Kartini

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Radèn Ajoe Kartini
Kartini ra 1.jpg
Miyos Jepara, 21 April 1879
Séda Rembang, 13 September 1904
Jabatan Flag of Indonesia.svg Pahlawan Nasional R.I.
Garwa Raden Adipati Djajadiningrat

Raden Adjeng Kartini utawi langkung leres Raden Ajoe Kartini, (Jepara, 21 April 1879 utawi 28 Rabiul Akhir taun Jawi 1806 - Rembang, 13 September 1904), punika satunggiling pahlawan nasional R.I. Panjenenganipun satunggiling tokoh wanita saha tokoh pendidikan Jawi. Raden Adjeng Kartini punika asalipun saking latar priyantun Jawi. Senadyan panjenenganipun putri saking R.M. Sosroningrat saking garwa ingkang sepuh piyambak, nanging saking garwa ampil. Kala punika poligami punika limrah lan dipun-anggep biasa kémawon. Kartini piyambak pirsa manawi prakawis punika ndadosaken risakipun saha pasulayan ing antawis anggota kulawargi, dados piyambakipun mboten sarujuk. Prakawis punika amargi piyambakipun naté sinau ing sekolah Walandi.

Radèn Adjeng Kartini menika satunggaling putri saking kulawarga Bupati Jepara ingkang dipunparingi tenger Kartini. Tanggal samangké déning bangsa Indonesia dipunpéngeti dados dinten Kartini. Kartini punika laré ingkang nomer gangsal saking Bupati Jepara. Déné pambajengipun, R.M.Sasraningrat, panengakipun R.M.Sasrabuana, panengahipun R.A.Cakradisasra, lan semendhinipun R.M.Sasrakartana. Radèn Ajeng Kartini punika pejuang émansipasi wanita Indonesia. Panjenenganipun ingkang sampun ngupadaya supados drajadipun wanita saged sami kaliyan priya.

Nalika jaman semanten, tiyang èstri boten kepareng sekolah kados déné priya. Menawi sampun ngancik yuswa rumaja lan dipunanggep pantes dhaup, tiyang wadon lajeng dipunpingit. Dipunpingit tegesipun boten pareng medal saking griya supados saged dipunwulang katrampilan-katrampilan ngenani pagaweyanipun wong wadon saengga saged dados garwa ingkang saé. Adat kados mekaten sampun limrah lan turun-tumurun ing jaman semanten. R.A.Kartini ugi dipunpingit dening tiyang sepuhipun. Sejatosipun Kartini kepengin uwal, boten kersa dipunpingit, nanging piyambakipun boten saged. Ing salebeting pingitan, Kartini asring ngirim layang marang kanca-kancanipun saengga kawruhipun ugi nambah.

Sinaosa dipunpingit Kartini ugi tansah sregep sinau kanthi buku-buku ingkang dipunbektakaken kancanipun, Nyonya Abendanon. Saksampunipun dipingit, nalika tanggal 8 November 1903 R.A.Kartini dipundhaupaken kaliyan Raden Adipati Jayadiningrat. Sinaosa sampun dhaup, perjuanganipun Kartini mboten mandheg malah sansaya adreng anggenipun ngangkat drajadipun kaum wanita. Gegayuhanipun dipunsengkuyung dening garwane. Piyambakipun ngadhegake sekolah kagem para putri ingkang kepengin ngudi ilmu. Nalika tanggal 17 September 1904 antawisipun sekawan dinten saking anggenipun kagungan putra, Ibu Kartini kapundhut ngarsaning Gusti. Nanging, sedanipun kala wau boten ateges purnaning perjuangan emansipasi wanita. Perjuangan emansipasi wanita terus dilakoni saengga dinten samangke wanita saged ucul saking jiretan adat pingit. Wanita nduwe hak padha kaya hake priya. Wanita bisa sekolah lan ngudi ilmu ing pawiyatan luhur kayadene priya.


