsi tèh ing Indonésia watara 0,8 kilogram per kapita per taun isih adoh ing sangisoré negara-negara liya ing donya, senadyan Indonésia kagolong negara sing ngasilaké tèh paling akèh nomer lima ing donya.[3]
Bab lan Paragraf |
Sajarah [sunting]
Miturut crita, tèh ditemokaké ing Cina. Tèh ing pisanan ditemokaké déning Kaisar Shen Nun ing taun 2737 sadurungé Masehi. Kaisar Shen Nung dikenal ora mung dadi kaisar thok, ananing uga dikenal kanthi sesebutan The Divine Healer (Sang Penyembuh dari Ilahi).[4] Crita nemu tèh déning Kaisar, ora sinengaja nalika godhong tèh kang ana ing kebon Kaisar Shen Nung tiba ing banyu kang lagi digodhog dening Kaisar. Nalika godhong tèh iku kena banyu panas, mambu énakè langsung nggawé Kaisar kepingin nyoba ngicipi. Ora mung mambunè, ananging rasa sepet lan pait saka godhong tèh iku disenengi déning Kaisar amarga dipercaya bisa agawé segering awak. Saliyané iku, miturut panelitèné Kaisar Shen Nung, ngombé tèh bisa marèkaké saka penyakit. [4]
Akèh kang ngandharaké panemonan tèh ing Jepang kang ana gegayutané karo Daruma. Daruma yaiku wong kang nyebaraké agama Zen Buddha utawa kang dikenal kanthi sesebutan Father of Zen Buddha ing Jepang taun 600 Masehi. Kacarita, Daruma lagi nyinauni agama Buddha kanthi tapa lan ora turu utawa merem sasuwéné 7 taun (ana kang ngandharakè 9 taun). Ana crita liya kang nyritakaké Daruma tapa kanthi lungguh nganti ing pungkasané sikilé Daruma lumpuh. Ana crita kang luwih sangar nyritakaké yèn Daruma sengaja nyuwèk kelopak mripaté bèn ora turu nalika tapa. Klopak mripaté iku tiba ing lemah. Lan miturut lègenda, keajaiban kadadéyan nalika klopak mripat iku tiba, thukul tanduran tèh kang kaping pisanan ing Jepang. Wiwit iku, Daruma dikenal kanthi mripaté kang gedhé minangka icon utawa pratandha lan didadèkaké golèkan kang misuwur ing Jepang.[4]
Ing taun 780 Masehi, kang pisanan cendekiawan kang jenengé Lu Yu ngumpulaké lan nulis buku kang ngrembug babagan temuan tèh lan mumpangate ing sajroning literatur tèh, yaiku Ch’a Cing utawa The Classic of Tea. Buku iku nyritakaké yèn tèh mujudakè ombèn-ombèn kang bisa nggawé wong luwih semangat, bisa nglerem ati, mbuka pikiran lan nggawé ora ngantuk, nggawé ènthènging awak lan nyegeraké awak, sarta bisa ngunggahaké kamampuan pikiré wong. [4]
Panyebaran [sunting]
Ing jaman Wangsa Han, Tang, Soon lan Yuan, komodhitas tèh wiwit dikenalaké ing njaba Cina liwat ijolan kabudayan ing Asia Tengah liwat bawana Éropah sinambi adol kain sutra (sinebut Jalur Sutra). East India Company utawa Perusahaan Hindia Timur Britania kang dianakaké déning Ratu Elizabeth I tanggal 31 Desember 1600 kang nduwèni ancas yaiku monopoli padagangan ing Hindia Wétan. Ing taun 1669, East India Company ngéntukaké lisènsi kanthi nekakaké tèh saka Cina menyang Inggris nganggo kapal Elizabeth I. Monopoli padagangan tèh dikuwasani nganti taun 1833. Ing taun 1773 East India Company éntuk dodolan tèh langsung saka Cina menyang Amérika kanthi ngliwati jalur padagangan lan perpajakan kang ngrugikaké èksportir Éropah lan importir Amérika. Kamangka anggawé ngamuk warga Boston, kanthi ngguwang sakabèhing pethi kang isiné tèh ing laut. Kadadéyan iku dikenal kanthi sesebutan Boston Tea Party kang ngakibataké révolusi Amérika marang panjajahan bangsa Inggris. [4]
