Prancis

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
République française
Bendera Prancis
Sesanti: Liberté, Egalité, Fraternité
(Basa Prancis: Kabebasan, Kaadilan, Paseduluran)
Lokasi Prancis
Basa resmi Basa Prancis
Kutha krajan Paris
Kutha gedhé dhéwé Paris
Présidhèn Emmanuel Macron
Perdana Mentri
Wewengkon
 -Total1

 -Prancis Metropolitan2

 -% air
Urutan angka 42
674,843 km²
Urutan kaping 47
551.695 km²
543.965 km²
0,26%
Padunung
(1 September 2006)
 -Total1
 -Prancis Metropolitan2
 -Kapadhetan2
Urutan angka 20

61.045.000
60.560.000
111/km²
PDB (PPP)
 -Total (2003)
 -PDB/wong
Urutan angka 5
$1,661 trilyun
$27.600
Mata uang Euro (€)3, Franc CFP4
Zona wektu
 -dalam musim panas
CET (UTC+1)2
CEST (UTC+2)2
Lagu kabangsan La Marseillaise
TLD .fr
Kodhe telepon 33

1 Kabèh wewengkon Républik Prancis, kalebu kabèh departemen lan wewengkon jaban rangkah, ora kalebu Terre Adélie ing Antartika amarga kadhaulatan ditunda wiwit ditapak asmani Persetujuan Antartika taun 1959
2 Metropolitan (pérangan Éropah) saka Prancis waé
3 Kabèh Républik Prancis ora kalebu wewengkon jaban rangkah ing Samudra Pasifik
4 Wewengkon Républik Prancis ing jaban rangkah ing Samudra Pasifik waé

Peta pamérangan administratif Prancis miturut région

Républik Prancis utawa Parangakik (basa Prancis: République française, Walanda: Frankrijk) iku nagara gedhé ing Éropah. Kutha krajané Paris. Saliyané ing dharatan Éropah, wewengkoné uga nyakup sawetara pulo lan wewengkon ing bawana liya. Prancis Metropolitan mbentang saka Segara Tengah nganti Selat Inggris lan Segara Lor, sarta saka Kali Rhein nganti Samudera Atlantik. Wangun wewengkon iki wujudé segi enem saéngga diparabi l'Hexagone ("Sang Segienem").

Ing dharatan, Prancis diwatesi déning Belgi, Luxemburg, Jerman, Switserlan, Itali, Monako, Andorra, lan Sepanyol. Prancis lan Inggris digayutaké déning Trowongan Channel kang nembus dhasar Selat Inggris. Ing jaba wewengkon metropolitané, Prancis uga nduwé wates karo Brasil, Suriname, lan Antillen Walanda.

Républik iki nganut dhémokrasi kang nganut sistem semi-presidensial. Idhe-idhe pokok kamot sajeroning La Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen (Dheklarasi hak manungsa lan warga). Minangka telu nagara gedhé ing Uni Éropah bebarengan karo Karajan Manunggal lan Jerman, Prancis minangka salah siji pangadeg Uni Éropah lan minangka anggota kanthi jembar wewengkon kang paling amba. Prancis uga minangka salah siji pangadeg Perserikatan Bangsa-Bangsa kang dadi salah siji anggota tetep Dewan Keamanan PBB kang nduwé hak véto.

Prancis misuwur kanthi jagad adibusana (fashion), roti, anggur, musik, sepur super rikat TGV, lan resor-resor ski ing Pagunungan Alpen, cedhak tapel wates karo Switserlan. Jeneng "Prancis" marisi jeneng sawijining karajaan Jermanik kang wewengkoné tau nyakup laladan iki sawisé runtuh Kasésaran Ngerum, ya iku karajaan Franka.

Sajarah[besut | besut sumber]

Artikel baku: Sajarah Prancis

Cithakan:Uga delengen

Roma nganti révolusi[besut | besut sumber]

Tapel wates Prancis modhèren padha karo Galia kuna, sing dipanggoni déning Galia Kelt. Galia dikuwasani Ngerum déning Yulius Sésar ing abad angka 1 SM, lan Galia migunakaké Basa Ngerum (Latin, ing ngendi tuwuhing basa Prancis) lan budaya Ngerum. Kristen mlebu ing abad angka 2 lan 3 M, lan dikukuhaké ing abad angka 4 lan 5 saéngga St. Jerome nulis yèn Galia siji-sijiné wewengkon sing "bébas saka kapitayan nyimpang".

Prancis taun 1477. Garis abang: Tapel wates Karajan Prancis; Biru terang: Domain kraton

Ing abad angka 4 M, pertahanan sisih wétan Galia ing sadawaning Rhine diajuraké déning suku Jermanik, mliginé saka Frank, ya saka bab iki asalé jeneng kuna Francie. Jeneng modhèren France asal saka jeneng domain feodal Raja Capetia Prancis ing saubengé Paris. Frank ya iku suku pisanan antarané panguwasa Jermanik ing Éropah sawisé keruntuhan Kesésaran Ngerum lan pindhah agama dadi Kristen Katulik saka kapitayan Arianisme (Raja Clovis pindhah agama ing taun 498); saéngga Prancis antuk jejuluk "Gréja paling anom" (La fille ainée de l’Église), lan Prancis ngowahi jejuluk iku dadi "Karajan Prancis Paling Kristen".

