Dhaptar panampa Nobel Fisiologi utawa Kadhokteran

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna mardika basa Jawa
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Pratélan panampi Nobel Fisiologi utawi Kadhokteran
Nobel Prize.png
Dianugerahaké tumrap Kontribusi misuwur salebetipun fisiologi utawi kadhokteran
Dianugerahaké déning Akademi Èlmu Pengetahuan Krajan Swèdhen
Negara  Swèdhen
Pisanan dianugerahaké 1901
Situs resmi

Pangaji-aji Nobel Fisiologi utawi Kadhokteran (Inggris: Nobel Prize in Physiology or Medicine; Swedia lan Nurwègen: Nobelpriset i fysiologi eller medicin) punika satunggal saking gangsal Pangaji-aji Nobel ingkang dipunwontenaken saking panyuwunan déning pamanggih lan indhustrialis Swedia Alfred Nobel. Bebungah Nobel punika dipunparingaken dhumateng tiyang ingkang paling sregep ngleksanakaken gayutan ingkang asifat internasional, pamadeg owahan perdamaian utawi ngéupados ngurangi utawi ngicalaken paperangan. Pangaji-aji Nobel ing Fisiologi utawi Kadhokteran dipunparingaken kanggé panemu wigatos salebeting babagan kadhokteran lan fisiologi.

Pariwara[besut | besut sumber]

Pariwaranipun boten dipunlampahaken ing tanggal tinentu, nanging limrahipun dipunleksanakaken nalika dinten Senin pertengahan Oktober. Pariwaranipun dipunlangsungaken ing gedhong Institut Nobel lan sampun dados prastawa ageng. Bebungahipun piyambak dipunparingaken saben taunipun saben tanggal 10 Dhésèmber, tanggal ing pundi Alfred Nobel tilar donya nalika taun 1896. Saking taun 1905 dumugi taun 1946, upacara panganugerahanipun dipunwontenaken ing Institut Nobel, salajengipun wiwit taun 1947 dipunselenggarakaken ing aula Univèrsitas Oslo, lajeng nalika taun 1990 dipunpindahaken dhumateng balai kutha Oslo.

Ing ngandhap punika pratélan para panampi Bebungah Nobel Fisiologi utawi Kadhokteran wiwit taun 1901:

Taun Asma Karya ingkang Dipunparingi Pangaji-aji
1901 Flag of Germany.svg Emil Adolf von Behring panemon terapi serum kanggé perawatan difteri
1902 Flag of the United Kingdom.svg Ronald Ross panlitèn ngenani malaria
1903 Flag of Denmark.svg Niels Ryberg Finsen panemon parawatan lupus vulgaris
1904 Flag of Russia.svg Ivan Petrovich Pavlov karya ngenani fisiologi sistem pancernan
1905 Flag of Germany.svg Robert Koch panemon jalaran tuberkulosis
1906 Flag of Italy.svg Camillo Golgi, Flag of Spain.svg Santiago Ramón y Cajal panlitèn ngenani sistem saraf
1907 Flag of France.svg Charles Louis Alphonse Laveran panemon ngenani protozoa ingkang njalari lelara
1908 Flag of Russia.svg Ilya Ilyich Mechnikov, Flag of Germany.svg Paul Ehrlich karya ngenani sistem kakebalan
1909 Flag of Switzerland.svg Emil Theodor Kocher karya ngenani klanjer tiroid
1910 Flag of Germany.svg Albrecht Kossel panlitèn ngenani biologi sèl mliginipun protéin lan asam nukleat
1911 Flag of Sweden.svg Allvar Gullstrand panlitèn ngenani pambentukan citra ing lensa mata
1912 Flag of France.svg Alexis Carrel karya ing sutura pambuluh getih lan transplantasi
1913 Flag of France.svg Charles Robert Richet panemon anafilaksis
1914 Flag of Austria.svg Robert Bárány panlitèn apparatus vestibularis ing kuping njero
1919 Flag of Belgium.svg Jules Bordet panemon sistem komplemen ing sistem kakebalan
1920 Flag of Denmark.svg Schack August Steenberg Krogh nedahaken bilih ijolaning udara ing paru-paru punika satunggiling difusi biyasa
1922 Flag of the United Kingdom.svg Archibald Vivian Hill, Flag of Germany.svg Otto Fritz Meyerhof panlitèn dhateng otot, mliginipun ngenani prodhuksi panas lan gandhènganipun kaliyan metabolisme asam laktat lan panggunaan oksigèn
1923 Flag of Canada.svg Frederick Grant Banting, Flag of the United Kingdom.svg John James Richard Macleod panemon insulin
1924 Flag of the Netherlands.svg Willem Einthoven panemon mekanisme elektrokardiogram (EKG)
1926 Flag of Denmark.svg Johannes Andreas Grib Fibiger panerangan Spiroptera carcinoma lan kanker ingkang dipunprabawai kanthi gawéan ing kéwan
1927 Flag of Austria.svg Julius Wagner-Jauregg panyarasan kalumpuhan umum kanthi infeksi déning malaria
1928 Flag of France.svg Charles Jules Henri Nicolle karya ing tifus
1929 Flag of the Netherlands.svg Christiaan Eijkman, Flag of the United Kingdom.svg Sir Frederick Gowland Hopkins panemon manéka vitamin
1930 Flag of Austria.svg Karl Landsteiner nemokaken golongan getih manungsa
1931 Flag of Germany.svg Otto Heinrich Warburg panlitèn ngenani sitokrom ing ambegan selulèr
1932 Flag of the United Kingdom.svg Sir Charles Scott Sherrington, Flag of the United Kingdom.svg Edgar Douglas Adrian karya ngenani fungsi neuron kalebet kasunyatan bilih rangsangan ingkang langkung kiyat njalari frekuensi ingkang langkung inggil dhateng impuls saraf
1933 Flag of the United States.svg Thomas Hunt Morgan panemon peran kromosom kanthi genetis
1934 Flag of the United States.svg George Hoyt Whipple, Flag of the United States.svg George Richards Minot, Flag of the United States.svg William Parry Murphy panemon terapi ati kanggé anemia
1935 Flag of Germany.svg Hans Spemann penemon punjer pangaturan ing pangembangan awal makluk gesang
1936 Flag of the United Kingdom.svg Sir Henry Hallett Dale, Flag of Germany.svg Otto Loewi karya ngenani transmisi impuls saraf liwat neurotransmitter
1937 Flag of Hungary.svg Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt panggambaran vitamin C lan panemon bilih oksigèn nggabung kaliyan hidrogen ing ambegan selulèr"
1938 Flag of France.svg Corneille Jean François Heymans panedahan bilih tekanan getih lan kandhutan oksigèn ing getih dipunukur déning awak lan dipunilèkaken dhateng utek
1939 Flag of Denmark.svg Gerhard Domagk panemon protonsil sulfonamida, obat ingkang sepisanan èfèktif nglawan infèksi baktèri
1943 Flag of Denmark.svg Carl Peter Henrik Dam, Flag of the United States.svg Edward Adelbert Doisy panemon vitamin K lan struktur kimiawinipun
1944 Flag of the United States.svg Joseph Erlanger, Flag of the United States.svg Herbert Spencer Gasser panemon manéka serat saraf
