Kresna

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Lukisan Kresna karyané Dominique Amendola

Kresna (Dewanagari: कृष्ण,IASTkṛṣṇa,; diwaca [ˈkr̩ʂɳə]) iku salah siji déwa sing dipuja déning umat Hindhu,arwujud priya kulit peteng utawa biru tuwa, nganggo dhoti kuning lan makutha saka wulu merak. Sajeroning seni lukis lan reca, lumrahé Kresna digambaraké pinuju main suling sinambi ngadeg kanthi sikil sing ditekuk. Legendha Hindhu sajeroning kitab Purana lan Mahabharata mratélakaké yèn Kresna iku putra kawolu Basudewa lan Dewaki saka krajan Surasena, krajan mitologis ing India Lor. Lumrahé, Kresna dipuja minangka awatara (inkarnasi) Déwa Wisnu kawolu antarané sepuluh awatara Wisnu. Sajeroning sawetara sekte Hindhu, upamané Gaudiya Waisnawa, Kresna dianggep manifèstasi saka bebener mutlak, utawa pawujudan Tuhan,[1] lan sajeroning tafsiran kitab-kitab sing mengatasnamakan Wisnu utawa Kresna, kaya Bhagawatapurana, Kresna dimuliakaké minangka Kapribadèn Tuhan Sing Maha Tunggal.[2] Sajeroning Bhagawatapurana, Kresna digambaraké minangka sosok bocah angon anom sing mahir main suling, déné sajeroning wiracarita Mahabharata Kresna misuwur minangka sosok pemimpin sing wicaksana, sekti, lan mrabawani. Saliyané iku Kresna misuwur uga minangka tokoh sing mènèhi ajaran filosofis, lan umat Hindhu yakin Bhagawadgita minangka kitab sing ngamot kutbah Kresna marang Arjuna ngenani èlmu rohani.

Kresna Miturut Pedhalangan Jawa[besut | besut sumber]

Kresna

Prabu Sri Bathara Kresna iku sawijining paraga wayang ing Wiracarita Mahabarata. Nalika isih timur, asmané Raden Narayana. Ing pedhalangan, Kresna kondhang amarga lantip lan pinter micara. Karo Raden Arjuna, Kresna kapilih dadi titisaning Bathara Wisnu. Raja ing Negara Dwarawati iki sawijining turuning trah Yadawa. Miturut pedhalangan Kresna iku anake Prabu Basudewa, nata ing Mandura kang angka loro patutan karo Dewi Mahindra iya Dewaki. Kadange sepuh asmané Radèn Kakrasana iya Prabu Baladewa, déné rayine asmané Dewi Bratajaya iya Wara Sumbadra.

Garwa-garwane ya iku Dewi Jembawati, putrine Resi Jembawan ing Pertapan Gandamadana, peputra Radèn Samba Wisnubrata lan Raden Gunadewa, Dewi Rukmini putrine Prabu Bismaka (Raden Arya Prabu Rukma) ing Kumbina, peputra Dewi Titisari lan Radèn Saranadewa (arang dikocapake) lan Dewi Setyaboma, atmajane Prabu Setyajid (Ugrasena) ing nagara Lesanpura, peputra Radèn Setyaka. Dewi Pratiwi (Pertiwi) putrine Sang Hyang Nagaraja ing kahyangan Sumur Jalatundha, peputra Radèn Setija utawa Prabu Boma Narakasura, lan Dewi Siti Sundari. Miturut padhalangan, Kresna bisa jumeneng nata ing Dwarawati amarga dadi jagone para déwa ing Kahyangan Suralaya kang bisa ngasorake yudhane loro yaksendra (Raja Raseksa) kang ngganggu gawé amarga arep nglamar Widadari kang aran Bathari Wilutama karo para déwa nanging ora ditampa ya iku, Prabu Yudhakalakresna, Raja Negara Dwarakawestri lan Prabu Kunjarakrena, Raja Negara Dwarawatiparwa. Banjur sawisé Raden Narayana jumeneng nata, Negara Dwarakawestri lan Negara Dwarawatiparwa nyawiji lan diganti jeneng dadya Negara Dwarawati (tegese Negara kang Sugih Lawang). Ing carita liya, ratu Dwarawati sing dikalahake Narayana iku jejuluke Prabu Narasingamurti lan senopatine aran Radèn Singamulangjaya kang uga banjur dikalahake déning Raden Setyaki. Prabu Narasingamurti banjur manitis ana anggane Prabu Kresna, déné Singamulangjaya manunggal sajiwa karo Raden Setyaki. Carita iki bisa ditemoni ing lakon wayang "Bedahe Dwarawati".

