François I saking Prancis

Saka Wikipédia, bauwarna bébas basa Jawa
François I
Francis1-1.jpg
François I saking Prancis
Raja Prancis
Panjenengan 1 Januari 151531 Maret 1547
Leluhur Louis XII
Panerus Henry II
Lair 12 Séptember 1494
Surud 31 Maret 1547(1547-03-31) (umur 52)
Château de Rambouillet, France
Garwa Claudia saking Saksoni
Bapa Charles, Pangéran Angoulême
Ibu Louise saking Savoy
Tapak tangan

François I utawi François saking Angoulême (ing basa Prancis: François d'Angoulême) (12 Séptember 149431 Maret 1547) inggih punika raja Prancis taun 15151547.[1][2] François I putranipun Charles Valois, François I ajejuluk Pangéran Angoulême utawi Louise saking Savoy, miyos ing Cognac 12 Séptember 1494.[1] François I ugi taksih kagungan trah Raja Charles V (tilar donya 1496).[1] Wekdal Louis XII mandhap saking jabatan raja ing taun 1498, François dipundhapuk dados pawaris karajan.[1] Louis ngutus François maréntah wewengkon Kadipaten Valois, lan dipunparingi pambiyantu Marshal de Gie.[1] François palakrami kaliyan Claude tanggal 18 Méi 1514, salajengipun François I nggantosaken Raja Louis XII wiwit tanggal 1 Januari 1515.[1]

Pamaréntahan[besut | besut sumber]

Koin/arta rècèh jaman Fraçois I

Sistem pamaréntahan François I dipunwangun kados pamaréntahanipun Louis XI.[3] Wekdal Francois maréntah Prancis, Francois ngatur wontenipun padudon antawisipun monarki lan kaum bangsawan ing paprangan agami ing Prancis.[3] Pamaréntahan François I dipundhominasi panyebaran monarki absolut, humanisme lan Protèstan.[3][4] François I pitados lan remen kaliyan idhéologi utawi pamikiran absolut.[3] Panjenenganipun dados raja kapisan Prancis ingkang dipunsebat kanthi asma "Ingkang Mulya", ingkang sadèrèngipun namung dipunanggé ing Kakaisaran Romawi.[3] François ugi damel Dhéwan Raja Couseil du Roi ingkang ngatur sadaya padamelan raja lan ngatur arta nagara, lan pengadilan.[3] Pamaréntah François I ugi minggahaken pajak kanggé mbeyayani kabijakan mancanegari Prancis, babagan pajak Prancis dipunpasrahaken dhateng kanselir Antoine Duprat.[3] Sedaya pangempalan pajak lan arta nagara dipunatur administrasi nagara ing sangandhaping pangawas pajak ingkang tliti.[3]

Rodha pamaréntahan karajan dipunmantepaken lan dipunwiyaraken kanthi cara absolut.[5] Kanggé nindakaken sadaya padamelanipun, François dipunbiyantu kanselir Antoine du Prat.[5] François ngetrepaken cara punika ing wewengkon Bologna.[5] Taun 1535 wewengkon Brittany dipunatur kanthi kapisah déning garwa kapisan François ingkang asma Ratu Claudia, kanthi kontrol administratif langsung saking raja.[5]

Paprangan[besut | besut sumber]

Paprangan mengsah Italia[besut | besut sumber]

François I ing Paprangan Marignan 1515.

Wekdal pamaréntahanipun Farnçois I maréntahaken prajurit Prancis supados perang mengsah Italia.[6] Ing paprangan punika François lan prajuritipun saged menang ing Marignan taun 1515 lan saged nguwaosi Kitha Milan.[6] François badhé dipundadosaken calon kaisar Romawi ing taun 1519, ananging dipungagalaken déning Raja Spanyol Charles V.[6] Taun 1520 François pikantuk panjurung saking Raja Henry VIII saking Inggris kanggé mbiyantu mengsah kaisar Romawi.[6] Sanajan dèrèng pikantuk paserujukan kaliyan raja Inggris, François tetep ngawontenaken paprangan mengsah kaisar Romawi (1521-1525).[6] Ing paprangan punika François kawon ing Kitha La Bicocca (1522) lan ing Kitha Pavia (1525).[6] François I kawon lan dipuncepeng déning prajurit Romawi ing Kitha Pavia.[6] François dipunbébasaken sasampunipun ngawontenaken prajanjén Madrid (1526).[6] Salah satunggal saking isi prajanjén kasebat inggih punika François masrahaken Burgundi dhateng Italia.[7] Dipunsebabaken prajanjén Madrid punika Prancis kecalan sprapat saking wewengkon kakuwaosanipun.[8] François I nilaraken wewengkon kakuwaosanipun ing Italia, masrahaken Burgundi, Flanders lan Artois dhateng Raja Charles V.[6]