1945 Flag of the United Kingdom.svg Sir Alexander Fleming, Flag of the United Kingdom.svg Ernst Boris Chain, Flag of the United Kingdom.svg Sir Howard Walter Florey panemon penisilin lan fungsinipun dhateng panyarasan lelara infèksi
1946 Flag of the United States.svg Hermann Joseph Muller panemon bilih mutasi saged dipunprabawai déning sinar x
1947 Flag of the United States.svg Carl Ferdinand Cori, Flag of the United States.svg Gerty Theresa Cori panemon pripun glikogen dipunéwahi dados glukosa ing badan lan ngenani èfèk hormon hipofisis ing metabolisme karbohidrat
Flag of Argentina.svg Bernardo Alberto Houssay panemon peran hormon saking lobus anterior klanjer pituitaria gadhah prabawa dhumateng metabolisme karbohidrat
1948 Flag of Switzerland.svg Paul Hermann Müller panemon insektisida DDT
1949 Flag of Switzerland.svg Walter Rudolf Hess pametaan fungsi utek tengah
Flag of Portugal.svg Antonio Caetano De Abreu Freire Egas Moniz panemon èfèk panyarasan ing lobotomi
1950 Flag of the United States.svg Edward Calvin Kendall, Flag of Switzerland.svg Tadeus Reichstein, Flag of the United States.svg Philip Showalter Hench panemon hormon salebeting korteks adrenal, struktur lan fungsinipun
1951 Flag of South Africa.svg Max Theiler pangembangan vaksin dhumateng mriyang kuning
1952 Flag of the United States.svg Selman Abraham Waksman panemon streptomisin, antibiotik pisanan ingkang èfèktif nglawan tuberkulosis"
1953 Flag of the United Kingdom.svg Hans Adolf Krebs panemon siklus asam sitrat ing ambegan sélulèr
Flag of the United States.svg Fritz Albert Lipmann panemon lan panlitèn ngenani koenzim A
1954 Flag of the United States.svg John Franklin Enders, Flag of the United States.svg Thomas Huckle Weller, Flag of the United States.svg Frederick Chapman Robbins panjlasan pripun ngultur virus poliomielitis ing tabung pacobèn"
1955 Flag of Sweden.svg Axel Hugo Theodor Theorell panlitèn ngenani enzim lan peranipun, mliginipun enzim oksidase
1956 Flag of the United States.svg André Frédéric Cournand, Flag of Germany.svg Werner Forssmann, Flag of the United States.svg Dickinson W. Richards panerangan ngenani nglebetaken kateter dhateng jantung lan panlitèn dhateng manéka lelara jantung
1957 Flag of Switzerland.svg Daniel Bovet panemon obat sintetik kados ta antihistamin ingkang saged nyandhet aksi amina biologis
1958 Flag of the United States.svg George Wells Beadle, Flag of the United States.svg Edward Lawrie Tatum, Flag of the United States.svg Joshua Lederberg panerangan ngenani langkah-langkah pangontrolan gen individu ing metabolisme
1959 Flag of the United States.svg Severo Ochoa, Flag of the United States.svg Arthur Kornberg pendamelan asam nukleat RNA lan DNA
1960 Flag of Australia.svg Sir Frank Macfarlane Burnet, Flag of the United Kingdom.svg Peter Brian Medawar panemon bilih sistem kakebalan janin saged mbèntenaken kakebalan saking piyambakipun lan sasanèsipun saking piyambakipun
1961 Flag of the United States.svg Georg von Békésy panerangan ngenani koklea kuping
1962 Flag of the United Kingdom.svg Francis Harry Compton Crick, Flag of the United States.svg James Dewey Watson, Flag of the United Kingdom.svg Maurice Hugh Frederick Wilkins panemon ing struktur molekuler asam nukleat lan tegsipun kanggé pamindhahan informasi[1]
1963 Flag of Australia.svg Sir John Carew Eccles, Flag of the United Kingdom.svg Alan Lloyd Hodgkin, Flag of the United Kingdom.svg Andrew Fielding Huxley panggambaran transmisi èlèktrik saking impuls sadawanipun saraf-saraf
1964 Flag of the United States.svg Konrad Bloch, Flag of Germany.svg Feodor Lynen panlitèn ngenani metabolisme asam lemak lan kolesterol
1965 Flag of France.svg François Jacob, Flag of France.svg André Lwoff, Flag of France.svg Jacques Lucien Monod panemon RNA duta, ribosom, lan gen ingkang ngatur èksprèsi gen sanèsipun
1966 Flag of the United States.svg Peyton Rous panemon bilih virus saged mangaruhi tumor
Flag of the United States.svg Charles B. Huggins panemon parawatan kanker prostat kanthi hormon
