Walisanga

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados

Walisanga utawi Walisongo tinepang minangka panyebar agama Islam ing tanah Jawi nalika abad kaping-17. Walisanga manggén wonten ing tigang wilayah wigati pesisir lér Pulo Jawa, inggih menika Surabaya-Gresik-Lamongan ing Jawa Wétan, Demak-Kudus-Muria ing Jawa Tengah, lan Cirebon ing Jawa Kulon. Walisanga kang mligi tegesipun wali ingkang cacahipun sanga anggotanipun inggih menika Maulana Malik Ibrahim, Sunan Ampel, Sunan Giri, Sunan Bonang, Sunan Drajat, Sunan Kalijaga, Sunan Kudus, Sunan Muria, lan Sunan Gunung Jati.[1] Para Wali kala wau boten gesang sesarengan ing sajaman, nanging antawisipun setunggal kaliyan sanese nggadhahi sesambetan paseduluran lan sesambetan antawisipun guru lan murid.[1] Sunan Gresik utawi Maulana Malik Ibrahim, bapak saking Sunan Ampel utawi Raden Rahmat minangka ingkang paling sepuh.[2] Sunan Giri (Raden Paku tinepang ugi kanthi asma Ainul Yaqin) kaponakan saking Sunan Maulana Malik Ibrahim, sepupuné Sunan Ampel.[2] Sunan Bonang (Raden Makhdum Ibrahim) kaliyan Sunan Drajat (Raden Qasim) menika putranipun Sunan Ampel.[2] Sunan Kalijaga (Raden Said) menika kanca ugi muridipun Sunan Bonang.[2] Sunan Muria (Raden Umar Said) putranipun Sunan Kalijaga.[2] Sunan Kudus muridipun Sunan Kalijaga.[2]Sunan Gunung Jati (Syarif Hidayatullah) menika kanca saking sedaya sunan, kajawi Sunan Maulana Malik Ibrahim amargi sampun kapundhut.[2] Jaman Walisanga inggih menika dipuntandhani kanthi jaman pungkasanipun dhominasi Hindhu-Buddha wonten ing budaya Nusantara lan saksampunipun dipungantos ngagem kabudayan Islam. Walisanga minangka simbol panyebaran Islam wonten ing Indonesia, utamanipun ing Jawa. Senadyan kathah tokoh sanes ingkang nggadhahi peran ugi, nanging peranan Walisanga ingkang ageng sanget wonten ing sajroning ngadegaken krajaan Islam ing tanah Jawa, ugi pengaruhé dhumateng kabudayan masarakat.

Arti Walisanga[sunting | sunting sumber]

Masjid Agung Demak, dipitaya dening masarakat Jawi minangka salah satunggaling papan pakumpulanipun para wali ingkang paling kawitan

Wonten kathah pamanggih ngenani babagan menapa sejatosipun teges tembung Walisanga menika. Ingkang sepisanan, tegesé wali ingkang cacahe sanga. Pamanggih sanese malih nyebataken malih yen tembung songo/sanga asalipun saking tembung tsana ingkang menawi wonten basa Arab tegesipun mulya. Pamanggih sanes nyebataken tembung sana asalipun saking basa Jawa, ingkang ateges papan panggenan. Pamanggih sanes wonten ingkang nerangaken menawi Walisanga yaiku dewan ingkang dipun wentuk dening Raden Rahmat (Sunan Ampel) ing taun 1474. Nalika semanten dewan Walisanga anggotanipun yaiku Raden Hasan (Pangeran Bintara); Makhdum Ibrahim (Sunan Bonang, putra kang kapisan saka Sunan Ampel); Qasim (Sunan Drajad, putra kapindhone Sunan Ampel); Usman Haji (Pangeran Ngudung, bapak saka Sunan Kudus); Raden Ainul Yaqin (Sunan Giri, putrane Maulana Ishaq); Syekh Suta Maharaja; Raden Hamzah (Pangeran Tumapel), lan Raden Mahmud.