Madeg minangka entitas kapisah diwiwiti kanthi Perjanjian Verdun (843), kanthi pamérangan Kesésaran Karoling Charlemagne dadi Francia Wétan, Francia Tengah lan Francia Kulon. Francia Kulon ya iku wewengkon sing dikuwasani Prancis modhèren lan awal saka Prancis modhèren.

Dinasti Karoling mimpin Prancis nganti 987, nalika Hugh Capet, Duke of France lan Bangsawan Paris, diangkat dadi Raja Prancis. Keturunané, Capetia Langsung, Dinasti Valois lan Dinasti Bourbon, nyawijèkaké nagara liwat manéka perang lan pewarisan wangsa. Monarki iki nggayuh kejayaan sajeroning abad angka 17 lan kakuwasan Louis XIV saka Prancis. Wektu semana Prancis duwé gunggung sing ndunungi gedhé dhéwé ing Éropah (pirsani Dhémografi Prancis) lan duwé prabawa gedhé marang pulitik, ékonomi, lan budaya Éropah. Prancis dadi, lan dikukuhaké sajeroning sawetara wektu, basa umum ing urusan jaban rangkah. Akèh Pencerahan kadadéan ing lingkaran intelektual Prancis, lan akèh panemuan ilmiah asal saka èlmuwan Prancis ing abad angka 18. Saliyané iku, Prancis duwé manéka jajahan ing Amérika, Afrika lan Asia.

Monarki dadi Républik[besut | besut sumber]

Saben wong duwé rong nagara, nagarané lan Prancis.
 

Karajan mréntah Prancis nganti Revolusi Prancis, taun 1789, Louis XVI lan garwané, Marie Antoinette, dièksekusi (taun 1793), bebarengan karo èwon warga sipil Prancis liyané. Sawisé manéka skéma pamaréntahan, Napoleon Bonaparte ngrebut pamaréntahan Républik taun 1799, lan dadi Konsul Pisanan, lan banjur dadi Kaisar, apa sing sekarang kaloka minangka Kekaisaran Pisanan (1804–1814). Sajeroning sawetara perang, pasukané nguwasani sapérangan gedhé bawana Éropah, lan anggota kulawarga Bonaparte dipitaya dadi ratu ing kraton-kraton sing anyar iku.

Sawisé kekalahan pungkasan Napoleon taun 1815 ing Perang Waterloo, monarki Prancis diwangun manèh, nanging kanthi watesan konstitusional anyar. Taun 1830, sawijining pambrontakan warga sipil meksa pambentukan Monarki Juli konstitusional, sing lumaku nganti 1848. Républik Kapindho sing berusia pendek iki berakhir taun 1852 nalika Louis-Napoléon Bonaparte memproklamirkan Kekaisaran Kapindho. Louis-Napoléon mundur sawisé kekalahan dalam perang Prancis-Prusia taun 1870 lan rezimnya digantikan déning Républik Ketiga.

Prancis duwé jajahan kolonial, sajeroning manéka bentuk, wiwit awal abad angka 17 nganti 1960-an. Ing abad kaping 19 lan 20, imperium kolonial seberang segara globalé gedhé dhéwé kapindho ing donya sawisé Imperium Karajan Manunggal. Ing pucuké, antara 1919 lan 1939, imperium kolonial Prancis kapindho mbentang nganti 12.347.000 kilomèter pasagi (4.767.000 sq mi). Kalebu Prancis Metropolitan, total wewengkon dharatan ing sangisoré kadhaulatan Prancis nggayuh 12.898.000 kilomèter pasagi (4.980.000 sq mi) taun 1920-an lan 1930-an, sing nyakup 8.6% saka total dharatan donya.

Gambar:Schuman Declaration.jpg
Deklarasi Schuman tanggal 9 Mèi 1950 ing Quai d'Orsay ing Paris dianggep dhasar madegé Uni Éropah lan dirayakan saben taun minangka Hari Éropah déning UE.

Sanadyan menang sajeroning Perang Donya I lan Perang Donya II, Prancis ngalami akèh kurban lan rugi material (lan sanadyan mung sapérangan cilik teritoriné dikuwasani sajeroning Perang Donya I, teritori metropolitané dikuwasani kabèh déning Jerman sajeroning perang kapindho). Taun 1930-an ditandhani déning manéka reformasi sosial sing diwanuhaké déning pamaréntah Front Populer. Républik Kapapat diwangun sawisé Perang Donya II lan, saliyané tuwuhing ékonomi sing spektakulèr (les Trente Glorieuses), nagara iki ngupaya nglola status pulitiké minangka nagara bangsa dominan. Prancis ngupaya njaga imperium kolonialé, nanging banjur nuwuhaké masalah. Usaha 1936 kanggo ngrebut manèh kontrol Indocina Prancis ngakibataké Perang Indocina Pisanan, sing wusanané Prancis kalah ing Pertempuran Dien Bien Phu taun 1954. Sawetara sasi sabanjuré, Prancis ngadhepi konflik anyar, lan luwih gedhé ing Aljazair.