Dasanamane miturut padhalangan:

  • Prabu Sri Bathara Kresna
  • Prabu Harimurti
  • Sasrasumpena
  • Danardana (Janardana)
  • Padmanaba
  • Raden Narayana
  • Giwangkaton
  • Prabu Lengkawamanik
  • Gopala

Ing Perang Baratayudha, Kresna dadi duta utawa utusan makili para Pandhawa menyang nagara Astina nanting karepe Prabu Duryudana pembarepe Kurawa supaya maringke separo nagara Astina uga nagara Amarta karo para Pandhawa. Kadadeyan iki ana ing lakon Kresna Duta. Déné nalika Raden Arjuna arep tandhing lawan Adipati Karna, Kresna mènèhi wejangan marang Arjuna. Arjuna rangu-rangu arep mangkat perang amarga arep tandhing karo seduluré dhéwé.

Gaman kang diduweni Prabu Kresna

  • Senjata Cakra: Panah awujud cakra (bunder kaya rodha) lan lancip ing pucuke.
  • Kembang Wijaya Kusuma lan Wijayamulya: awujud cangkoking kembang kang bisa ngusadani wong lara utawa mati sadurungé wektune.
  • Kaca Paesan: Kaca kang bisa kanggo meruhi apa kang bakal kelakon.
  • Aji Pameling: kanggo nimbali saka kadohan, upamané nimbali Resi mayangkara kang ana pertapan Kendhalisada supaya marak sowan.
  • Panah Kesawa: dayane yèn duka bisa malih brahala sagunung anakan (triwikrama) apraceka Ditya Brahalasewu.
  • Kreta Kyai Jaladara: Kreta jaran papat punaringane déwa nalika ngasorake Prabu Yudakalakresna ratu Dwarakawestri.
  • Bendhe Kyai Pancajanya: Bendhe kang dayane bisa ngluluhake mungsuh

peperangane kresna[besut | besut sumber]

Narayana sakadang nalika isih timur dititipake marang Ki Demang Antyagopa lan Nyai Sagopi ing Pedukuhan Widarakandhang. Iki kanggo nyingidake supaya aja nganti konganan déning Raden Kangsadewa, putrane kuwalon Prabu Basudewa saka Dewi Maerah kang jumeneng adipati ing Kadipaten Sengkapura kang kepéngin nguwasani nagara Mandura. Ya nalika ana ing Pedukuhan Widarakandang iki, Raden Narayana meguru marang Begawan Padmanaba ing Pertapan Girikestuba. Déning Sang Begawan pinaringan pusaka cacah loro aran Senjata Cakra Baskara, Kembang Wijayakusuma lan Kaca Paesan kang bisa kanggo ngawuningani kahanan sing bakal dumadi. Kejaba iku uga pinaringan panah "Kesawa" iya aji Brahalasewu kang dayane manawa Prabu Kresna lagi duka banjur astane nyenggol bedhore Kesawa bisa triwikrama dadi brahala sagunung anakan sesilih Ditya Brahalasewu. Sabanjure Sang Begawan Padmanaba iya banjur nyawiji ana anggane Narayana.

Prabu Kresna iku kawentar kadidene titising déwa Bathara Wisnu, déwa kang andhum kabahagyan lan keadilan. Mula ya wicaksana, waskitha, pinter, sekti mandraguna, sidik ing paningal lan yèn duka bisa malih buta brahala. Prabu Kresna banget tresnane marang adhine ipe, ya iku Arjuna. Kresna lan Arjuna iku nganti kerep diibaratake kaya godhong suruh lumah lan kurepe, nadyan béda wujudé nanging yèn digigit padha rasané. Ratu Dwarawati iki uga kondhang kadidene salah sijiné paraga sing pinter (lihai) lan ahli strategi perang sing mumpuni. Nalika dumadine perang Baratayuda, Kresna dadi botohe para Pandhawa.

Ngarepe dumadine perang, tau minangka duta. Budhale menyang Astina nitih Kretane Kyai Jaladara dikusiri rayine, Raden Setyaki. Ing Tegal Kurusetra lakune ditungka déwa cacah papat, ya iku Sang Hyang Narada, Sang Hyang Kanwa, Sang Hyang Janaka lan Ramaparasu kang ngersakake nyekseni anggoné padha pirembugan.