Para Walisanga menika sejatosipun intelektual ingkang dados pambaharu masarakat ing jaman semanten. Prabawanipun saged dipunraosaken wonten ing saben wujud manifestasi peradaban Jawa anyaran wiwit saking kasarasan, Ndur-tinandur, Adol tinuku, kabudayan, kesenian, kemasyarakatan, ngantos pamrentahan. Pamanggih sanes nuturaken menawi Walisanga menika majlis dakwah ingkang dipundamel Sunan Gresik (Maulana Malik Ibrahim) ing warsa 1404 Masehi (808 Hijriah).[1] Nalika semanten menika majlis dakwah Walisanga anggotanipun Maulana Malik Ibrahim, Maulana Ishaq (Sunan Wali Lanang) rayinipun Sunan Gresik piyambak, Maulana Ahmad Jumadil Kubro (Sunan Kubrawi), Maulana Muhammad Al-Maghrabi (Sunan Maghribi), Maulana Malik Isra'il (saking Cempa), Maulana Muhammad Ali Akbar, Maulana Hasanuddin, Maulana 'Aliyuddin, lan Syekh Subakir.[1]

Sajarah Walisanga[sunting | sunting sumber]

Walisanga mapan wonten ing pesisir Ler Pulo Jawa wiwit saking partengahan abad kaping 13 ngantos partengahan abad kaping 16 dumunung ing tigang panggenan wilayah ingkang bénten ing Pulo Jawa.[3] Inggih menika ing Surabaya-Gresik-Lamongan (Jawa Wétan), Demak-Kudus-Muria (Jawa Tengah) lan Cirebon (Jawa Kulon).[3] Para wali menika musataken Pesantrèn lan dakwahipun wonten ing pesisir ler Jawa, ananging para murid lan penerusipun sampun mbakta ajaran Islam dhumateng sedaya wilayah Nusantara.[3] Walisanga anggadhahi pengaruh ageng wonten ing babagan kailmuan kadosta :ilmu mèdis, pertanian, perniagaan, kabudayan, kesenian, kamasyrakatan ugi babagan ilmu pamarintahan.[3] Pesantrèn Sunan Ampèl lan Sunan Giri, institusi pandhidhikan ingkang paling utama ing masané.[4]

Saking pesantrèn ingkang dipunampu déning Sunan Giri, agama islam saged nyebar dhateng wilayah wétan Nusantara.[4] Sunan Giri lan Sunan Gunung Jati boten namung ulama, ananging ugi pemimpin pamarintahan.[4] Sunan Giri, Sunan Bonang, Sunan Kalijaga, lan Sunan Kudus menika kreator karya seni ingkang pengaruhipun taksih kraos ngantos sakmenika,[4] kadosta kabudayan Jawa.[5]

Déné Sunan Muria menika pandamping sejatinipun tiyang mboten gadhah.[4] Jaman Walisanga menika minangka pungkasan saking kabudayan ingkang didominasi agami Hindu-Budha ing nusantara ingkang dipungantos kabudayan Islam.[4] Walisanga dados simbol panyebar agama Islam ing Indonesia utamanipun Jawa.[4]

Asma-asmane Walisanga[sunting | sunting sumber]

Senadyan wonten béntenipun antawis setunggal panemu kaliyan sanésipun ngenani sinten kemawon ingkang kalebet Walisanga, umumipun wonten sangang asma ingkang dipunsebat minangka anggotanipun Walisanga ingkang paling misuwur, inggih menika:

|} Para Walisanga boten gesang ing wayah sing sajaman. Nanging antawis setunggal kaliyan sanesipun anggadhahi sesambetan ingkang raket sanget. Sesambetan menika kadosta sesambetan trah menapa sesambetan jejodoan utawi sesambetan antawis guru kaliyan murid.