Babad slira[sunting | sunting sumber]

RM Sosroningrat, bapanipun Kartini

Kartini miyos ing Jepara ing tanggal 21 April 1879. Panjenenangipun putri satunggaling priyantun Jawi, Bupati Jepara, Radèn Mas Sosroningrat saking garwa ampil anami Ngasirah. Ngasirah punika larénipun Modirono utawi Ki Modirono. Miturut Pramoedya Ananta Toer, Modirono punika satunggiling mandhor pabrik gendhis ing Mayong, Jepara.[1] Sasanèsipun Kartini, Ngasirah ugi peputra Drs. R.M.P. Sosrokartono (1877-1951), kangmas Kartini ingkang misuwur dados satunggiling ahli basa weton Universitas Leiden. Lajeng kaliyan garwa padminipun, R.M. Sosroningrat pinaringan putra 8 malih.

Nami "Kartini" serta "Kartono" punika dipun-pendhet saking tembung "karta" utawi "karti" ingkang tegesipun "saé", "trepti" utawi "mukti". Tembung puniki asalipun saking basa Sangskreta kṛta ingkang tegesipun "suci" utawi "dinamel".

Senadyan satunggaling tiyang wadon, tiyang sepuh Kartini marengaken piyambakipun mlebet sekolah, satunggaling sekolah Walandi. Miturut Kartini piyambak punika satunggal-tunggalipun sekolah ing Jepara.[2] Ngantos yuswa 12 taun, Kartini saged sekolah. Wonten mriki piyambakipun sinau basa Walandi. Ananging rikala sampun yuswa 12 taun, piyambakipun kedah manggèn wonten ing griya amargi sampun piningit.

Amargi Kartini gadhah kasagedan basa Walanda, lajeng wonten griya piyambakipun miwiti sinau piyambak saha nyerat kaliyan réncangipun ingkang saking Walandi. Salah satunggiling inggih punika Rosa Abendanon ingkang kathah ndukung piyambakipun.

Lajeng Kartini dipundhawuhi krama kaliyan bupati Rembang, ingkang sampun kagungan garwa tiga.[3]. Kanggé Kartini bab punika arupi satunggiling panisthan ingkang dipunadhepi kanthi tabah. Nyatanipun ingkang garwa mboten patos awon dhumateng Kartini, lan Kartini dipunparingi kabébasan rélatif. Ingkang garwa mangertos punapa ingkang dados gegayuhanipun Kartini, lan Kartini dipunparingi kabébasan lan dipun paringi dhukungan kanggé ngadegaken sekolah wanita ing sisih wétan gapura kompleks kantor Kabupatèn Rembang, ing satunggiling bangunan ingkang dinten punika dipunginakaken minangka Gedhung Pramuka.


Putra kapisan lan ugi ingkang pungkasan lair ing tanggal 13 September 1904, lan sawetawis dinten sasampunipun, Kartini séda ing yuswa 25 taun. Amargi kagigihanipun Kartini, saged dipunadegaken satunggiling Sekolah Wanita déning Yayasan Kartini ing Semarang, wonten ing taun 1912, lan salajengipun wonten ing Surabaya, Yogyakarta, Malang, Madiun, Cirebon lan kitha sanèsipun. Nami sekolah kasebat inggih punika "Sekolah Kartini". Yayasan Kartini punika dipunadegaken déning kulawarga Van Deventer, satunggiling tokoh Pulitik Etis.

Présidhèn Soekarno ngedalaken Kaputusan Presidhèn Republik Indonesia No.108 Taun 1964, tanggal 2 Mei 1964, ingkang netepaken Kartini minangka Pahlawan Kamardikan Nasional sakantenan netepaken dinten klairan Kartini, tanggal 21 April, supados dipunpèngeti saben taun minangka dinten riyaya ingkang salajengipun dipunwastani pahargyan Dinten Kartini.