Jinising tèh [sunting]
| No. | Jinis tèh | Katrangan |
|---|---|---|
| 01. | Tèh Ireng utawa Black Tea | Tèh iki diolah kanthi prosès fèrmèntasi penuh. Tèh iki uga dikenal kanthi sesebutan tèh abang. |
| 02. | Tèh Oolong utawa Oolong Tea | Tèh iki diolah kanthi setengah prosès fèrmèntasi. Tèh jinis iki mujudaké tèh kang disenengi ing Cina lan India. |
| 03. | Tèh Ijo utawa Green Tea | Tèh iki diolah ora kanthi prosès fèrmèntasi. Sawisé godhong tèh dipethik, langsung diolah. Tèh iki nduwèni mupangat kang paling apik. Miturut asil panalitèn, tèh ijo bisa ngurangi risiko kena kangker. Tèh iki wiwit populèr ing Asia yaiku ing Cina lan Jepang. |
| 04. | Tèh Putih | Tèh iki diolah ora kanthi prosès oksidasi. Nalika isih ing wit, godhong tèh ora éntuk kena srengéngé langsung supaya ora ngasilaké klorofil. Amarga prodhuksiné sithik, mula regané larang. |
| 05. | Tèh Pu-erh | Tèh pu-erh kaperang dadi loro, yaiku mentah lan mateng. Tèh pu-erh kang isih mentah bisa langsung digunakaké kanggo nggawé tèh utawa disimpen sawetara nganti mateng. Nalika disimpen, tèh pu-erh ngalami prosès oksidasi mikrobiologi tahap loro. Tèh pu-erh mateng digawé saka godhong tèh kang kena prosès oksidasi kanthi artifisial supaya bisa kaya rasa tèh pu-erh mentah kang wis suwé sinimpen lan kena prosès panuwan alami. Tèh pu-erh mateng digawé kanthi ngontrol kalembaban lan temperatur godhong tèh kang mirip prosès pangomposan. |
| 06. | Tèh Kuning | Sebutan kanggo tèh kang nduwèni kualitas apik kang disajikaké ing kedhaton kaisar. Tèh iki asalé saka godhong tèh ijo kanthi prosès panggaringan kang luwih suwe. |
| 07. | Tèh Kukicha | Tèh iki nduwèni kualitas kang ora patiya apik. Tèh iki kagawé saka campuran gagang lan godhong tèh kang wis tuwa ing pamethikan kang kaping pindho, lan diosèng ing wajan. |
| 08. | Tèh Genmaicha | Tèh ijo kang dicampur karo brondong saka beras kang durung disosoh. Tèh iki nduwèni ganda kang wangi. Tèh jinis iki populèr banget ing negara Jepang. |
| 09. | Tèh Kembang | Tèh ijo utawa tèh ireng kang diprosès utawa dicampur karo kembang. Tèh kembang kang paling populèr yaiku tèh mlathi (Heung Pín ing basa Kantonis, Hua Chá ing basa Tionghoa) kang kagawé saka campuran tèh ijo utawa tèh oolong kang dicampur kembang mlathi. Kembang-kembang liya kang bisa digawé campuran tèh yaiku mawar, seroja, leci, lan seruni. |
Kandhungan [sunting]