Maulana Malik Ibrahim[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Gresik

Maulana Malik Ibrahim menika keturunan kaping 11 saking Husain bin Ali. Panjenenganipun tinepang ugi kanthi asma Sunan Gresik, Syekh Maghribi, utawi Makhdum Ibrahim As-Samarqandy. Panjenenganipun diprakiraaken mijil wonten ing Samarkand ing Asia Tengah, nalika paruh kawitan abad 14. Babad Tanah Jawi versi Meinsma maringi sebatan kagem Maulana Malik Ibrahim kanthi sebatan Asmarakandi, pangocapane kadherekaken saking ilate tiyang Jawi dhumateng As-Samarqandy.[6] Wonten ing sajroning carita rakyat, wonten ugi ingkang njenengi kanthi julukan Kakek Bantal.

Malik Ibrahim umumipun dipunanggep minangka wali pertama ingkang ndakwahaken Islam ing Jawa. Panjenenganipun mucalaken cara-cara enggal kagem nandhur lan kathah ngrangkul tiyang alit awit kawigatosanipun dhumateng golongan masyarakat Jawi ingkang kasingkir nalika akhir jaman Majapahit. Malik Ibrahim nyobi narik kawigatosanipun masyarakat Jawi ingkang rikala semanten saweg dilandha krisis ekonomi lan perang sedèrèk. Panjenenganipun mbangun pondokan kagem sinau agami wonten ing Leran, Gresik. Ing warsa 1419 Malik Ibrahim seda. Makamipun mapan ing desa Gapura Wetan, Gresik, Jawa Timur.

Sunan Ampel[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Ampel

Sunan Ampel menika sejatosipun gadhah asma Raden Rahmat, keturunan kaping 12 saking Husain bin Ali, miturut riwayat, Sunan Ampel menika putra saka Maulana Malik Ibrahim lan sawijining putri Champa. Panjenengane disebataken tasih kagungan sesambetan kekerabatan karo salah sijine istri utawa selir saka Brawijaya raja Majapahit. Sunan Ampel umume dianggep minangka sesepuh dening para wali liyane. Pesantrene sing mapan ing Ampel Denta, Surabaya, lan iku digunakake minangka salah sijining pusat panyebaran agama Islam paling tua ing Jawa. Sunan Ampel krama kaliyan Nyai Ageng Manila, putri adipati Tuban inggih menika Arya Teja. Sunan Bonang lan Sunan Kudus menika putranipun sedaya, menawi Sunan Drajat menika semahipun. Makam Sunan Ampel wonten ing caketipun Masjid Ampel, Surabaya.

Sunan Bonang[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Bonang

Sunan Bonang utawi sinebat Raden Makdum Ibrahim (Ampèl Denta, Surabaya 1465-Tuban 1525 inggih menika putra Sunan Ampèl saking garwa Dwi Candrawati.[7] [8] Sunan Bonang (Maulana Ibrahim) inggih menika sepupunipun saking Sunan Kalijaga kang tinepang karan sebatan pencipta gending kang kapisan[7]. Sakderengipun ing bidhang dakwah, Sunan Bonang asring nuntut ilmu (sinau) ana ing Pasai, lajeng sakbanjuré saka Pasai [8]. Sunan Bonang ngadegaken pondok pesantren ing tlatah Tuban[7] [8]. Santri kang sinau ing pesantren Maulana Makdum Ibrahim (Sunan Bonang), asalipun saking tlatah iNusantara [9]. Ing sakjroning dakwahipun Maulana Makhdum Ibramim (Sunan Bonang) nggadhahi ciri, inggih punika kanthi ngéwahi asma-asma Dèwa kanthi asma-asma malaikat kang tinepang ing sakjroning ajaram Islam [9]. Sakjroning pesantrèn ngupaya supados saged ngetutaken ajarang agama Hindu lan Budha kang tinepang sampun dianut sakderengipun [7] [10]