Sasampunipun kondur dhateng Prancis, François kagungan pikajeng nerak prajanjén Madrid awit prajanjén kasebat dipunsarujuki kanthi kapeksa.[9] Prajurit Prancis ingkang dipuntahan déning Charles V ugi sampun dipunbebasaken kanthi arta tebusan.[9] Éwadéné wewengkon Burgundi ingkang dipunsuwun Charles, boten kersa uwal saking Prancis lan nggabung kaliyan Karajanipun Charles V.[9] François mbudidaya badhé mbales nyerang Charles V kanthi ngempalaken prajurit bayaran lan pasekutonan kaliyan Inggris.[9] François ugi sekutonan kaliyan Kaisar Jerman lan Turki.[9]

Salajengipun François damel pakempalan Liga Cognac (1526) kaliyan Paus Clement VII, Henry VIII, Venice, lan Florence, lan miwiti paprangan ingkang kaping kalihipun (1527-1529) mengsah Charles V.[6] Sanèsipun punika Francois ugi nyuwun biyantu dhateng para pangarsaning Agami Protèstan Jerman.[8] Wonten ing paprangan punika François kawon lan sarujuk napakasmani Prajanjén Cambrai lan nyarujuki genjatan senjata Crepy-en-Laonnois (1544).[6][8]

Paprangan mengsah Charles V[besut | besut sumber]

Charles V, Kaisar Romawi Suci mengsah utami François I

Prekawis ageng ingkang kapisan dipuntindakaken François I sasampunipun dados raja inggih punika badhé nelukaken Milan.[5] Sasampunipun ngalahaken Swiss ing Marignan (1515), salajengipun François tindak dhateng Italia saperlu ngawontenaken prajanjen kalian Paus, Konfederasi Swiss, kaisar Suci Romawi Maximilian I, panguwaos Walanda lan pawaris karajan Aragon.[5]

Sasampunipun Maxilian tilar donya, François ndheklarasikaken piyambakipun minangka calon tahta kakaisaran Prancis.[5] Ananging boten pikantuk paserujukan saking Charles V Raja Aragon lan Castile.[5]

Sampun ping sekawan (1522, 1527, 1536, lan 1542) François perang mengsah Charles V.[5] Ing paprangan kasebat Francois nemahi kawon.[5] Milan dipunpasrahaken dhateng Charles V taun 1522, lan badhe dipunrebat malih taun 1525 ananging Francois kawon malih ing Pavia.[5] Prajurit Prancis dipunsembelih, lan François dipuntawan.[5]

François I lan Turki[besut | besut sumber]

François I lan Suléiman I

Wekdal pamaréntahan Suléiman I (1520 - 1566), Kakaisaran Ottoman wewengkonipun awit saking Iran ngantos Maroko.[9] Ing Éropah prajurit Turki sampun nelukaken Hongaria lan ngepung Wina.[9] François I gadhah tali kekancan ingkang saé kaliyan Sultan Suléiman II.[9] Suléiman I nyarujuki paring biyantu François kanggé nyerang Charles V.[9] Taun 1535, kanthi panjurung François lan Suleiman I, Prancis ingkang dados satunggaling kakiyatan ing Éropah pikantuk idin kanggé niyaga ing Turki.[10] Kapal Prancis dipunparingi idin layar ing wewengkon segara Turki.[10] Sanèsipun punika Prancis pikantuk idin mbangun kapél ing Istanbul Turki.[10]

Kagiyatan Seni[besut | besut sumber]

Galéri François I ing Istana Fontainebleau Prancis

Sanajan kawon ing paprangan, pamaréntahan François I saged ngembangaken kasenian ingkang sinebat mangsa Rénaisans Prancis.[11] François I kalebet raja Prancis ingkang remen kaliyan donyaning seni ngantos-ngantos panjenenganipun pikantuk nami "Raja Renaisans".[11] Panjenenganipun paring panjurung dhateng para seniman kados Leonardo da Vinci, Benvenuto Cellini, lan Andrea del Sarto kanggé ngripta karya kasenian ing Prancis.[12] François lan rayinipun ingkang asma Margaret saking Navarre remen kaliyan karya seni karyanipun François Rabelais, Clément Marot, lan Guillaume Bude.[12] François ugi damel wangunan Colloge de France, wangunan Chateaus Loire ingkang dados monumén pamaréntahan Prancis, lan Istana Fontainebleau ingkang dados pralambanging rénaisans Prancis.[8][12] Padudon antawisipun François I kaliyan Charles ugi sumebar ing babagan pasinaon lan kasenian.[5] François I sinau bab ilmu humanis dhateng Jacques Lefevre d'Etaples lan Guillaume Bude, sinau bab syair dhateng Clément Marot.[5] Lefevre kadhapuk minangka guru spiritual lan ngawasi putranipun François I.[5] François I ugi mbangun perpustakaan karajan.[5] Perpustakaan kasebat nyimpen lan ngempalaken manéka koléksi naskah karajan.[5]