Tèh kanthi cara umum ngandhut dat kang akèh, yaiku pelifenol kang nduwèni mupangat minangka antioksidan lan bisa nyegah radhikal bébas sajroning awak kang diakibataké saka lingkungan lan panganan kang didhahar. Tèh uga ngandhut vitamin B kang akèhé kaping sepuluhé yèn dibandhingaké janganan ijo. Vitamin C nduwèni mupangat minangka kakebalan awak utawa imunitas. Vitamin C kang ana ing sajroning tèh bisa luwih akèh tinimbang vitamin C kang ana ing woh jeruk. Vitamin A nduwèni mupangat kanggo kasarasan mripat. Vitamin E nduwèni mupangat bisa nggawé jantung dadi séhat lan nggawé kulit dadi alus, yaiku akèhé kira-kira 100-200 UI. Kang pungkasan, tèh nduwèni kandhutan cathecin yaiku dat asipat multifungsi. Dat iki nduwèni mupangat minangka antiradhang, anti panggandhaan sèl, lan ngedhunaké kadhar kolesterol. [6][7] Miturut Noni Soraya, godhong tèh ireng unggulan ngandhut senyawa bioaktif polyfenol kang ing njeroné ngandhut flavonoid, tannin, kafein lan asam fenalat. Tèh ireng uga ngandhut vitamin B1, B2, C, E lan K sarta mineral fluor, mangan, kalsium, potassium lan kalium. Senyawa katekin kang ana ing sajroning senyawa flavonoid ngandhut: Epikatekin (EC), Epikatekin Galat (ECG), Epigalo Katekin (EGC), Epigalo Katekin Galat (EGCG) lan Quercetin.[8]
Ékonomi [sunting]
Tèh dadi ombèn-ombèn kang disenengi wong akèh ing donya kanggo dikonsumsi. Tèh bisa dikonsumsi ing kabèh jinis ombèn-ombèn ing donya-kayata dicampur karo kopi, coklat, soft drink, lan alkohol. Para konsumèn tèh paling akèh saka negara Asia kulon yaiku negara India lan Sri Lanka. Saking akèhé kang seneng ngonsumsi tèh, nganti ana budaya ngombé tèh kaya ing Gongfu tea ceremony kang ana ing negara Cina. Ing negara Jepang ana budaya ngombé tèh kanthi cara kang unik, yaiku sadurungé cangkir diisi tèh, cangkir iku direndhem ing banyu panas supaya nalika tèh dijog ing cangkir, angeté bisa awèt. Ing Amérika 80% wong seneng ngombé tèh kanthi cara diwènèhi ès.[9]
Taun 2003, prodhuksi tèh donya yaiku 3.21 milyar ton. Ing taun 2008, prodhuksi tèh donya luwih saka 4.73 milyar ton. Negara kang paling akèh mrodhuksi tèh yaiku Cina, India, Kenya, Sri Lanka, lan Turki. Miturut tabèl prodhuksi tèh {ing ton), kabèh negara kang ngasilaké tèh mundhak terus. Data iku éntuk saka FAO nalika Januari 2010.[10]
| Negara | 2006 | 2007 | 2008 |
|---|---|---|---|
 China |
1.047.345 | 1.183.002 | 1.275.384 |
 India |
928.000 | 949.220 | 805.180 |
 Kenya |
310.580 | 369.600 | 345.800 |
 Sri Lanka |
310.800 | 305.220 | 318.470 |
 Turkey |
201.866 | 206.160 | 198.046 |
 Vietnam |
151.000 | 164.000 | 174.900 |
 Indonesia |
146.858 | 150.224 | 150.851 |
 Japan |
91.800 | 94.100 | 94.100 |
 Argentina |
72.129 | 76.000 | 76.000 |
 Iran |
59.180 | 60.000 | 60.000 |
 Bangladesh |
58.000 | 58.500 | 59.000 |
 Malawi |
45.009 | 46.000 | 46.000 |
 Uganda |
34.334 | 44.923 | 42.808 |
| Negara liya | 189.551 | 193.782 | 205.211 |
| Total | 3.646.452 | 3.887.308 | 3.833.750 |
Jeneng ing basa liya [sunting]
| Basa | Jeneng | Basa | Jeneng | Basa | Jeneng | Basa | Jeneng | Basa | Jeneng |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Afrikaans | tee | Armenia, Catalan | te | Ceko | té or thé (1) | Denmark | te | Walanda | thee |
| Inggris | tea | Esperanto | teo | Estonia | tee | Faroese | te | Finlandia | tee |