Sunan Drajat[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Drajat

Sunan Drajat utawi ingkang asring kasebat Raden Kosim lan Syaripuddin (Ampèl Denta, Surabaya, 1470-Sedayu, Gresik, tengah abad 16)[7]. Ing sakjroning masarakat sakubengipun Sunan Drajat asring tinepang kanthi sebatan Sunan Sedayu, parapan Sunan Sedayu inggih punika karana disareaké (dimakamake) ing caketipun kota Sedayu (kirang langkung 30 km saking Sedayu)[7]. Raden Kosim (Sunan Drajat) inggih punika putranipun Sunan Ampèl saking garwa kaping kalih (2) inggih menika Dwi Candrawati.[8]. Raden Kosim (Sunan Drajat) nggadhahi sadulur kandung(se-bapak lan se-ibu) kang cacahipun 6, yaikui Siti Syareat (istri R.Usman Haji) lan Raden Maulana Makdum Ibrahim (Sunan Bonang) saha nduweni sadulur sekandung lan bèda ibu, yaiku [[Dewi Murtasiyah (istri R.Fatah) lan Dewi Murtasimah (istri R.Paku utawa Sunan Giri)[8].Saha istri Sunan Drajat yaiku Dewi Sifiyah putri Sunan Gunung Jati[11].

Sunan Kudus[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Kudus

Sunan Kudus dilairaken kanthi asma Jaffar Shadiq, putra saking pasangan Sunan Ngudung, (panglima perang Kasultanan Demak Bintoro), lan Syarifah, adik saka Sunan Bonang. Sunan Kudus séda udakara taun 1550. Sunan Kudus naté njabat minangka panglima perang ing Kasultanan Demak, lan jroning mangsa pamaréntahan Sunan Prawoto, dados penasihatipun Arya Penangsang. Sanesipun minangka panglima perang Kasultanan Demak, Sunan Kudus ugi njabat minangka hakim pengadilan Kasultanan Demak. Jroning ngayahi dakwah panyebaran Islam ing Kudus, Sunan Kudus migunakaké sapi minangka sarana penarik masarakat supados rawuh lan mirengaken dakwahipun. Sunan Kudus ugi mbangun Menara Kudus ingkang dados gabungan kabudayan Islam lan Hindhu kang ugi wonten mesjidipun kanthi aran Masjid Menara Kudus. Kangge ngelancaraken syiar Islam, Sunan Kudus ngripta Tembang Sinom kaliyan Tembang Kinanthi.

Sunan Giri[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Giri

Sunan Giri iku salah sawijining Walisanga lan pangadeg kraton Giri Kedaton, sing dunungé ing dhaérah Gresik, Jawa Wétan. Sunan Giri lair ing Blambangan taun 1442[8]. Sunan Giri nduwèni sawetara dasanama, yaiku Raden Paku, Prabu Satmata, Sultan Abdul Faqih, Raden 'Ainul Yaqin lan Jaka Samudra. Sunan Giri disarèkaké ing désa Giri, Kebomas, Gresik.[7] [8]

Sunan Kalijaga[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Kalijaga

Sunan Kalijaga ingkang gesang ing jamanipun kerajaan Islam Demak (watawis abad kaping 15) nggadhahi asma asli Raden Said, inggih menika putranipun Adipati Tuban inggih menika Tumenggung Wilatikta utawi Raden Sahur. Raden Sahur taksih keturunanipun Ranggalawe ingkang ngrasuk agami Hindu. Sunan Kalijaga dipuntepangaken kaliyan agami Islam saking guru agami ing Kadipaten Tuban wiwit panjenenganipun taksih alit. Sunan Kalijaga putranipun adipati Tuban ingkang asmanipun Tumenggung Wilatikta utawa Raden Sahur. Sunan Kallijaga punika murid saking Sunan Bonang, kangge nyebar agama islam, piyambakipun andamel wayang kulit kaliyan tembang suluk, tembang suluk punika kayata ilir-ilir, Gundul-Gundhul Pacul. Wonten kisah ingkang nyebataken menawa Sunan Kalijaga bebrayan kalih Dewi Saroh binti Maulana Ishaq.