Serat-serat[sunting | sunting sumber]

Gambar Kartini kaliyan garwanipun R.M. Djojohadiningrat.
Komplèks pasaréyan R.A. Kartini
Pasaréyan R.A. Kartini ing Bulu

Sasampunipun Kartini séda, Mr. J.H. Abendanon ngempalaken lan ndamel buku saking kempalan serat-serat ingkang naté dipunkintunaken déning R.A Kartini dhumateng para réncangipun ing Eropah. Abendanon wekdal punika mengku jabatan minangka Menteri Kabudayan, Agama, lan Karajinan Hindhia-Walandi. Buku punika lajeng dipun paringi sesirah Door Duisternis tot Licht ingkang tegesipun Rampung peteng, sumilak padhang. Buku kempalan serat Kartini punika dipunterbitaken ing taun 1911. Buku punika dipuncithak kaping gangsal, lan ing cithakan ingkang pungkasan wonten tambahan serat Kartini. Ing salebeting basa Inggris, serat-serat Kartini ugi naté dipunterjemahaken déning Agnes L. Symmers.

Terbitipun serat-serat Kartini, satunggiling pawèstri pribumi, sanget narik kawigatosan masarakat Walanda, lan pamikiran-pamikiran Kartini wiwit ngéwahi pandhangan masarakat Walanda dhumateng pawèstri pribumi ing Jawi. Pamikiran-pamikiran Kartini ingkang kasokaken ing serat-seratipun ugi dados inspirasi kanggé tokoh-tokoh kebangkitan nasional Indonésia.[4]

Pamikiran[sunting | sunting sumber]

Ing serat-serat Kartini kaserat pamikiran-pamikiranipun perkawis kondhisi sosial wekdal semanten, utaminipun perkawis kondhisi pawéstri pribumi. Sabagéan ageng serat-seratipun isinipun keluhan lan gugatan khususipun ingkang gegandhéngan kaliyan budaya ing Jawi ingkang dipunsawang minangka rerendheting kemajengan pawèstri. Panjenenganipun péngin wanita kagungan kabébasan nuntut èlmu lan sinau. Kartini nyerat gagasan lan gegayuhanipun, kados kaserat: Zelf-ontwikkeling lan Zelf-onderricht, Zelf- vertrouwen lan Zelf-werkzaamheid lan ugi Solidariteit. Sedaya punika adhedhaasar Religieusiteit, Wijsheid en Schoonheid (inggih punika Katuhanan, Kawicaksanan lan Kaéndahan), dipuntambah kaliyan Humanitarianisme (pari kamanungsan) lan Nasionalisme (tresna marang praja).

Serat-serat Kartini isinipun ugi pangajeng-ajengipun kanggé pikantuk pitulungan saking njawi. Ing wekdal pitepangan kaliyan Estelle "Stella" Zeehandelaar, Kartini ndungkap pepénginan supados saged kados kaum mudha Éropah. Panjenenganipun nggambaraken kasangsaran pawèstri Jawi amargi kungkungan adat, inggih punika mboten saged bébas lenggah ing bangku sekolah, kedah dipunpingit, dipunpalakrami kaliyan priyantun ingkang mboten dipunkenal, lan kedah purun dipunmadu.

Pandhangan-pandhangan kritis sanès ingkang dipundungkap Kartini ing serat-seratipun punika kritik dhumateng agamanipun. Panjenenganipun nangletaken witèkna ngapa kitab suci kedah dipunlafalaken lan dipunapalaken tanpa dipunwajibaken kanggé dipunpahami. Panjenenganipun ndungkap ugi perkawis pandhangan: donya bakal langkung tentrem menawi mboten wonten agami ingkang asring dados alesan manungsa kanggé sulaya, pepisah, lan silih nyakiti. "...Agami kedah njagi kita tinimbang ndamel dosa, nanging pinten kathahipun dosa dipundamel tiyang atas nami agami punika..."

Kartini ugi nangletaken perkawis agami ingkang dipundadosaken pangleresan dhumateng kaum priyantun kanggé poligami. Kanggénipun Kartini, sampun cekap kasangsaran ingkang dipunalami déning pawéstri Jawi, ingkang donyanipun namung wewates tembok griya lan sumadiya ugi kanggé dipunmadu. Ing bab awal puniki.

