Tumpeng
Tumpeng iku cara nyuguhaké sega lan lawuh jroning wangun bucu; amarga saka kuwi banjur diarani sega tumpeng.[1] Olahan sega sing dianggo umumé arupa sega kuning, senadyan kerep uga digunakaké sega putih biasa utawa sega uduk. [2]Cara nyuguhaké sega iki mligi Jawa utawa masyarakat Betawi katurunan Jawa lan biasané disuguhaké wektu kenduri utawa prayaan mèngeti kedadéyan wigati.[2] Senadyan mangkono, masyarakat Indonesia wis ngenal kagiatan iki sacara umum.[2]
Tumpeng uga diarani tumpukan sega kang padhet.[2] Tumpeng bentuké kerucut.[2] Bentuk kerucut nduwéni filosofi pangarep-arep supaya urip saya munggah lan dhuwur ing bab drajat, pangkat, lan martabat.[2]
Tumpeng tau diklaim dadi duwèkké Malaysia.[2] Déné pangan liyané kang uga diklai yaiku kupat, cendol, lan rendang.[2] Tumpeng kanggo ubarampé upacara ingkang sifatipun seneng utawa suka uga sedhih.[2] Ing acara ritual, tumpeng biyasané dihias karo sayuran lan iwak kang nduwéni teges kang sakral lan nduweni pralambang lan pangarep-arep.[2]
Tumpeng bentuké kerucut lan ditata ing wadah utawa tampah kang diléméki godhong gedhang.[2] Tumpeng manggoné ing tengah lan diubengi lauk lan sayur.[2]
Jaman biyèn tumpeng wernané putih, nanging supaya katon éndah tumpeng banjur diwernani.[2] Saiki tumpeng kuning kang dienggo ing upacara-upacara khusus.[2] Saliyané tumpeng kuning kang kanggo upacara tradisiomal masyarakat Jawa, uga ana [[tumpeng putih].[2] Jaman saiki banjur ana tumpeng-tumpeng kanthi werna liyané, kayata tumpeng ijo (daun suji campur daun pandan), tumpeng ireng (biji keluwek utawa abu merang padi), tumpeng abang (sari angkak utawa sari bayam abang), lan tumpeng orén (sari wortel).[2]
Bab lan Paragraf |
Cara nggawe [sunting]
Sega tumpeng biyasané dadi hidangan istiméwa ing acara-acara penting.[1] Carané gawé tumpeng sing énak yaiku.[1]
- Campur 200 gram beras ketan putih ing 1 kg beras supaya sega tumpeng bisa pulen lan gampang kacithak.[1]
- Rendhem campuran beras, suwene 8-10 jam supaya cepet mateng lan hasilé apik, banjur kukus nganti mateng, suwéné kurang luwih 1/2 jam.[1]
- Beras kang wis dikukus banjur dilebokaké ing santen kang wis umum, banjur diwénéhi godhong salam utawa godhong pandan lan uyah, mangsak nganti santene asat.[1] Supaya sega tumpeng bisa katon kuning, campura 1 séndhok makan banyu jeruk nipis saben 1.500 ml santen.[1]
- Santen dimangsak dhisik supaya sega tumpeng ora gampang mambu.[1]
- Supaya tumpeng bisa alus, sawisé beras mateng, aja diudheg-udheg maneh, diadhemké ing panci tutupan suwéné 15 menit, banjur kukus nganti garing lan mateng.[1]
- Hiyasan kanggo tumpeng bisa nganggo garnish saka wortel, péterséli, bengkuang, cabai merah, tomat, atau sayuran.[1]
- Tumpeng biasa disuguhaké ing sadhuwuring tampah (wadhah tradhisional) lan ditataki godhong gedhang.[1]
Filosofi [sunting]
