Tebu

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Tebu
Rumpun tebu.jpg
Rumpun Tebu
Klasifikasi ngèlmiah
Karajan: Plantae
Dhivisi: Magnoliophyta
Klas: Liliopsida
Ordho: Poales
Famili: Poaceae
Génus: Saccharum
L.
Species

Saccharum arundinaceum
Saccharum bengalense
Saccharum edule
Saccharum officinarum
Saccharum procerum
Saccharum ravennae
Saccharum robustum
Saccharum sinense
Saccharum spontaneum

Tebu (basa Inggris: sugar cane) iku sawijining jinis suket. Tebu uga duwé jeneng liya ya iku, Rosan (Jawa); Tiwu (basa Sundha), Tebhu (basa Madura), Tebu, Isepan (basa Bali); Teubee (basa Acèh), Tewu (basa Nias, Flores), Atihu (Ambon); Tebu (Lampung), Tepu (Timor); ya iku tanduran sing paédah mligi kanggo bahan baku gula. Tanduran iki mung bisa thukul ing laladan iklim tropis, mligi ing laladan tebu (Sacharum Officinarum Linn), sing dhuwuré watara 1 nganti 1300 mèter sak nduwuré lumahing segara. Tanduran iki kalebu jinis rumput-rumputan. Ing tanah Jawa sumebar sawetara jinis tebu antarané jinis tebu ireng Cirebon, tebu kasur, POJ 100, POJ 2364, EK 28, POJ 2878. Saben jinis tebu duwé ukuran dhuwur, dawané ros lan warna sing béda-béda, nanging rata-rata dhuwuré wit tebu udakara 2 mèter nganti 4 mèter. Umur tanduran wiwit ditandur nganti tekan bisa dipanèn kurang luwih 1 taun. Ing Indonésia tebu akêh dibudidayakaké ing Pulo Jawa lan Sumatra. [1] Kanggo nggawé gula, wit tebu sing wis dipanèn diperes nganggo mesin pameres (mesin près) ing pabrik gula. Sawisé iku, nira utawa banyu perasan tebu mau disaring, dimasak, lan diputihaké saéngga dadi gula pasir kaya sing kita kenal sadina-dina. Saka prosès nggawé gula tebu iku mau bakal ngasilaké gula 5%, ampas tebu 90% lan sisané arupa tètès (molasse) lan banyu. Tètès sing dikasilaké saka prosès penggilingan tebu mau diperlokaké minangka bahan kanggo nggawé cèt. Saliyané bisa digawé gula pasir, nira tebu bisa uga digawé gula batu, gula abang utawa gula jawa. Godhong tebu sing garing (dhadhuk) minangka biomassa sing duwé kalori cukup dhuwur. Ibu-ibu ing padésaan sok migunakaké dhadhuk iku minangka bahan bakar kanggo masak; saliyané ngémat lenga sing regané larang, bahan bakar iki uga rikat panas. Ing sajeroning konversi ènergi pabrik gula, godhong tebu lan uga ampas wit tebu bisa dipigunaaké kanggo bahan bakar boiler, sing uwab é dipigunaaké kanggo prosès produksi lan pembangkit listrik. Semono uga tanduran tebu uga duwé manfaat kanggo pengobatan ya iku

  • Ngurangi jantung dheg-dhegan, Bahan: 3 gegem oyot tebu ireng; Cara nggawéné: dikumbah lan digodhok nganggo 2 gelas banyu nganti umob kari sak gelas; Cara nggunakaké: diombé sadina ping pindho.
  • Lara Panas, Bahan: tebu ireng sakcukupé; Cara nggawéné: diperes lan dijupuk banyuné Cara nggunakaké: diombé.
  • Lara Watuk, Bahan: 3-5 ros tebu ireng; Cara nggawéné: disesep lan diombé banyuné, Cara nggunakaké: dibakar, terus dioncèki lan diperes dijupuk banyuné. [2]

Nandur Tebu[besut | besut sumber]

Investasi Agribisnis Tebu[besut | besut sumber]

