Malaysia

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna mardika basa Jawa
Jump to navigation Jump to search
Malaysia
A blue rectangle with a gold star and crescent in the canton, with 14 horizontal red and white lines on the rest of the flag Shield showing symbols of the Malaysian states with a star and crescent above it and a motto below it supported by two tigers
Gendéra Coat of arms
Sesanti: "Bersekutu Bertambah Mutu"[1]
"Unity Is Strength"
Antem: Negaraku
My Country
Cithakan:Legend inline Malaysia in Cithakan:Legend inline ASEAN
Kutha krajanKuala Lumpur
3°8′N 101°41′E / 3.133°N 101.683°E / 3.133; 101.683
Putrajaya (administrative)
2°56′35″N 101°41′58″E / 2.9430952°N 101.699373°E / 2.9430952; 101.699373
Kutha paling gedhé Kuala Lumpur
3°8′N 101°41′E / 3.133°N 101.683°E / 3.133; 101.683
Basa resmi Malay[2]
Official script Latin
Recognised languages English
Golongan ètnik (2017[3])
Agama
Dhémonim Malaysian
Papréntahan Federal parliamentary elective constitutional monarchy
 •  Yang di-Pertuan Agong Muhammad V
 •  Prime Minister Mahathir Mohamad
 •  Chief Justice Richard Malanjum
 •  President of the Dewan Negara SA. Vigneswaran
 •  Speaker of the Dewan Rakyat Mohamad Ariff Md Yusof
Bebadan pranatan Parliament
 •  Paheman luhur Dewan Negara (Senate)
 •  Paheman asor Dewan Rakyat (House of Representatives)
Independence from the United Kingdom
 •  Independence of the Federation of Malaya 31 August 1957[6] 
 •  Sarawak Self-government 22 July 1963 
 •  Cobbold Commission 17 January 1962 
 •  Malaysia Act 1963 31 July 1963 
 •  North Borneo Self-government 31 August 1963 
 •  Proclamation of Malaysia 16 September 1963 
 •  Secession of Singapore 9 August 1965 
 •  ASEAN Declaration 8 August 1967 
Laladan
 •  Gunggung 330.803 km2 (66th)
127.720 sq mi
 •  Banyu (%) 0.3
Cacah jiwa
 •  Rantaman 2017 32,049,700[7] (44th)
 •  Cacah sirah 2010 28,334,135[8]
 •  Karapetan 92/km2 (116th)
237/sq mi
GDP  (PPP) Rantaman 2018
 •  Gunggung $1.002 trillion[9] (26th)
 •  Per kapita $30,858[10] (41st)
GDP  (nominal) Rantaman 2018
 •  Gunggung $364.919 billion (38th)
 •  Per kapita $11,237 (62nd)
Gini (2009)Negative increase 46.3[11]
dhuwur
HDI (2015)Increase 0.789[12]
dhuwur · 59th
Valuta Ringgit (RM) (MYR)
Zona wektu MST (UTC+8)
 •  Mangsa Panas (DST) not observed (UTC+8)
Format tanggal dd-mm-yyyy
Nyetir ing left
Kodhé bèl +60
TLD Internèt .my

Malaysia punika satunggalipun nagari ingkang dumunung ing Asia Kidul Wétan, dipunjumenengaken ing taun 1963. Malaysia gadhah padunung saking manéka warni suku lan budaya. Malaysia dados salah satunggalipun nagari persemakmuran karajan Inggris. Malaysia awujud nagari fédherasi ingkang kapérang dados 13 wewengkon praja lan 3 pasekutonan. Kutha krajan nagari Malaysia inggih punika Kuala Lumpur, bilih Putrajaya dados punjering pamaréntahan pasekutonan. Gunggungipun padunung Malaysia langkung saking 27 yuta tiyang.[13] Negari Malaysia dipunpisahaken ing kalih wewengkon Malaysia sisih kilèn lan Malaysia sisih wétan, dipunpisahaken déning Kapuloan Natuna, wewengkon Indonésia ing Laut Cina Kidul.[13]

Malaysia ingkang sisih kilèn asring sinebat Semenajung Malaya. Wewengkon Malaysia ingkang sisih wétan lan dados wewengkon ingkang paling wiyar kapérang dados kalih laladan pamaréntahan (satingkat provinsi), inggih punika Sarawak lan Sabah. Malaysia dipunlangkungi gugusan pagunungan ingkang panjang ing Malaysia ujung. Wewengkon Malaysia sisih kilèn kalebet wewengkon ingkang kathah padunungipun tinimbang sisih wétan. Malaysia sisih kilèn ugi dados punjering pamaréntahan. Malaysia sisih wétan taksih awujud laladan ingkang taksih dipunkupengi alas bawera. Kirang langkung 15 % padunung Malaysia gesang ing wewengkon punika. Malaysia wewatesan kaliyan Thailand, Indonésia, Singapura, Brunei, lan Filipina.[13]