Sawisé Prabu Kresna tekan Astina, maune ditampa kanthi becik déning Prabu Duryudana sakadhang. Prabu Duryudana ya wis saguh mbalekake nagara Astina sigar semangka lan nagara Amarta sakwutuhe marang para Pandhawa. Nanging nalika para déwa mau wis padha kondhur makayangan, Duryudana njabel kesaguhane. Layang prajanjen kang wis ditapak astani narendra kekarone disebit-sebit. Lan oran mung iku waé, ratu Astina iku uga banjur paring sasmita marang Patih Sengkuni lan Pandhita Durna supaya dhawuh marang para Kurawa amrih ngrangket lan nyirnakake Prabu Kresna. Kurawa klakon nglarak Prabu Kresna menyang alun-alun nedya disirnakake. Mesthi waé Prabu Kresna banjur duka yayah sinipi, banjur triwikrama malih dadi brahala kang gedhene sagunung anakan. Para Kurawa bubar mawut katrajang pangamuke Ditya Balasrewu. Miturut carita padhalangan gagrak Yogyakarta sing kalumrah kae, pangamuka Balasrewu uiku tundhone nggawa kurban Prabu Dhestharastra lan Dewi Gendari (bapa lan ibune para Kurawa) sedha sarimbit amarga kebrukan Baluwarti (beteng kedhaton)kang juruguk amarga pangamuke Balasrewu. Jugrugane beteng kang ngebruki Prabu Dhestarastra lan Gendari iku kinarya liwat playune para Kurawa kang dibujung brahala. Iki ateges, Prabu Dhstharastra lan Dewi Gendari padha waé diidhak-idhak déning para putrane dhéwé, amarga anggoné ora bisa ndhidik (nggulawentah) lan mulang-muruk bab kautaman marang para anak-anake.

Ana ing Perang Baratayudha Jayabinangun, Prabu Kresna ngusiri Arjuna nalika perang-tandhing lumawan Adipati Karna kanthi Kretane Prabu Kresna ya iku Kreta Kyai Jaladara. Arjuna unggul yudhane, Adipati Karna palastra ketaman jemparing Pasopati.

Ing pakeliran, yèn Prabu Baladewa kondhang kadidene ratu sing pakulitane putih mulus alias bule tekan balung sumsum, Prabu Kresna iki pakulitane ireng. Cocok karo asmané, tembung "kresna" werdine pancen ireng. Ireng tekan getih, balung lan sumsume. Pungkasané carita, Kresna sirna saragane utawa muksa amarga kena putulahe sepata turuning bangsa Yadawa kang kudu tumpes.

Rujukan[besut | besut sumber]

  1. ^ Who is Krishna?
  2. ^ Bhag-P 1.3.28 "All of the above-mentioned incarnations are either plenary portions or portions of the plenary portions of the Lord, but Lord Sri Krishna is the original Personality of Godhead."

Uga delengen[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]

Wiracarita Mahabharata déning Krishna Dwaipayana Wyasa
Para paraga
Dinasti Kuru Paraga liya
Santanu | Gangga | Bisma | Satyawati | Citrānggada | Wicitrawirya | Ambika | Ambalika | Widura | Dretarastra | Gandari | Sangkuni | Subadra | Pandu | Kunti | Madri | Yudistira | Bima | Arjuna | Nakula | Sahadewa | Duryodana | Dursasana | Yuyutsu | Dursala | Drupadi | Hidimbi | Gatotkaca | Ahilawati | Utara | Ulupi | Citrānggadā Amba | Barbarika | Babruwahana | Irawan | Abimanyu | Parikesit | Wirata | Kicaka | Krepa | Drona | Aswatama | Ekalawya | Kertawarma | Jarasanda | Satyaki | Mayasura | Durwasa | Sanjaya | Janamejaya | Resi Byasa | Karna | Jayadrata | Kresna | Baladewa | Drupada | Hidimba | Drestadyumna | Burisrawa | Salya | Adirata | Srikandi | Radha
Topik kagandhèng
Pandawa | Korawa | Hastinapura | Indraprastha | Krajan ing Mahabharata |
Perang ing Kurukshetra | Bhagawad Gita | Krajan Kuru | Silsilah Pandawa lan Korawa



Awatara Wisnu HinduSwastika.svg
Matsya | Kurma | Waraha | Narasinga | Wamana | Parasurama | Rama | Kresna | Baladewa (Balarama) | Buddha | Kalki