1967 Finlan Swèdhen Ragnar Granit, Flag of the United States.svg Haldan Keffer Hartline, Flag of the United States.svg George Wald panjlasan ngenani manéka sèl peka-cahya ing mata lan pripun interaksi sèl kasebat kaliyan cahya
1968 Robert W. Holley, Har Gobind Khorana, Marshall W. Nirenberg panjlasan kodhe genetik lan pripun kodhe mau gadhah peran ing sintesis protéin
1969 Flag of the United States.svg Max Ludwig Henning Delbrück, Flag of the United States.svg Alfred Hershey, Flag of the United States.svg Salvador E. Luria karya ngenani mekanisme réplikasi lan genetika saking virus
1970 Flag of the United Kingdom.svg Sir Bernard Katz, Flag of Sweden.svg Ulf von Euler,Flag of the United States.svg Julius Axelrod karya ngenani neurotransmitter
1971 Flag of the United States.svg Earl W. Sutherland, Jr. panemon peran hormon, mliginipun epinefrin liwat caraka kaping kalih
1972 Flag of the United States.svg Gerald M. Edelman, Flag of the United Kingdom.svg Rodney R. Porter panemon struktur kimiawi saking antibodi
1973 Flag of Germany.svg Karl von Frisch, Flag of Austria.svg Konrad Lorenz, Flag of the United Kingdom.svg Nikolaas Tinbergen panlitèn dhateng tingkah laku kéwan sosial, mliginipun panjlasan "basa jogetan" tawon lan pripun peksi anem dados gumantung dhateng indhukipun
1974 Flag of Belgium.svg Albert Claude, Flag of Belgium.svg Christian de Duve, Flag of the United States.svg George E. Palade panjlasan struktur lan fungsi organel ing sèl
1975 Flag of the United States.svg David Baltimore, Flag of the United States.svg Renato Dulbecco, Flag of the United States.svg Howard Martin Temin panjlasan pripun virus tumor gadhah peran dhateng matèri genetik ing sèl
1976 Flag of the United States.svg Baruch S. Blumberg panemon virus hepatitis B
Flag of the United States.svg D. Carleton Gajdusek panjlasan lelara kuru ingkang dipunjalari kanibalisme
1977 Flag of the United States.svg Roger Guillemin, Flag of the United States.svg Andrew Wiktor Schally karya ngenani hormon peptida ingkang dipundamel ing utek"
Flag of the United States.svg Rosalyn Yalow pendamelan métodhe Yalow-Berson kanggé ngukur gunggung hormon peptida migunakaken antibodi
1978 Flag of Switzerland.svg Werner Arber, Flag of the United States.svg Daniel Nathans, Flag of the United States.svg Hamilton O. Smith panemon enzim restriksi ingkang wujud instrumen ing biologi molekuler
1979 Flag of the United States.svg Allan M. Cormack, Flag of the United Kingdom.svg Sir Godfrey N. Hounsfield pangembangan CT-scan
1980 Flag of the United States.svg Baruj Benacerraf, Flag of France.svg Jean Dausset, Flag of the United States.svg George D. Snell panemon gen komplèks histokompatibilitas mayor ingkang ngodhe kapentingan molekul lumah sèl kanggé mbèntenaken sistem kakebalan antawisipun saking piyambaksipun lan sanès saking piyambakipun.
1981 Amérika Sarékat Roger W. Sperry panlitèn ngenani hemisfer utek
Kanadha Amérika Sarékat David H. Hubel, Swèdhen Torsten N. Wiesel karya ngenani prosès informasi visual ing utek
1982 Flag of Sweden.svg Sune Bergström, Flag of Sweden.svg Bengt I. Samuelsson, Flag of the United Kingdom.svg John R. Vane panemon prostaglandin
1983 Flag of the United States.svg Barbara McClintock panemon unsur genetik obah utawi transposon ing jagung
1984 Flag of Denmark.svg Niels K. Jerne, Flag of Germany.svg Georges J.F. Köhler, Flag of Argentina.svg César Milstein karya ngenani sistem kakebalan lan prodhuksi antibodi monoklonal
1985 Flag of the United States.svg Michael S. Brown, Flag of the United States.svg Joseph L. Goldstein panjlasan pangaturan metabolisme kolesterol
1986 Flag of the United States.svg Stanley Cohen, Flag of the United States.svg Rita Levi-Montalcini panemon faktor pertumbuhan
1987 Flag of Japan.svg Susumu Tonegawa panemon pripun karagaman ageng ing antibodi dipunwedalaken kanthi genetis
1988 Flag of the United Kingdom.svg Sir James W. Black, Flag of the United States.svg Gertrude B. Elion, Flag of the United States.svg George H. Hitchings panemon prinsip wigatos salebeting farmakologi
1989 Flag of the United States.svg J. Michael Bishop, Flag of the United States.svg Harold E. Varmus panemon asal-usul sélulèr saking gen kanker retrovirus