Sunan Muria[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Muria

Sunan Muria anggadhahi asma miyos inggih menika Raden Umar Said utawa Raden Said.[12] Raden Said menika putra saking Sunan Kalijaga kaliyan Dewi Sarah.[12] Piyambakipun dhaup kaliyan Dewi Soejinah, putri Sunan Ngudung, ugi mbakyu saking Sunan Kudus.[12] Raden Said dipunjuluki Sunan Muria amargi wilayah syiaripun inggih menika (Gunung Muria)[12], ingkang dumunung ing sisih lor kitha Kudus, Jawa Tengah, panggenan Sunan Muria dipunsarèkakén.

Sunan Gunung Jati[sunting | sunting sumber]

Artikel utama: Sunan Gunung Jati

Sunan Gunung Jati utawi asring kasebat kanthi asma Syarif Hidayatullah utawa Fatahillah. [12] Sunan Gunung jati menika salah satunggaling walisanga kang anggadhahi peran ingkang kathah wonten ing syiar agama Islam ing pulo jawa sakubengé, kususé ana ing bagean Jawa Kulon. [12] Syarif Hidayatullah utawi Sunan Gunung Jati asring tinepang ing kalangan ulama ing Jawa kulon sakubengé dados tokoh kang ngadegake Kasultanan Cirebon lan Banten.

Miturut Hoesein Djajadiningrat ing bukuné kanthi judul Sadjarah Banten, nyatakake menawa jeneng Fadillah lan Nurullah yaiku jeneng salah sijiné wong[13]. Jeneng asliné yaiku Nurullah, banjur dikenal karan jeneng Syekh Ibnu Maulana [12].Ing cerita wong Portugis asring dikenal karan jeneng Falatehan utawa Tagaril [13].Nurul kang misuwur karan jeneng Sunan Gunung jati asalé saka Pasai lan panguasa portugis ing Malaka taun 1511 lan akhiré ing tau 1521 ngawe Nurullah (Sunan Gunung Jati) ora bisa tinggal ana ing Pasai [12].




Deleng uga[sunting | sunting sumber]

Pranala jaba[sunting | sunting sumber]

Cathetan Suku[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b c d (id)Walisanga(08 Juni 2011)
  2. ^ a b c d e f g (en)Walisanga dipununduh tanggal 8 Juni 2011
  3. ^ a b c d sajarah parjuangan Walisanga dipununduh tanggal 8 Juni 2011
  4. ^ a b c d e f g (id)Riwayat Walisanga Sembilan Wali dipununduh tanggal 8 Juni 2011
  5. ^ (en)Walisanga Misionaris Muslim dipununduh tanggal 8 Juni 2011
  6. ^ Meinsma, J.J., 1903. Serat Babad Tanah Jawi, Wiwit Saking Nabi Adam Dumugi ing Tahun 1647. S'Gravenhage.
  7. ^ a b c d e f g (id)Bolland, BJ .1985.Pergumulan Islam di Indonesia .Jakarta:Grafiti Press.(halaman 123)
  8. ^ a b c d e f g (id)A.Aziz Salim Basyarahil .2005.Hikmah dalam Humor Kisah dan Pepatah, Gema Insani, Cet.VII,.Jakarta.(halaman 64)
  9. ^ a b .(id) A.Jamil, dkk, Sejarah Kebudayaan Islam, CV. Toha Putra.Semarang.hal 27.1998.
  10. ^ (id) Syekh Hasanuddin: Pendiri Pesantrèn Pertama di Jawa Barat Republika Online: Jumat, 28 April 2006.
  11. ^ (id) Acmadi Wahid, dkk.Sejarah Kebudayaan Islam, Pustaka Insan madani, Sleman.hal 152.2006.
  12. ^ a b c d e f g h Purwadi.2007.Sejarah Sastra Jawa.Yogyakarta:Panji Pustaka Yogyakarta (hal125)
  13. ^ a b (id) Taufiq dan Sharon Siddque, dkk.Sejarah Umat islam Indonesia, Jakarta, Majelis Ulama Indonesi.hal 157 . 1991.
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Walisanga&oldid=854725"