Malaysia punika dados nagari perintis ASEAN lan ugi ndhèrèk ing manéka organisasi internasional, kados PBB.[14][15] Amargi Malaysia naté dipunjajah Inggris, Malaysia ugi dados anggota Nagara-Nagara Persemakmuran.[16] Malaysia ugi dados anggota D-8.[17]

Sajarah Malaysia[besut | besut sumber]

Satunggalipun golongan tiyang Malayu kapanggih ing ujung Malayu kinten-kinten 2000 SM. Tiyang-tiyang kalawau gesang ing guwa ing désa-désa. Awit abad angka 8 ngantos abad ka 13 ujung Malayu dipunkuwaosi Karajan Sriwijaya saking Indonésia. Sasampunipun punika karajan Hindhu saking Jawa, Majapahit dados panguwaos ing wewengkon Ujung Malayu. Ing taun 1400-an Malaysia sampun tepang kaliyan agami Islam ingkang dipunsebar sumarambah déning tiyang-tiyang saking Arab. Agami Islam sumebar kanthi saé ing Malaysia saéngga ndadosaken Malaysia minangka nagari Islam.

Taun 1511, Portugis dhateng ing Malaysia, salajengipun kinten-kinten wonten 4 nagari saking Éropah ingkang nguwaosi wewengkon Malaysia punika. Malaysia dipunkuwaosi Walanda ing taun 1641, lan ing taun 1786 Inggris nguwaosi laladan Penang. Ing abad kaping 19 nagara inggris saged nguwoasi sadaya wewengkon Malaysia. Ing kawitanipun taun 1900, Inggris saged kasil nguwaosi wewengkon Sarawak lan Sabah.

Malaysia minangka nagara pasekutonan sajatosipun dèrèng naté wonten sadèrèngipun taun 1963. Saderengipun punika, wujudipun pakempalan koloni ingkang dipunjumenengaken déning Karajan Manunggal ing pungkasaning abad kaping 18, lan Malaysia taksih awujud manéka karajan utawi praja-praja ingkang kapisah-pisah. Pakempalan wewengkon jajahan kalawau dipunsebat Malaya Karajan Manunggal ngantos dipunbibaraken ing taun 1946, nalika pakempalan punika dipundadosaken manunggal dados Uni Malaya. Amargi kathahipun tantangan, pakempalan kalawau dipun-gantos malih dades Federasi Malaya nalika taun 1948 lan salajengipun angsal kamardikan tanggal 31 Agustus 1957.[18]

Nalika tanggal 16 September 1963 jumbuh kaliyan prosès dhékolonisasi, Singapura, Sarawak, Borneo Ler utawi sapunika dipunmangertosi kanthi nami Sabah gantos dados praja saking fédherasi damelan énggal ingkang naminipun Malaysia kalebet kaliyan Federasi Malaya.[19]

Tanggal 9 Agustus 1965 Singapura dipunwedalaken saking fédherasi Malaysia lan dados nagari mardika kanthi nami Républik Singapura.[20][21]

Nalika prosès mujudaken pamaréntahan fédherasi ingkang énggal, wonten pasulayan saking Filipina lan Konfrontasi Indonésia-Malaysia[22]

Iklim Malaysia[besut | besut sumber]

Malaysia kalebet nagari ingkang caket kaliyan garis ekuator ingkang gadhah témperatur ingkang inggil. Saben dintenipun asring kraos benter, lan adhem ing wayah dalunipun. Ing wewengkon pagunungan, temperaturipun langkung adhem.

Alam[besut | besut sumber]

Malaysia dados nagari prodhusèn tin paling ageng sadonya. Prodhuksi tin punika saged narik tiyang kathah minangka dados adamelanipun. Malaysia ugi ngasilaken Bauksit, ingkang dipundamel dados Alumunium. Kinten-kinten 40% prodhuksi karèt donya dipunasilaken ing Malaysia. Prodhuksi karèt punika ndadosaken sapérangan kathah tiyang Malaysia nyambut damel ing indhustri karèt. Malaysia ugi dados prodhusèn wigati kopra. Sapérangan jinis kayu ingkang wonten ing Malaysia kados kayu teak, eboni, lan kayu sandal. Lisah (lenga) dipunwedalaken ing Sarawak.

Basa[besut | besut sumber]

Basa resmi ing Malaysia inggih punika Basa Malayu. Basa punika dipunserat nganggé seratan Arab. Basa Inggris dipunangge ing pamaréntahan. Ing Malaysia ugi wonten Basa Cina lan Basa India Kidul ingkang sinebat basa Tamil.

Agama[besut | besut sumber]

Masjid Sultan Iskandar

Sapérangan ageng padunung Malaysia punika agamanipun Islam, agami punika dipunbekta dhateng Malaysia atusan taun kapungkur déning tiyang Arab. Padunung ingkang asalipun saking India agaminipun Hindhu lan tiyang saking Cina agaminipun Konghucu utawi Buda. Sapérangan alit padunung Malaysia agaminipun Kristen.

