Candhi

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Gambar:Hindu Temple in Java, Indonésia.jpg
Prambanan, Salah siji candhi ing Jawa

Candhi iku bangunan kang umumé digawé nalika jaman kuna saka kabudhayan Hindhu-Buddha.[1] sing diarani candhi durung mesthi jaman mbiyené dadi panggonan kanggo ngibadah. Ana uga candhi kang mbiyèné kanggo patirtan utawa kraton.[1] Candhi ya iku bangunan peninggalan saking masa lampau ingkang dados panggonan ngibadah ibadah, istana, patirtaan lan gapura agama Hindu-Budha.[1] Tembung candhi asalé saka tembung “Candhika” kang tegesé jeneng salah siji Dewa kematian (Durga).[1] Merga perkara mau candhi mesthi digayutake karo monumen panggon padharmaan kanggo muliakake raja Anumerta (kang wis seda) tuladhané candhi Kidal kanggo muliakake Raja Anusapati.[1] Penafsiran kang ana ing masyarakat ya iku istilah 'candhi' mung ngrujuk saka bangunan peninggalan jaman Hindu-Buddha ing Nusantara, ya iku ing Indonésia lan Malaysia waé (tuladhané: Candhi Lembah Bujang ing Kedah).[1] Nanging saka sudut pandang Basa Indonésia, istilah 'candhi' uga ngrujuk marang kabèh wangunan sejarah Hindu-Buddha ana ing donya ora mung sing ana ing Indonésia lan Malaysia, uga Candhi ana ing Kamboja lan India, kayata candhi Angkor Wat ing Kamboja lan candhi Khajuraho ing India.[1]

   
Candhi
Antara abad ke-7 dan ke-15 masehi, ratusan bangunan keagamaan dibangun dari bahan bata merah atau batu andesit di pulau Jawa, Sumatera, dan Bali. Bangunan ini disebut candhi. Istilah ini juga merujuk kepada berbagai bangunan pra-Islam termasuk gerbang, dan bahkan pemandian, akan tetapi manifestasi utamanya tetap adalah bangunan suci keagamaan.[2]
   
Candhi

Fungsi lan Jinis[besut | besut sumber]

Candhi bisa migunani kanggo: [3]

Struktur Bangunan Candhi [4]

  1. Kaki candhi ya iku dasaré candhi(segi papat, ujur sangkar utawa segi 20)[4]
  2. Tubuh candhi, panggon iki awujud kamar–kamar kanggo nyimpen reca utawa patung.[4]
  3. Atap candhi bentuké limasan, bermahkota stupa, lingga, ratna utawa amalaka.[4]

Sistem tata letak komplék candhi

  • Sistem konsentris (pengaruh saka India) ya iku posisi candhi indhuk ana ing tengah-tengah anak–anak candhi (candhi perwara), tuladhané Candhi Prambanan.[4]
  • Sistem berurutan (asli Nusantara) ya iku posisi candhi indhuk ana ing mburiné anak–anak candhi, tuladhané Candhi Penataran.

Candhi dibagi dadi [4]

  1. Candhi kerajaan, ya iku candhi kang digawé kanggo kabèh warga kerajaan. Tuladhané: Candhi Borobudur, Candhi Prambanan, Candhi Sèwu, Candhi Plaosan (Jawa Tengah), Candhi Panataran ing Jawa Wétan.[4]
  2. Candhi wanua/watak,ya iku candhi kang digawé kanggo kabèh masyarakat ana ing laladan tartamtu ing sawijining kerajaan. Tuladhané: Candhi kang asalé saka jaman Majapahit, Candhi Sanggrahan (Tulung Agung, Jawa Wétan), Candhi Gebang (Yogya), Candhi Pringapus (Temanggung, Jawa Tengah).[4]
  3. Candhi pribadhi, ya iku candhi kang digawé kanggo dharmakaké salah sijining tokoh. Tuladhané: Candhi Kidal (pendharmaan Anusapati, raja Singhasari), Candhi Jajaghu (Pendharmaan Wisnuwardhana, raja Singhasari), Candhi Ngrimbi (pendharmaan Tribuanatunggadèwi, ibu Hayam Wuruk), Candhi Tegawangi (pendharmaan Bhre Matahun), lan Candhi Surawana (pendharmaan Bhre Wengker).[4]

Arsitektur Candhi[besut | besut sumber]

Candhi Pawon cedhak Borobudur, tuladha Langgam Jawa Tengah.
Gerbang Bajang Ratu ing Trowulan, tuladha Langgam Jawa Wetan.