Serat-serat Kartini kathah ndungkap perkawis alangan-alangan ingkang kedah dipunadhepi nalika kagungan gegayuhan dados pawèstri Jawi ingkang langkung majeng. Kartini kagungan rama ingkang kagolong majeng amargi sampun nyekolahaken putri-putrinipun éwadéné namung dumugi yuswa 12 taun, tetep kémawon konten kanggé dumugi ing mrika katutup.

Kartini tresna sanget dhumateng ingkang rama. Nanging nyatanipun, tresnanipun dhumateng ingkang rama kasebat ugi ing pungkasanipun dados alangan ageng kanggé mujudaken gegayuhanipun. Ingkang rama, ing serat, ugi dipundungkap bilih panjenenganipun tresna sanget dhumateng Kartini. Panjenenganipun dipunsebataken pungkasanipun ngidinaken Kartini sinau dados guru ing Betawi, éwadéné sadèrèngipun mboten ngidinaken Kartini kanggé nglajengaken studi ing Walanda utawi kanggé mlebet sekolah kadhokteran ing Betawi.

Pepénginan Kartini kanggé nglajengaken studi-utaminipun ing Éropah panci dipundungkap ing serat-seratipun. Sapérangan réncang penanipun nyengkuyung lan ngupados mujudaken pepénginan Kartini kasebat. Lan nalika pungkasanipun Kartini mbatalaken pepénginan ingkang mèh mawujud kasebat, kadungkap wontenipun kuciwaning réncang-réncang penanipun. Niyat lan rencana kanggé sinau ing Walanda kasebat pungkasanipun malih ing Betawi mawon sasampunipun dipunwejang déning Nyonya Abendanon bilih punika ingkang paling becik kanggé Kartini lan rayinipun Rukmini.

Salajengipun, ing tengah taun 1903 nalika Kartini yuswa kirang langkung 24 taun, niyatan kanggé nglajengaken studi dados guru ing Betawi ugi pupus. Ing satunggaling serat dhumateng Nyonya Abendanon, Kartini ndungkap mboten kagungan niyat malih amargi piyambakipun sampun badhé palakrama. "...Singkat lan cekak mawon, bilih kula mboten badhé migunaaken kesempatan punika malih, amargi kula sampun badhé palakrama..." Kamangka ing wekdal punika pihak dhépartemèn pangajaran Walanda sampun mbikak kasempatan kanggé Kartini lan Rukmini sinau ing Betawi.

Nalika badhé palakrama, wonten éwahan panilaian Kartini perkawis adat Jawi. Piyambakipun dados langkung tolèran. Panjenenganipun nganggep palakrama badhé mbeta kauntungan piyambak ing salebeting mujudaken gegayuhanipun ngadegaken sekolah kanggé para pawèstri bumiputra wekdal punika. Ing serat-seratipun, Kartini nyebataken bilih ingkang garwa mboten namung nyengkuyung gegayuhanipun kanggé nuwuhakén ukiran Jepara lan sekolah kanggé pawèstri bumiputra kémawon, nanging ugi dipunsebataken supados Kartini saged nyerat satunggaling buku.

Kartini lan agami[sunting | sunting sumber]

Wonten setunggal perkawis menarik bab Kartini ingkang arang dikemukakan dhumateng publik. Ing serat ingkang dipunkintun déning R.A.Kartini tanggal 27 Oktober 1902 dhumateng nyonya R.M.Abendanon-Mandri kados ingkang dipunamot ing buku Door Duisternis to Licht,

Terjemahan serat punika mawi basa Indonésia éjaan lami kados mekaten :

"Saja ada satoe Botjah-Boedha, maka itoe ada mendjadi satoe alesan mengapa saja kini tiada memakan barang berdjiwa.

Ketika saja masih anak-anak, saja telah dapat sakit keras, dokter-dokter tidak bisa menolong, mereka poetoes asah. Waktoe itoe, seorang Tionghoa (seorang hoekoeman dengan siapa kita masih anak-anak soeka bersahabatan) tawarkan dirinja boeat menolong saja. Saja poenja orang toea menoeroet dan saja betoel-betoel djadi semboeh.