Pagesangan[besut | besut sumber]

Cara gesang modhèren padunung Malaysia saged kapanggih ing kutha-kutha ageng, nanging ing désa-désa tiyang Malaysia taksih gesang kanthi cara tradhisional.

Ékonomi[besut | besut sumber]

Langkung saking sepalih padunung Malaysia nyambut damel ing babagan tetanèn. Kathah tiyang tani ingkang nyambut damel kaliyan kaluwarganipun. Saking babagan tetanèn punika Malaysia ngasilaken manéka jinis asil kados beras, kacang, uwoh-uwohan, lan sayuran. Prodhuksi uwos punika ugi saged dipunimpor dhateng nagari sanès. Negari Malaysia ngasilaken manéka warni barang asil padamelan kagunan kreatif, kados tenun, sarung, batik, lan sanèsipun.

Pamaréntahan[besut | besut sumber]

Negari Malaysia kalebet nagari monarki konstitusional. Malaysia dipunpandhegani ratu ingkang asring sinebat "yang dipertuan agong" ingkang dipunpilih gangsal taun sapisan. Minangka dados pangarsaning praja, "yang dipertuan agong" gadhah hak kanggé milih mahamantri lan sadaya mantri ing kabinèt-ipun. Kepala nagara Malaysia inggih punika Yang di-Pertuan Agong[23] lan pemarentahanipun dipunpimpin Mahamantri.[24][25] Modhèl pamaréntahan Malaysia mirib kados déné sistem parlementer Westminster.[26]

Sumangga dipunpirsani ugi[besut | besut sumber]

Pranala njawi[besut | besut sumber]

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. "Malaysian Flag and Coat of Arms". Malaysian Government. Diarsip saka sing asli ing 22 October 2013. Dijupuk 9 September 2013. 
  2. "Federal Constitution [As of 1 November 2010]" (PDF). Attorney General's Chamber of Malaysia. Dijupuk 10 November 2017. 
  3. "Current Population Estimates Malaysia 2016–2017". Department of Statistics, Malaysia. Dijupuk 14 July 2017. 
  4. "The States, Religion and Law of the Federation" (PDF). Constitution of Malaysia. Judicial Appointments Commission. Dijupuk 29 October 2017. Islam is the religion of the Federation; but other religions may be practised in peace and harmony in any part of the Federation. 
  5. "Population Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2010 (Updated: 05/08/2011)". Department of Statistics, Malaysia. 29 July 2011. Dijupuk 11 June 2018. 
  6. Mackay, Derek (2005). Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade. The Radcliffe Press. kk. 240–. ISBN 978-1-85043-844-1. 
  7. "Current Population Estimates, Malaysia, 2016–2017". Department of Statistics, Malaysia. 14 July 2017. Dijupuk 11 June 2018. 
  8. Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; ora ana tèks tumrap refs kanthi jeneng Population
  9. "IMF economies data – GDP". http://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/MYS.
  10. "IMF economies data – GDP per capita". 
  11. "Gini Index". World Bank. Dijupuk 11 January 2018. 
  12. "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Dijupuk 15 December 2015. 
  13. a b c CIA. The World Fact Book: Malaysia. Dipunakses 5 Fèbruari 2013.
  14. Tinjauan. Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara. Dipunakses tanggal 12 Fèbruari 2013.
  15. Daftar Nagara Anggota. PBB. Dipunakses tanggal 12 Fèbruari 2013
  16. Anggota. Sekretariat Persemakmuran. Dipunakses tanggal 12 Fèbruari 2013.
  17. Kementerian Luar Negeri, Turki. Fakta dan Gambar D-8. Dipunakses ing 12 Fèbruari 2013.
  18. Majalah Time. A New Nation. 9 September 1957.
  19. Paragraf 22. Singapura. Jalan menuju kemerdekaan. Divisi Penelitian Federal, Kapustakan Konggrès. Seri Buku Pegangan Wewengkon/Pengkajian Nagara. Departemen Angkatan Darat Amérika Sarékat. Diakses padha 9 Dhésèmber 2006.
  20. Majalah Time.The Art of Dispelling Anxiety. Agustus.
  21. Paragraf 25. Singapura. Jalan menuju kemerdekaan. Divisi Penelitian Federal, Kapustakan Konggrès. Seri Buku Pegangan Wewengkon/Pengkajian Nagara. Departemen Angkatan Darat Amérika Sarékat. Diakses padha 9 Dhésèmber 2006.
  22. United Nations — Treaty No. 8029
  23. Yang di-Pertuan Agong limrah dipunsebat "Raja", "Kepala", utawi "yang Agung"
  24. Pasal 33. Konstitusi Malaysia.
  25. Pasal 43. Konstitusi Malaysia.
  26. Federation of International Trade Associations. Informasi Umum Malaysia. Dipunakses 5 Fèbruari 2013.