Pembangunan candhi digawé manut ketentuan kang ana ing kitab Vastusastra utawa Silpasastra kang digawé déning silpin ya iku seniman kang gawé candhi (arsitek jaman dhisik).[1][3] Salah saji bagian saka kitab Vastusastra ya iku Manasara kang asalé saking India kidul, kang ora mung isi patokan-patokan gawé kuil.[3] Salah siji ketentuan saka kitab saklitane Manasara nanging penting ing Indonésia ya iku syarat bangunan suci apiké dibangun cedhak banyu kali (utamané cedhak pertemuan 2 buah kali, tlaga, segara.[3]

Bahan-bahan kanggo gawé candhi: [3]

  • Watu Andesit
  • Watu putih (tuff), kaya nana ing Candhi Ratu Boko, Jateng
  • Watu abang

Macem-macem dénah candhi: [3]

  • dénah bujur sangkar
  • dénah persegi panjang
  • dénah lingkaran
Bagian saka Candhi Langgam Jawa Tengah Langgam Jawa Wétan
Bentuk bangunan Cenderung tambun Cenderung dhuwur lan ramping
Payon Cetha nuduhaké undakan, umumé ana 3 tingkatan Payoné dadi kesatuan tingkatan. Undakan-undakan cilik kang akèh mbentuk kesatuan payon kang melengkung halus.
Kemuncak Stupa (candhi Buddha), Ratna utawa Vajra (candhi Hindu) Kubus (kebanyakan candhi Hindu), kadang kala Dagoba kang bentuke tabung (candhi Buddha)
Gawang pintu lan hiasan relung Gaya Kala-Makara; kepala Kala nganggo mulut menganga tanpa rahang ngisor ana ing nduwuré lawang, gatuk karo Makara ganda ing sisih lawang Mung kepala Kala tengah menyeringai lengkap karo rahang ngisor ana ing nduwur lawang, Makara ora ana
Reliéf Ukiran luwih dhuwur lan menonjol karo gambar bergaya naturalis Ukiran luwih cendhak (tipis) lan kurang menonjol, gambar bergaya kaya wayang bali
Tata letak lan lokasi candhi utama Mandala konsentris, simetris, formal; kanthi candhi utama ana ing tengahé halaman komplkés candhi, diubengi jajaran candhi-candhi perwara kang luwih cilik ana ing barisan kang rapi Linear, asimetris, ngetutké topografi (penampang ketinggian) lokasi; kanthi candhi utama ana ing mburi, paling adoh saka lawang mlebu, lan seringkali terletak ing lemah kang paling dhuwur sakompléks candhi, candhi perwara ana ing ngarep candhi utama
Arah madap bangunan Akehé madep ngétan Akehé madep ngulon
Bahan bangunan Akehé watu andesit Akehé bata abang

Indonésia[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Indonésia, ya iku:[5]

Jawa Bageyan Kulon[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Jawa Kulon ya iku:[5]

Jawa Bageyan Tengah[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Jawa Tengah lan Daerah Istimewa Yogyakarta, ya iku:[5]

Jawa Bageyan Wetan[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Jawa Wetan, ya iku: [5]

Bali[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Bali ya iku:[5]

Sumatra[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Sumatra, ya iku:[5]

Kalimantan[besut | besut sumber]

Candhi-candhi ing Kalimantan ya iku:[5]

Kamboja[besut | besut sumber]

Candhi ing Kamboja:

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. ^ a b c d e f g h (id)http://candhi.pnri.go.id Cacad sitiran: Invalid <ref> tag; name "internet1" defined multiple times with different content
  2. ^ Soekmono, R. "Candhi:Symbol of the Universe", pp.58-59 in Miksic, John, ed. Ancient History Volume 1 of Indonésian Heritage Series Archipelago Press, Singapore (1996) ISBN 978-981-3018-26-6
  3. ^ a b c d e f (id)www.oocities.org Cacad sitiran: Invalid <ref> tag; name "internet5" defined multiple times with different content
  4. ^ a b c d e f g h i (id)http://okanila.brinkster.net
  5. ^ a b c d e f g (id)http://syadiashare.com
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "https://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Candhi&oldid=1075222"