Apa jang obat-obatan dari orang-orang terpeladjar tidak mampoe, djoestroe obat-tachajoel jang menolongnja. Ia menolong saja dengan tjoema-tjoema, saja disoeroe minoem aboe dari hioswa jang dibakar sebagi sembah-bakti pada satoe Tepekong Tionghoa. Lantaran minoem obat itoe saja djadi anaknja Orang Soetji itoe, Santikkong Welahan.

Pada kira-kira satoe tahoen jang laloe saja mengoenjoengi Orang Soetji itoe. Ia ada hanja satoe Patoeng Emas jang ketjil dan siang malam dilipoeti asep hio. Bilamana ada berdjangkit wabah penjakit heibat, patoeng ketjil ini

digotong-gotong kesana-sini dengan pake oepatjara boeat oesir pengaroeh djahat dari iblis-iblis."

Buku[sunting | sunting sumber]

Wonten ngandap punika kapacak sawetawis irah-irahan buku ingkang wigatos perkawis utawi déning Kartini. Sasampunipun serat-serat Kartini dipunterbitaken déning Abendanon, kathah pertalan saha buku-buku komentar ingkang dipunserat perkawis Kartini.

Habis Gelap Terbitlah Terang[sunting | sunting sumber]

Taun 1922, déning Sekawan Sedhèrèk, Door Duisternis Tot Licht dipuncawisaken ing basa Melayu kanthi sesirah Habis Gelap Terbitlah Terang; Boeah Pikiran. Buku puniki dipunterbitaken déning Balai Pustaka. Armijn Pane, salah satunggaling sastrawan pelopor Pujangga Baru, kacathet minangka salah satunggaling panerjemah serat-serat Kartini dhateng Habis Gelap Terbitlah Terang. Panjenenganipun ugi dipunsebat-sebat minangka Sekawan Sedhèrèk.

Samak buku Habis Gelap Terbitalah Terang anggitan Armijn Pane

Taun 1938, buku Habis Gelap Terbitlah Terang dipunterbitaken malih ing format ingkang bènten kaliyan buku-buku terjemahan saking Door Duisternis Tot Licht. Buku terjemahan Armijn Pane puniki dipuncithak kaping sewelas. Sasanèsipun punika, serat-serat Kartini ugi naté dipunterjemahaken dhateng basa Jawi lan basa Sundha. Armijn Pane nyawisaken serat-serat Kartini ing format ingkang bènten kaliyan buku-buku sadèrèngipun. Panjenenganipun milah kempalan serat-serat kasebat dados gangsal bab pembahasan. Pambagéan kasebat panjenenganipun lampahi kanggé nedahaken wontenipun tahapan utawi éwahing sikap lan pamikiran Kartini salaminipun korespondénsi. Ing buku versi énggal kasebat, Armijn Pane ugi nyiutaken cacahing serat Kartini. Namung wonten 87 serat Kartini ing "Habis Gelap Terbitlah Terang". Panyebab mboten dipunamotipun sedaya serat ingkang wonten ing buku acuan Door Duisternis Tot Licht, inggih punika wontenipun kamèmperan ing sapérangan serat. Alesan sanès inggih punika kanggé njagi lampahing carios supados kados roman. Miturut Armijn Pane, serat-serat Kartini saged dipunwaos minangka satunggaling roman kagesangan pawéstri. Puniki ugi ingkang dados salah satunggaling panjlasan alesan serat-serat kasebat dipunwilah dados gangsal bab pambahasan.

Surat-surat Kartini, Renungan Tentang dan Untuk Bangsanya'[sunting | sunting sumber]

Serat-serat Kartini ugi dipunterjemahaken déning Sulastin Sutrisno. Mula bukanipun Sulastin nerjemahaken Door Duisternis Tot Licht ing Universitas Leiden, Walanda, nalika piyambakipun nglajengaken studi ing bidang sastra taun 1972. Salah satunggaling dosen pambimbing ing Leiden nyuwun dhumateng Sulastin supados nerjemahaken buku kempalan serat Kartini kasebat. Pangangkahipun sang dosen inggih punika supados Sulastin saged nguwaosi basa Walandi kanthi cekap sampurna. Salajengipun, taun 1979, mios malih satunggaling buku kanthi isi terjemahan Sulastin Sutrisno vérsi jangkep Door Duisternis Tot Licht.

