Candhi Barabudhur

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Candhi Barabudhur
Reca Buda ing Barabudhur

Candhi Barabudhur utawa candhi Marabuda iku jenengé candhi Buda Mahayana sing ana ing wewengkon Kabupatèn Magelang, Jawa Tengah. Pernahé candhi iki watara 100 km kidul-kuloné Semarang lan 40 km lor-kuloné Yogyakarta. Candhi iki diyasa ing jamané wangsa Sailéndra rikala abad ping 9 M.

Jeneng[besut | besut sumber]

Miturut sawenèh panemu, jeneng barabudhur kasusun saka tembung "biara" (wiyara) lan "bedhuhur" (lemah dhuwur). Wiyara tegesé komplèks yasan utawa pasanggrahan, déné bedhuhur utawa budhur ya iku lemah sing dhuwur. Tembung-tembung iku karoncé dadi tembung barabudhur. Nanging panemu iki isih nuwuhaké akèh panyaruwé saka para winasis. Prasasti Sri Kahulun 824 nyebut yèn tembung bhudhara sing dadi dhasaré tembung barabudhur.[1].

Wit bodhi

Yasa[besut | besut sumber]

Candhi Barabudhur dibangun taun 750-842 AD. Nganti saiki akèh panemu bab madegé Barabudhur, kinira ginawé bebarengan karo candhi-candhi Buda kang duwèni arsitèktur mirip kaya ta Candhi Sari, Kalasan, Sewu, lan Plaosan sing dibangun taun 778-782 AD. Ana bukti kang tinemokaké ing sakngisoré bukit Barabudhur arupa huruf Palawa sing diukir huruf Jawa negesaké wangunan Barabudhur ginawé antarané abad 7-10 masèhi. cathetan kanthi tanggal 732 AD nyebut raja Buda saka dhinasti Syailendra, ing taun iku raja saka dhinasti Sanjaya (Hindhu) uga duwèni panguwasa sing pada-pada unggul. Candhi-candhi Buda (Barabudhur, Mendut, Pawon) diubengi candhi-candhi Hindhu ing sakiwa tengené, sisih wétan ana candhi Canggal, sisih lor ana candhi Sengi lan kulon madeg candhi Pringapus lan Selagriya déné sisih kidul ana wangunan lingga-yoni simbul suci Hindhu. Semana uga saubengé candhi Hindhu (Prambanan) madeg candhi-candhi Buda (Kalasan, Sari, Sewu, Plaosan, Sojiwan).[2]. Borobudur madeg kanthi 3 tujuan

  1. simbol kasucén agama Buda
  2. minangka monumén pamojan, lan tetenger Buda
  3. panggonan kanggo nyimpen samubarang kang ana gayutan karo sang Buda.[1].

Panjenengané biksu Narada Mahatera nandur wit Bodhi utawa ''Ficus Religiosa'' utawa ''Acwata'' ing komplèk Borobudur. Wit Bodhi penting kanggoné umat Buda, amarga ing sangisoré wit iki sang Buda antuk nugraha (kewahyon) dadi wong kang suci.[3].

Wangunan[besut | besut sumber]

Stupa candhi Borobudur

Candhi Barabudhur bentuké punden maundak, sing tumata saka enem tingkat awujud bujur sangkar, telung tingkat awujud bunder mlungker lan sawijining stupa utama sing dadi puncaké. Saliyané iku ing kabèh tingkat kasebar pirang-pirang stupa. Dhuwur wangunan iki asliné 42 m, nanging amarga kesamber kilat dhuwuré susut nganti kari 35,29 m. Barabudhur manggoni aréa 14,165 m kubik kanthi amba 120 m. 2 yuta watu andhesit kasusun ana ing Barabudhur kanthi volume 55.000 kubik m. Aboté wangunan iki kurang luwih 350.000 ton, Barabudhur saguh nampung 5.000 pengunjung.[4]. pondasi Barabudhur bentuké persegi kanthi siku-siku kang lincip. Barabudhur bentuké matingkat-tingkat (pundèn). Dasar Borobudur ora bisa dinulu, 11.600 kubik watu wis kekubur. 160 relief saka Karmawibangga kekubur.[4].

Sang Buda[besut | besut sumber]

Sang Buda utawa Sidharta Gautama miyos taun 563 sm, Panjenengané putra saka Ratu Maya garwa saka Raja Chuddodana panguwasa Kapilawastu India. Ing yuswa 29 taun Sidharta mutusaké dadi begawan lan nganglang bawana ngupadi wahyu ninggal karaton. Buda Gotama, antuk wahyu ing yuswa 35 taun (531 SM).