Debat ngenani bab mungkin utawa orané njaga kontrol marang Aljazair, sing banjur ‘omah tumrap sak yuta’ penetap Éropah, ngajuraké nagara lan arep ngobaraké perang sipil. Taun 1958, Républik Kapapat sing lemah lan ora stabil owah dadi Républik Kalima, sing duwé kakuwasan Présidhèn luwih dikuwataké. Pemimpin pisanané, Charles de Gaulle ngupaya nyawijèkaké nagara lan mungkasi perang. Perang Aljazair lan perang sipil Prancis-Prancis sing lumaku ing kutha krajan Aljir, rampung kanthi négosiasi damai taun 1962 sing ngasilaké kamardikan Aljazair.

Ing sawetara dekadé pungkasan, rekonsiliasi lan kerjasama Prancis karo Jerman wis mbuktèkaké sentral marang pulitik lan integrasi ékonomi Uni Éropah, kalebu perkenalan euro sasi Januari 1999. Prancis wis mapan ing garis ngarep nagara anggota Uni Éropah sing nyoba manfaataké kasempatan persatuan kauangan kanggo minangka sawijining badan pulitik, pertahanan, lan keamanan Uni Éropah sing luwih nyawiji lan mampu. Elektorat Prancis milih nentang ratifikasi Perjanjian Konstitusional Éropah sasi Mèi 2005, nanging Perjanjian Lisboa diratifikasi déning Parlemèn padha Fèbruari 2008.

Dhémografi[besut | besut sumber]

Artikel utama: Dhémografi Prancis

Padunung Prancis cacahé kurang luwih 62 yuta jiwa. Prancis iku nagara paling padhet angka 19 ing donya. Kutha gedhé dhéwé ing Prancis ya iku Paris, Marseille, Lyon, Lille, Toulouse, Bordeaux, Nice, Strasbourg, Nantes lan Rennes.

Taun 2003, tuwuhing sing ndunungi Prancis (ora kalebu imigrasi) nyumbang amèh kabèh tuwuhing sing ndunungi Uni Éropah. Taun 2004, tuwuhing sing ndunungi ya iku 0.68% lan ing taun 2005 gunggung kelairan lan fertilitas terus nambah.

Géografi[besut | besut sumber]

Artikel utama: Géografi Prancis

Wewengkon utama Prancis dumunung ing dharatan Éropah Kulon lan ditambah manèh karo sawetara teritori ing Amérika Lor, Karibia, Amérika Kidul, Samudra Hindia pérangan kidul, Samudra Pasifik, lan Antartika. Teritori mau nduwé wangun pamaréntahan saka tataran département d'outre-mer nganti Pays d'outre-mer. Sacara géografis Prancis kapérang dadi 26 région; 21 ing antarané dumunung ing Prancis Dharatan, 1 ing pulo Korsika, lan 4 ing jaba bawana Éropah. Région kapérang manèh dadi département(96 département ing Prancis dharatan). Département kapérang sajeroning 329 arrondissement, lan arrondissement kapérang dadi 3,879 canton, banjur kapérang manèh dadi 36,569 komunitas.

Région ing Prancis dharatan lan sebrang segara, antarané ya iku:

  1. Alsace
  2. Aquitaine
  3. Auvergne
  4. Basse-Normandie
  5. Bourgogne
  6. Bretagne
  7. Centre
  8. Champagne-Ardenne
  9. Korsika (status mirunggan)
  10. Franche-Comté
  11. Haute-Normandie
  1. Île-de-France
  2. Languedoc-Roussillon
  3. Limousin
  4. Lorraine
  5. Midi-Pyrénées
  6. Nord-Pas-de-Calais
  7. Pays de la Loire
  8. Picardie
  9. Poitou-Charentes
  10. Provence-Alpes-Côte d'Azur
  11. Rhône-Alpes

Budaya[besut | besut sumber]

Artikel utama: Budaya Prancis

Uga delengen[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]

Pamaréntah Prancis

Profil

Wikiplesir duwé panuntun plesir ngenani France.

Budaya

Liyo

Réferènsi[besut | besut sumber]

  1. ^ The New Calendar of Great Men: Biographies of the 559 Worthies of All Ages and Nations in the Positivist Calendar of Auguste Comte, By Frederic Harrison, Macmillan & Co., 1920, pg 630


Région-région Perancis Bendera Perancis

Alsace | Aquitaine | Auvergne | Bourgogne | Bretagne | Centre | Champagne-Ardenne | Franche-Comté | Île-de-France | Korsika | Languedoc-Roussillon | Limousin | Lorraine | Midi-Pyrénées | Nord-Pas-de-Calais | Basse-Normandie | Haute-Normandie | Pays de la Loire | Picardie | Poitou-Charentes | Provence-Alpes-Côte d'Azur | Rhône-Alpes

Region jaban rangkah: Guadeloupe | Guyana Perancis | Martinique | Reunion

Cithakan:Uni Éropah

Cithakan:Dewan Éropah Cithakan:OECD

Cithakan:Latinunion