Buku kempalan serat vérsi Sulastin Sutrisno mios kanthi sesirah Serat-serat Kartini, Renungan Perkawis lan Kanggé Bangsanipun (basa Indonésia: Surat-surat Kartini, Renungan Tentang dan Untuk Bangsanya). Miturut Sulastin, sesirah terjemahan kedahipun miturut vèrsi basa Walandi, inggih punika: "Serat-serat Kartini, Renungan Perkawis lan Kanggé Bangsa Jawi". Sulastin nganggep, senadyan kaserat Jawi, nanging ingkang dipunkersaaken déning Kartini saleresipun inggih punika kamajengan sadaya bangsa Indonésia.

Buku terjemahan Sulastin malah kepéngin nyawisaken kanthi jangkep serat-serat Kartini ingkang wonten ing Door Duisternis Tot Licht. Sasanèsipun dipunterbitaken ing Serat-serat Kartini, Renungan Perkawis lan Kanggé Bangsanipun, terjemahan Sulastin Sutrisno ugi dipunpiginakaken wonten ing buku Kartini, Serat-serat dhumateng Ny RM Abendanon-Mandri lan Garwanipun.

Letters from Kartini, An Indonesian Feminist 1900-1904[sunting | sunting sumber]

Buku ingkang terbit ing taun 2008 nanging sayektinipun disertasi saking taun 1993, puniki isinipun terjemahan serat-serat Kartini inggih punika Letters from Kartini, An Indonesian Feminist 1900-1904. Penerjemahipun inggih punika Joost Coté. Piyambakipun mboten namung nerjemahaken serat-serat ingkang wonten ing salebeting Door Duisternis Tot Licht versi Abendanon. Joost Coté ugi nerjemahaken sedaya serat asli Kartini dhumateng Ny Abendanon-Mandri, ingkang nembé kapanggih. Wonten buku terjemahan Joost Coté, saged dipuntemokaken serat-serat ingkang kagolong sensitif lan mboten wonten ing salebetipun Door Duisternis Tot Licht versi Abendanon. Miturut Joost Coté, sedaya perjuangan lan panyandhetan dhumateng Kartini sampun waktosipun dipun bikak.

Buku Letters from Kartini, An Indonesian Feminist 1900-1904 ngamot 108 serat-serat Kartini dhumateng Ny Rosa Manuela Abendanon-Mandri lan garwanipun JH Abendanon. Kalebet ugi 46 serat ingkang dipundamel déning Roekmini, Kardinah, Kartinah, lan Soematrie.

Panggil Aku Kartini Saja[sunting | sunting sumber]

Samak buku

Sanèsipun arupi kempalan serat, waosan ingkang langkung munjer dhumateng pamikiran Kartini ugi naté dipunterbitaken. Salah satunggilipun inggih punika Panggil Aku Kartini Saja karya Pramoedya Ananta Toer. Buku Panggil Aku Kartini Saja katingalipun arupi kasil ngempalaken data saking sawetawis sumber déning Pramoedya.

Buku anggitan Pramoedya puniki ningali Kartini saking "cara ningali saking kiwa" (basa Indonesia: sudut pandang aliran kiri). Buku puniki dipun-bikak mawi pamedharan perkawis Perang Dipanagara utawi Perang Jawi saha dipun-tindhesipun tiyang Jawi mawi Cultuurstelsel utawi sistém "tanempeksa" ingkang kawonten déning sistém kolonialisme saha imperialisme ingkang nyekupung para kaum "kapitalis". Dados Kartini ing buku puniki uga dados simbul "perjuangan kelas sosial".