| Prancis | thé | Frisian Kulon | tee | Galician | té | Jerman | Tee | Ibrani | תה, te |
| Hungaria | tea | Islandiia | te | Indonesia | teh | Irlandia | tae | Italia | tè or thè |
| Jawa | tèh | scientific Latin | thea | Latvia | tēja | Limburgish | tiè | Lithuania | arbata (2) |
| Low Saxon | Tee [t(ʰɛˑɪ] or Tei [t(ʰaˑɪ] | Basa MelayuMelayu | teh | Norwegia | te | Occitan | tè | Polski | herbata (3) |
| Sesotho | tea,chá | Scots Gaelic | tì, teatha | Singhala | thé | Spanyol | té | Skotlandia | tea [tiː] ~ [teː] |
| Sunda | entèh | Swedia | te | Tamil | தேநீர் thenīr (nīr = water) "theyila" means "tea leaf" (ila=leaf) | Telugu | తేనీళ్ళు tēnīru | Welsh | te |
Pranala njaba [sunting]
 |
Wikiquote anggadhahi kolèksi kutipan ingkang magepokan kaliyan: |
- (id) Tèh -Camellia sinensis O.K. var. Assamica (Mast) - minangka sawijining sumber antioksidan
- (id)Tèh ijo nyegah panyakit
- (id)Ngenali ragam lan mupangat tèh
- (id)Jinis-jinis tèh
- (id)Gawé ombènan tèh luwih kagungan aji
- (en)Tea Leaves, Francis Leggett & Co., 1900, saka Project Gutenberg
- (en)The Book of Tea by Kakuzo Okakura saka Project Gutenberg, lan versi PDF (2.8 MB)
- (en) Classification and Nomenclature of the Tea Plant From the Tea Reasearch Association's Toklai labs, Assam.
- (en) Russian Tea How to describes the Russian method for making tea and elaborates on the surrounding culture and equipment (notably samovar)
- (en) British Standard 6008:1980 (aka ISO 3103:1980) Method for preparation of a liquor of tea for use in sensory tests.
- (en)George Orwell: A Nice Cup of Tea An essay by author George Orwell describing his own methods of making tea.
- (en) How to make a perfect cup of tea News Release from Royal Society of Chemistry.
- (en) How to make a perfect cuppa
- (en) The Industrial Revolution and Tea-drinking
- (en)Douglas Adams' humorous article on tea.
- (en)Tea Auction
- (en)Tea Forums Tea Discussion Forum
- (en)History of Teapots
- (en)Taiwanese Tea Culture
- (en)Trader's Port tea sampling community
Cathetan sikil [sunting]
- ^ (en)Teh diaksès tanggal 30 April 2011
- ^ "Minum Teh Juga Memiliki Manfaat Kesehatan". http://www.depkes.go.id/index.php?option=articles&task=viewarticle&artid=99&Itemid=3. Retrieved 29 November 2008.
- ^ "4. Sugar and beverages". FAO. http://www.fao.org/DOCREP/006/Y4343E/y4343e05.htm. Retrieved 29 November 2008. "Major producers are: India, which accounts for about 29 percent of global production; China, 23 percent; Sri Lanka, 9 percent; Kenya, 8 percent; and Indonesia, 6 percent."
- ^ a b c d e (id)Sejarah tèh dunia diakses tanggal 30 April 2011
- ^ (id)Jenis Teh diaksès tanggal 30 April 2011
- ^ (id)Cara Menyiasati Dampak Kafein Dalam Kandungan Teh kaakses tanggal 30 April 2011
- ^ (id)Manfaat dan Kandungan teh kaaksès tanggal 30 April 2011
- ^ (id)Buku Gratis Kandungan Teh Hitam kaaksès tanggal 30 April 2011
- ^ (en)["Tea". Modern Marvels television (program). The History Channel. Disiarna tanggal 15 Oktober 2010]
- ^ (en)FAOSTAT kadeleng tanggal 2 Mei 2011