Reca Buda

Pokok ajaran Buda[besut | besut sumber]

Pokok Ajaran Buda percaya déné manungsa mesti ngalami reinkarnasi. Supaya manungsa bisa olèh urip kang sampurna uwal saka reinkarnasi manungsa kudu percaya marang 4 ajaran ''Catur Aryasatyani ya iku

  1. urip iku kasengsaran
  2. oyot saka kasangsaran ya iku nafsu lan pepénginan
  3. manungsa bisa uwal saka kasengsaran
  4. kasengsaran bisa diwedhar kanthi 8 dalan utama Hasta Arya Marga.[5].

Sadurunge Sidharta antuk wahyu, panjenengané ngalami makaping-kaping reinkarnasi. Panjenengane ngalami urip awujud kéwan, carita iki dibèbèraké ana ing Jataka Mala anggitan Aryacura. Carita iki uga di tatah ana ing undhak-undhakan kang ana ing Barabudhur kanthi jeneng rèlièf Jataka. Salah sijiné kura-kura kang nylametaké kapal kerem, kethèk kang nylametaké anak putuné, lan gajah kang nylametaké serdadu sing kesasar lan kaluwèn.[6].

Tataran[besut | besut sumber]

Tingkatan anèng Barabudhur nyimbolake 10 dalan Dacabhumi kanggo nggayuh urip sampurna kaya déné Sang Buda kang dianut penganut Buda Mahayana ya iku, 1. Pramudita, 2. Vimala, 3. Prabhakari, 4. Arcismati, 5. Sundurjaya, 6. Abhimukti, 7. Durangama,8. Acala, 9. Sadhumati, 10. Dharmamegha. Tingkatan iki dumadi saka 3 tingkat ya iku,

  1. Kamadhatu dumadi saka 3 dalan, Pramudita, Vimala, dan Prabhakari. Nggambaraké sipat manungsa kang kaya kéwan.
  2. Rupadhatu dumadi saka Arcismati, Sudurjaya, Abhimuki dan Durangama. Nggambaraké sipat manungsa kang wis ngrèrèhaké nepsu-nepsu ala nanging isih duwé sipat lan wujud manungsa. digambaraké kanthi relièf Lalitawistara, Jataka, Awadana, lan Gandawyuha.
  3. Arupadhatu dumadi saka Acala, Sadhumati, dan Dharmamegha. Nggambaraké manungsa kang wis uwal saka nepsu lan wujud. Nyimbulaké ora ana awal lan akir (nonbegining no ends), ing tataran iki ora tinemokaké tatahan relief, bentuke bunder, nyimbulaké kamanteban kang digayuh manungsa ing ngalam meditasi.[7]

Relief[besut | besut sumber]

Relief

Ing saben tataran ana relief-relief sing padha ditatah ing tembok candhi. Relief-relief iki carane maca miturut saubenging dom jam utawa nganggo basa Kawi diarani mapradaksina. Tembung iki sangkane saka basa Sansekreta daksina sing tegese iku kidul. Aneng Barabudhur Gunggung Panel (gambar relief) 1460 panel ing tingkat Kamadhatu ana 160 panel relief, ngandhut carita kang dijupuk saka Karmawibangga, nyritakake lelakune manungsa ing donya kang kebak luput "sapa nandur, ngunduh". Manungsa isih sengsara utawa samsara. Nanging relief iku ora bisa dinulu amarga papane kang ana ing dhasar. Rupadhatu duwé 1300 panel ya iku,

I. Tingkat sepisan

  1. 120 panel nyritakake Lalitawistara, manggon ing tembok sisih nduwur tingkat sepisan.
  2. 120 Nyritakake lelampahan sang Buda ana ing Jataka lan Awadana manggon ing tembok sisih ngisor.
  3. 372 Nyritakake terusan carita Jataka Awadana, manggon ing undhak-undhakan sisih nduwur.
  4. 129 Nyritakake terusan carita Jataka Awadana, manggon ing undhak-undhakan sisih ngisor.

II. Tingkat kepindho

  1. 128 panel relief kang dijupuk saka manuskrip Gandawyuha, nyritakake Sudharta nggoleki pitedah saka 6 guru. Njajah 110 kutha ketemu Buda Maitreya aneng kahyangan Tusita, Maitreya nduduhke kraton kang edi. Sudharta uga ketemu Mancjuri sing nudhuhake swarga Kutagara, lan akire ketemu Samanthabadra kang mejang babagan Bhadracari.
  2. 100 panel nutugake carita Jataka Awadana kang manggong ing undhak-undhakan tingkat kapindho.