Kartini Surat-surat kepada Ny RM Abendanon-Mandri dan suaminya[sunting | sunting sumber]

Pungkasan taun 1987, Sulastin Sutrisno maringi gambaran énggal bab Kartini langkung bukunipun Kartini Surat-surat kepada Ny RM Abendanon-Mandri dan suaminya. Gambaran sadèrèngipun langkung kathah kawangun saking kempalan serat ingkang dipunserat dhumateng Abendanon, lan dipunterbitaken minangka Door Duisternis Tot Licht. Wonten ing buku énggal punika, Kartini dipunwujudaken minangka pejuang emansipasi. Ing salebeting kempalan punika, serat-serat Kartini tansah dipunpunggel bagéan wiwitan lan pungkasan. Kamangka, bagéan punika nedahaken kamesraan Kartini dhumateng Abendanon. Kathah bab sanès ingkang dipunmunculaken malih déning Sulastin Sutrisno.

Aku Mau ...[sunting | sunting sumber]

Satunggiling buku kempalan serat dhumateng Stella Zeehandelaar periode 1899-1903 dipunterbitaken kanggé mèngeti 100 taun wafatipun Kartini. Isinipun nedahaken wajah sanès saking Kartini. Koleksi serat Kartini punika dipunkempalaken déning Dr Joost Coté, lajeng dipunterjemahaken kanthi irah-irahan Aku Mau ... Feminisme dan Nasionalisme. Surat-surat Kartini kepada Stella Zeehandelaar 1899-1903.

"Aku Mau ..." punika motonipun Kartini. Ungkapan ingkang namung sapenggal punika saged makili sosok ingkang mboten naté katingal nanging tansah dados bahan wicanten. Kartini gadhah pamikiran ingkang wiyar, ing antawisipun bab sosial, budaya, agama, ugi bab korupsi.

Kontroversi[sunting | sunting sumber]

Wonten sawetawis priyantun ingkang mangu-mangu bab leres utawi mbotenipun serat-serat Kartini. Wonten ingkang nganggep yèn J.H. Abendanon, Menteri Kebudayaan, Agama, lan Kerajinan wekdal punika, ngrékayasa serat-serat Kartini. Kasujanan punika muncul awit buku Kartini terbit wekdal pamaréntahan kolonial Walandi nembé ngayahi pulitik etis ing Hindia Walandi, lan Abendanon kalebet ingkang gadhah kepentingan lan ndhukung pulitik etis. Ngantos sapriki sabagéan ageng naskah asli serat inggih dèrèng dipunsumurupi kawontenanipun. Miturut almarhum Sulastin Sutrisno, tapak katurunan J.H. Abendanon inggih sesah dipunlacak déning Pamaréntah Walandi.

Panetepan tanggal klairan Kartini minangka dinten ageng (riyadi) ugi dados dhiskusi. Péhak ingkang kirang sarujuk, ngusulaken supados mboten namung mahargya Dinten Kartini kémawon, nanging ugi mahargya sakantenan kaliyan Dinten Ibu wonten ing tanggal 22 Desember. Alesanipun inggih punika supados mboten pilih kasih kaliyan pahlawan-pahlawan wanita Indonésia sanèsipun, amargi taksih wonten pahlawan wanita sanès ingkang mboten kawon kaliyan Kartini kados ta Dewi Sartika lan sanèsipun.[5] Miturut pamanggih punika, tlatah perjuangan Kartini namung wonten ing Jepara lan Rembang kémawon, Kartini ugi mboten naté manggul sanjata nglawan panjajah. Ugi taksih wonten sawetawis alesan sanèsipun.

Éwodéné ingkang sarujuk malah mratélakaken yèn Kartini mboten namung minangka tokoh émansipasi wanita ingkang ngangkat derajat kaum wanita Indonésia kémawon, nanging minangka tokoh nasional ingkang tegesipun, kanthi ide lan gagasan pembaruanipun kasebat panjenenganipun sampun berjuang kanggé kepentingan bangsanipun. Cara pikiripun ugi sampun nglingkup perjuangan nasional.

Kartini ing budaya (inter)nasional lan populèr[sunting | sunting sumber]

Pamulyan marang Kartini[sunting | sunting sumber]

Kartini ing arta Rp. 10.000 wedalan taun 1985

Sasanèsipun dados Pahlawan Nasional R.I., Kartini dipunpèngeti werni-werni caranipun. Piyambakipun naté diagem ing arta Rupiah Indonesia kaping kalih. Ingkang sepindhah wonten ing taun 1952 lan ingkang kaping kalih wonten ing taun 1985.