1990 Flag of the United States.svg Joseph E. Murray, Flag of the United States.svg E. Donnall Thomas karya ngenani transplantasi organ lan sèl
1991 Flag of Germany.svg Erwin Neher, Flag of Germany.svg Bert Sakmann pangembangan tèhnik ingkang nedahaken bilih kanal ion wonten ing membran sèl lan katerangan kakait
1992 Flag of the United States.svg Edmond H. Fischer, Flag of the United States.svg Edwin G. Krebs panemon pripun fosforilasi protéin dipun-ginakaken kanggé ngatur prosès biologis
1993 Flag of the United States.svg Richard J. Roberts, Flag of the United States.svg Phillip A. Sharp panemon bilih gen ing eukariota sanès wujud benang berlanjut nanging ngandhut intron, lan bilih pamotongan RNA duta kanggé mbisak intron-intron mau saged dipunlampahi kanthi manéka cara, ngasilaken manéka protéin saking sekuens DNA ingkang sami.
1994 Flag of the United States.svg Alfred G. Gilman, Flag of the United States.svg Martin Rodbell panemon protéin G lan peranipun dhateng transduksi sinyal sèl
1995 Flag of the United States.svg Edward B. Lewis, Flag of Germany.svg Christiane Nüsslein-Volhard, Flag of the United States.svg Eric F. Wieschaus panemon bilih gen kalibat ing program pangembangan ing laler woh utawaDrosophila melanogaster
1996 Flag of Australia.svg Peter C. Doherty, Flag of Switzerland.svg Rolf M. Zinkernagel panjlasan pripun molekul kompleks histokompatibilitas mayor dipun-ginakaken déning sèl getih putih kanggé ndhetèksi lan mejahi sèl ingkang kainfèksi virus
1997 Flag of the United States.svg Stanley B. Prusiner panemon prion, partikel protéin ingkang kainfèksi
1998 Flag of the United States.svg Robert F. Furchgott, Flag of the United States.svg Louis J. Ignarro, Flag of the United States.svg Ferid Murad panemon panengeran dhateng oksida nitrat
1999 Flag of Germany.svg Günter Blobel panemon bilih protéin ingkang nembé dipundamel ngandhut "tag alamat" ingkang ngarahaken protéin mau dhateng papan ingkang pas ing sèl
2000 Flag of Sweden.svg Arvid Carlsson pambuktèn bilih dopamin wujud neurotransmitter ingkang saya kirang ing lelara Parkinson
Flag of the United States.svg Paul Greengard panedahan bilih neurotransmitter gadhah peran ing sèl lan saged ngaktifaken molekul punjer ingkang dipuntepangi minangka DARPP-32
Flag of the United States.svg Eric R. Kandel panjlasan pripun pangèlingan jangka cendhak lan jangka panjang dipunbentuk ing tingkat molekuler
2001 Flag of the United States.svg Leland H. Hartwell, Flag of the United Kingdom.svg R. Timothy Hunt, Flag of the United Kingdom.svg Sir Paul M. Nurse panemon siklin lan kinase gumantung siklin, molekul-molekul punjer ing pangaturan siklus sèl
2002 Flag of the United Kingdom.svg Sydney Brenner, Flag of the United States.svg H. Robert Horvitz, Flag of the United Kingdom.svg John E. Sulston karya ing urutan ingkang pas ing pambelahan lan patinipun sèl-sèl cacing Caenorhabditis elegans, lan panerangan prosès patinipun sèl kaprogram, apoptosis
2003 Flag of the United States.svg Paul Lauterbur lan Flag of the United Kingdom.svg Sir Peter Mansfield panemon pancitran résonansi magnetik
2004 Flag of the United States.svg Linda B. Buck lan Flag of the United States.svg Richard Axel panemon réseptor odoran lan organisasi saking sistem penghidu
2005 Flag of Australia.svg Barry J. Marshall lan Flag of Australia.svg Robin Warren panemon baktèri Helicobacter pylori lan perané ing gastritis lan lelara ulkus peptik
2006 Flag of the United States.svg Andrew Fire lan Flag of the United States.svg Craig C. Mello panemon interferensi DNA, pambungkeman gen mawi RNA roncèn dhobel
2007 Flag of the United States.svg Mario Capecchi, Flag of the United Kingdom.svg Martin Evans, lan Flag of the United States.svg Oliver Smithies kanggé panemonipun salebeting panepangan modhifikasi gen spesifik ing tikus kanthi migunakaken sèl punca
2008 Jerman Harald zur Hausen kanggé panemon virus HPV ingkang njalari kanker serviks
Prancis Françoise Barré-Sinoussi, Prancis Luc Montagnier panemon ingkang wonten kaitanipun kaliyan virus HIV

Réferènsi[besut | besut sumber]

Pranala njawi[besut | besut sumber]

Cithakan:Pangaji-aji Nobel ing Fisiologi utawi Kadhokteran