III. Tingkat Ketelu

  1. 88 panel Nyritakake biografi Maitreya minangka Buda, mapan ing tembok utama tingkat kapindho
  2. 88 panel nutugake Biografi Maitreya.

IV. Tingkat Kapat

  1. 72 panel nggambarake carita Samanthabadra minangka Buda pungkasan ing bumi, manggon ing tembok utama tingkat kapapat
  2. 84 panel nggambarake carita Maitreya lan relief-relief kang ora kaweruhan caritane.[8]

Arca[besut | besut sumber]

Salah sijiné arca kang ana ing Barabudhur

Barabudhur duwé 504 Arca Buda

  • 72 arca Wajrasattwa ngubengi pucuk arupadhatu.
  • 64 arca wairocana
  • 276 ngubengi 3 alur sisih ngisor,sekabehe ngadep ana ing 4 pancer.
  • 92 patung Manushi kasusun miturut 4 pancer. Wétan- Kanakamuni, Kidul- Kacyapa, Kulon-Cakyamuni, Lor- Maitreya.[9]

Dhyani Buda, utawa posisi Buda meditasi ana 5 ya iku:

  1. Aksobhya-Wétan
  2. Ratnasambhawa-Kidul
  3. Amitabha-Kulon
  4. Amogasiddha-Lor
  5. Wairocana-Zenith (tengah).[9]

Kanthi urutan Pradakshina yaitu laku kang ngubengi kanthi arah jarum jam kang dimulai saka sisih Wétan lan mudra arca-arca buddha di Barabudhur ya iku:

Arca Mudra Parlambangkan Dhyani Buda Arah Mata Angin Panggonan Arca
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur TMnr 10016277.jpg Bhumisparsa mudra Ngundang donya dianggo saksi Aksobhya Wétan Relung ing pager mlangkah 4 baris kapisan Rupadhatu siseh wétan
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur TMnr 60013976.jpg Wara mudra Kedermawanan Ratnasambhawa Kidul Relung ing pager mlangkah 4 baris kapisan Rupadhatusiseh Kidul
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Amitabha TMnr 10016276.jpg Dhyana mudra Semadi atau meditasi Amitabha Kulon Relung ing pager mlangkah 4 baris kapisan Rupadhatusiseh Kulon
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Amogasiddha TMnr 10016274.jpg Abhaya mudra Ketidakgentaran Amoghasiddhi Lor Relung ing pager mlangkah 4 baris kapisan Rupadhatusiseh Kidul
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Vairocana TMnr 10015947.jpg Witarka mudra Akal budi Wairocana Tengah Relung ing pager mlangkah 4 baris kapisan Rupadhatusaben siseh
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur TMnr 60019836.jpg Dharmachakra mudra Pemutaran roda dharma Wairocana Tengah Sajeroning 72 stupa ana 3 teras mubeng Arupadhatu

Restorasi Barabudhur[besut | besut sumber]

Restorasi Barabudhur kawiwitan abad 19 Sir Thomas Stanford Raffles (1811-1815) ngutus H. C. Cornelius naliti Barabudhur. Taun 1907-1911 Theo Van Erp arsitek saka Walanda ngrestorasi Borobudur lan kasil.[10] Dr. Sukmono ing kongres Orientalis 27 ing Ann Arbor Amérika Sarékat taun 1967 ngasta permasalahan Borobudur kang mbutuhake bantuan internasional kang katulis ing tesis kanthi sesirah New Light on some Borobudur Problems, amarga iki donya internasional liwat UNESCO menehi kawigaten marang restorasi Barabudhur.[11] Barabudhur tinetepake minangka warisan donya taun 1991 déning UNESCO.[12]

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. ^ a b Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia.Jakarta. (2009:2-3) Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "buku1" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda
  2. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur.ISBN 978-979-605-159-5.Gramedia.Jakarta. (2009:5)
  3. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia.Jakarta. (2009:7)
  4. ^ a b Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5.Gramedia.Jakarta. (2009:1) Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "buku4" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda
  5. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:8)
  6. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:12)
  7. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:18-20)
  8. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:31-36)
  9. ^ a b Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:25-27) Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "buku9" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda
  10. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:42)
  11. ^ Larisa. The Magnificence Of (La Magnificence De) Borobudur. ISBN 978-979-605-159-5. Gramedia. Jakarta. (2009:43-44)
  12. ^ [1](diakses tanggal 25 Juni 2011)

Uga delengen:[besut | besut sumber]

Cithakan:Candhi Buda ing Inonesia Cithakan:Situs Warisan Donya ing Indonésia