Tumpeng yaiku sega kang bentuké kerucut kanthi werna-werna lauk pauk.[3] Tumpeng dihidangaké ing tampah kang arupa nampan gedhé, bunder, saka anyaman pring.[3] Tumpeng biyasané dianggo ing upacara tradisional.[3] Tumpeng ing ritual Jawa ana macem-macem jinisé. Ana tumpeng sangga langit,Arga Dumilah, Tumpeng Megono lan Tumpeng Robyong.[3] Tumpeng kebak ing simbol kang nggambaraké makna kauripan.[3] Tumpeng robyong asring dianggo dadi sarana upacara Slametan (Tasyakuran).[3] Tumpeng Robyong dadi simbol keslametan, kasuburan lan kasejahteraan.[3] Tumpeng sing bentuke kaya Gunung nggambarake kamakmuran sing langgeng.[3] Banyu sing mili saka gunung bakal nguripi tanduran-tanduran.[3] Tanduran kang bentuké ribyong diarani semi utawa semen kang tegese uri lan thukul ngrembaka.[3]
Sejarah [sunting]
Bentuk tumpeng kaya bentuk gunung. Indonésia kalebu nagara kepulauan kang nduwéni akeh gunung merapi.[4] Nenek moyang warga Indonesia nduweni persépsi tumprap gunung.[4] Gunung dianggep papan panggonan kang luhur.[4] Sega tumpeng utawa tumpengan nduwéni teges simbol gunung Mahameru.[4]
Tumpeng iki dadi tradhisi suguhan kang digunakake jroning upacara kang asipat kasedhihan utawa gumbira.[5]
Sawetara sumber nyebutaké manawa jaman biyèn tumpeng mesthi disuguhakè saka sega putih.[5] Sega putih lan lawuh jroning tumpeng iku duwe makna, yaiku sega putih kang awujud gunungan utawa kerucut iku nglambangaké tangan kang nyembah mring Gusti Pangeran.[5] Sega putih uga nglambangké samubarang kalir kang dipangan, dadi getih lan daging kudu dipilih saka sumber kang resik lan halal. [5]Wujud gunungan iku uga bisa ditegesi minangka pangajab supaya karaharjaning urip manungsa sansaya munggah lan dhuwur.[5]
Kustawa Esye, Pangarsa Komunitas Kiai Damar Sesuluh, mratelakaké tumpeng utawa inthuk-inthuk iku ngandhut piwulang luhur, yaiku pangajabe manungsa marang kuwasaning Pangéran.[5] Jroning uripe manungsa ing donya iku ana trape, kaya kang kagambar ing tumpeng.[5]
Sanajan wujudé kerucut, sajané tumpeng iku kapara dadi telung trap.[5] Ngisor dhewe, tengah lan pucukan utawa dhuwur dhewe.[5] Kabeh ngandhut piwulang. Perangan paling ngisor dhewe kang dipasangi gudhangan lan jajanan iku dadi gegambaraning donyané manungsa. [5]Dene trap kaloro utawa tengah iku dadi sarana meneping rasa manungsa kanggo nuju kasampurnan.[5] Dene pucuk dhewe dadi simbul pangajabé manungsa mring Gusti kanggo nggayuh kabahagyan hakiki. Yaiku kang diarani ilmu sangkan paraning dumadi ana ing pucukan tumpeng kuwi.[5] Mula ing pucukan ditancepi lombok abang ngacung jejeg.[5] Iku kanggo pepeling supaya manungsa kudu tansah eling marang Kang Maha Tunggal, yaiku Pangéran.[5]
Jaman biyèn, sesepuh kang mimpin donga slametan lumrahe bakal ngudhar dhisik makna kang kakandhut jroning suguhan tumpeng.[5] Kanthi cara kang mangkono iku wong kang mélu slametan bakal mangerteni makna tumpeng lan antuk wedharan kang arupa piwulang urip sarta pepeling.[5]
Chatetan suku [sunting]
- ^ a b c d e f g h i j k (id)[1](dipunundhuh tanggal 6 April 2011)
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p (id)[2](dipunundhuh tanggal 6 April 2011)
- ^ a b c d e f g h i j (id)[3](dipunundhuh tanggal 6 April 2011)
- ^ a b c d (id)[4](dipunundhuh tanggal 6 April 2011)
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p (id)[5](dipunundhuh tanggal 6 April 2011)
Pranala jaba [sunting]
- (id) Resep Nasi Tumpeng