Warisan François I[besut | besut sumber]

François tilar donya 31 Maret 1547 kanthi nilaraken impén nelukaken Italia.[9] Impén kasebat ndadosaken François mbucal kathah dana karajaan.[9] François ugi boten saged ngalahaken Charles V, Austria, lan Spanyol.[9] Tigang dasa taun sistem monarki ingkang dipunterapaken François sampun damel kemajenganing Prancis.[9] Kamajengan punika kados katingal saking manéka wangunan tilaran pamaréntahan François, kados Istana Fontainebleau.[9]

Istana Fontainebleau[besut | besut sumber]

Istana Fontainebleau, tilaranipun François I

Istana Fontainbleau inggih punika satunggaling istana kanggé panguwaos Prancis saking Francois I ngantos Napoléon III.[9] François mutusaken damel wangunan punika minangka bèntèng renaisans.[9] Nimbali seniman saking Italia kanggé damel konstruksi lan dhékorasi istana.[9] François damel satunggaling karya renaisans Istana Fontainebleau ingkang dipunjangkepi kanthi manéka warni piranti-piranti seni, lukisan, lan reca.[9] Istana punika kandhangkala dipunsebat Roma Énggal.[9] Sadangunipun Révolusi Prancis Istana Fontainebleau dipunsuwungaken, ewah dados barak lan kunjara.[9] Taun 1804 Napoléon ngrénovasi istana punika lan dipunparingi piranti opera lan téater.[9] Taun 1814 Napoléon napakasmani mandhapipun saking jabatan raja Prancis ing istana punika.[9]

Salamandher, tetengeripun François I[besut | besut sumber]

Salamandher, tetengeripun François I ing Kastil Chambord

Salamandher dados tetenger utawi lambang Raja Francois I, mralambangaken kakiyatan latu, tiyang kakung lan donya.[9] Moto Nutrisco & extinguo ("kula nedha lan kula mejahaken") ingkang asring kaserat ing lambang salamandher punika minangka pralambanging kakiyatan latu.[9] Lambang salamandher asring dipunpanggihi ing tembok Kastil Chambord lan Kitha La Havre.[9]

Tilar Donya[besut | besut sumber]

François I tilar donya 31 Maret 1547 amargi nandhang gerah.[13] Panjenenganipun nilaraken garwa Claude (tilar donya 1524), tiga putra kakung lan sekawan èstri.[13] Putranipun ingkang asma Louise séda wekdal taksih bayi, Charlotte séda wekdal yuswa wolung taun, Henry minangka gantosing François dados raja Prancis, Madeleine ingkang dados ratu Skotlandia, Charles (tilar donya 1545), lan Margarét.[13]

Cathetan Suku[besut | besut sumber]

  1. ^ a b c d e f (en)Encyclopedia Britannica, 11th Ed. Cambridge: Cambridge University Pres. (1910). "FRANCIS I". luminarium.org. Retrieved 11 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  2. ^ (en)Encyclopædia Britannica, Inc (2013). "Francis I". global.britannica.com. Retrieved 11 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  3. ^ a b c d e f g h (en)historylearningsite.co.uk. "Francis". historylearningsite.co.uk. Retrieved 13 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  4. ^ (en)global.britannica.com. "Francis I". global.britannica.com. Retrieved 19 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  5. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q (en)answers.com. "Francis I of France". answers.com. Retrieved 19 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  6. ^ a b c d e f g h i j k (en)infoplease.com. "King Francis I of France". infoplease.com. Retrieved 12 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  7. ^ (fr)larousse.fr. "François Ier". larousse.fr. Retrieved 19 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  8. ^ a b c d (en)france.fr. "François 1st (1494-1547)". france.fr. Retrieved 13 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  9. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y (fr)histoire-france.net. "François Ier". histoire-france.net. Retrieved 13 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  10. ^ a b c (fr)histoiredumonde.net. "François Ier". histoiredumonde.net. Retrieved 20 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  11. ^ a b (en)historymedren.about.com. "King Francis I of France". historymedren.about.com. Retrieved 12 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  12. ^ a b c (en)infoplease.com. "Francis I The French Renaissance". infoplease.com. Retrieved 12 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)
  13. ^ a b c (en)luminarium.org. "francis 1". luminarium.org. Retrieved 18 April.  Unknown parameter |accessyear= ignored (|access-date= suggested) (help); Check date values in: |access-date= (help)

Pranala Njawi[besut | besut sumber]