Lajeng ing mèh sedaya kitha ing Tanah Jawa lan Indonésia sacara umum mesthi wonten mergi ingkang kawastanan "Jalan Kartini".

Malahan ing negari Walandi wonten bebungah pamaréntah Walandi anami Kartini prijs. Kartini wonten ing Walandi tansah dipunugemi minangka satunggiling pejuang émansipasi ing Hindia-Walandi wiwit jaman rumiyin ngantos sapriki. Pamaréntah dhaérah gemeente Den Haag ing taun 2007 malah nyawisaken Kartini prijs tumrap sawenèh tiyang utawi organisasi ing Den Haag, ingkang berjuang ing babagan émansipasi ala Kartini rumiyin. Sayektinipun Kartini prijs utawi "Bebungah Kartini" punika sampun ditetepaken déning satunggiling komisi. Kartini prijs punika kajengipun kanggé para tokoh wanita manca ingkang saged émansipasi.[6] Kartini prijs taun 2007 punika dipunanugrahaken dhumateng satunggiling wanita Maroko ingkang anami Rahma El Hamdaoui, ingkang berjuang mbéla émansipasi ing Schilderswijk, Den Haag.[7]

Film Kartini[sunting | sunting sumber]

Ing taun 1984 dipundamel film asirah R.A. Kartini ingkang dipunsutradarani déning Sjumandjaja. Para paraga ing film puniki antawisipun Jenny Rachman (Kartini), Nani Widjaya, Bambang Hermanto, lan Adi Kurdi. Film ingkang dipunsutradarani tokoh wedalan Moskwa puniki astamiwa amergi migunakaken tigang basa: basa Jawi, basa Walandi, saha basa Melayu/Indonésia.

Prangko Kartini[sunting | sunting sumber]

Prangko RA Kartini.jpg

Minangka salah satunggilipun pamulyan dhumateng R.A. Kartini saking pamaréntah negari Indonésia ugi naté dipunwujudaken arupi gambar prangko. Prangko ingkang gadhah nominal aregi satunggal atus rupiah punika dipunwedalaken taun 1979, kanggé mèngeti tanggap warsa kaping satunggal atus dinten kalairan R.A. Kartini ing taun 1879. Wonten ing latar wingking prangko punika kagambaraken rupi-rupi kagiatan wanita Indonésia, ing antawisipun wonten ing babagan kasenian (angklung) sarta panampilan ngagem busana nasional lan busana modèrn, kanggé nggambaraken kamajengan ingkang dados panggayuhipun R.A. Kartini lan para wanita sanèsipun.

Ugi mangga kapurih dipunpriksani[sunting | sunting sumber]

Referensi[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Pramoedya (2003:44, 47)
  2. ^ Miturut Pramoedya punika mboten leres, sayektinipun wonten sekolah sanès malih, sekolah Melayu ingkang dipun-bikak ing taun 1849, lajeng sekolah punika dipun-tutup ing taun 1899.
  3. ^ Answer.com: Biography: Raden Ajeng Kartini
  4. ^ TokohIndonesia.com: Raden Ajeng Kartini (1879-1904) Pejuang Kemajuan Wanita
  5. ^ J. Taylor, Kartini in her historical context (BKI 1989)
  6. ^ http://zbs.denhaag.nl/internet?oid=81791 Ing basa Walanda
  7. ^ http://www.denhaag.nl/smartsite.html?id=55075 Situs wèb resmi gemeente Den Haag.

Sumber[sunting | sunting sumber]

  • (en) Jean Gelman Taylor, 1989, 'Kartini in her historical context', ing Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde, ISSN 0006-2294, 145:295-307
  • (id) Pramoedya Ananta Toer, 2003, Panggil Aku Kartini Saja. Jakarta:Lentera Dipantara ISBN 979-97312-11-6

Pranala njawi[sunting | sunting sumber]

Logo Wikimedia Commons
Pirsani galeri bab Kartini ing Wikimedia Commons.

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Kartini&oldid=869343"