Investasi ing indhustri gula asal saka tebu cukup prospèktif. Kabutuhan dhomèstik isih ana udakara 1.4 yuta ton per taun. Pamaréntah kanthi rupa-rupa kawicaksanan promotif lan protèktif wis nyiptakaké iklim invèstasi sing kondusif kanggo pangembangan indhustri gula tebu. Pasar internasional sing sajeroning telung taun pungkasan ngalami defisit uga nandhakaké yèn invèstasi ing babagan iki cukup prospektif. Sawetara produk derivat saka tebu (PDT) kaya ta ethanol, ragi roti, inactive yeast, wafer pucuk tebu, papan partikel, papan serat, pulp, kertas, Ca-sitrat lan listrik duwé peluang pasar sing cukup ombèr, ya iku ing pasar domestik apa déné pasar internasional. [3]

Pangolahan Lahan[besut | besut sumber]

Pengolahan Lahan Tebu

Lahan sing arep ditanduri tebu kudu diolah luwih dhisik, bisa nganggo waluku biyasa utawa sing luwih rikat nganggo traktor lan buldoser amarga lumrahé lahané pancèn amba banget. Apa manèh yèn lahané isih akèh oyoté utawa bonggol wit-witan sing paling cocog kudu nganggo buldoser. Pengolahan lahan iki gunané kanggo ngilangké keasaman lan ngempukaké lemah, uga kanggo nggawé got, arupa got malang lan got mujur kanggo ngilèkaké banyu (drainage). Saliyané kanggo drainase, got-got mau uga minangka wates kanggo ngukur luasan lahan sing dipara dadi pirang-pirang pétak utawa emplèk. Rupa-rupa got sing kudu disiapaké antarané:

  • Got Pembuangan, kudu digawé luwih ndisik kanggo ngetokaké banyu saka lahan karebèn rikat garing utawa sat.
  • Got Pemasukan, kanggo nyiapaké pengaliran banyu mlebu ning lahan.
  • Got Keliling, ukuran amba 70 cm jeroné 60 cm.
  • Got Mujur, ambané 60 cm, jeroné 50 cm
  • Got Malang, ambané 50 cm, jeroné 40 cm, digawé searah karo kemiringané lahan.

Sawisé rampung panyiapan got, bisa diwiwiti penjuringan], ya iku gawé bolongan kaya pot supaya mengkoné oyot tebu bisa thukul kanthi sampurna. Sadurungé ditanduri juringan mau di garingké luwih disik kira-kira 3-4 minggu karebèn lemahé kena panasing srengéngé. Pangeringan mau gunané supaya lemah dadi ora asam lan mambu wangi.

Persiapan Tandur[besut | besut sumber]

Sadurungé tandur uga perlu disiapké sawetara langkah supaya lemah wis siyap tenan ditanduri. langkah sing diperlokaké antarané: Rao/Bubut Tanah, Turun Tanah, Ebor, lan Kecroh. Sawisé iku bibit lagi dikethoki, diseleksi, direndhem banyu udakara 2 jam, di umbal (digawa nyedhaki lubang), di cicir ning guludan-guludan, banjur ditandur.

Tandur[besut | besut sumber]

Bibit sing wis dikethoki telung ros telung ros, didèlèh kanthi mata (calon thukulan) ana ing iringan (ora ing nduwur utawa ing ngisor). Sawisé iku bibit terus diurugi lemah sithik waé aja kandel-kandel. Pemilihan jinis bibit tebu uga wigati banget. Padha waé karo wong sing arep golèk mantu, pemilihan bibit tebu kudu nggatèkaké bibit, bobot lan bèbèt. Bibit, artiné kudu jelas asal usulé saéengga duwé kemurnian spésies sing apik. Bobot, artiné duwé kualitas sing apik. Bèbèt, artiné duwé sipat lan kemantapan sing apik.

Tebu wiwit thukul

Ngabuk/Pemupukan[besut | besut sumber]

Kanggo nambah unsur hara, supaya lemah bisa nyukupi zat panganan tumraping tanduran, kala-kala diperloaké ngabuk utawa mènèhi abuk / pupuk. Déné jinis abuk sing diperloaké ya iku sing ngandhut unsur Nitrogen, Phospat lan Kalium. Sajeroning mènèhi abuk kudu miturut pedoman baku ya iku: kudu ditugal, digawé lubang pupuk, ditaker, diwolak walik ya iku pemupukan sepisan ning sisih kiwa lan kaloro ing sisih tengan tanduran utawa suwaliké. Gulma kudu diresiki ndisik, sebab yèn ora mengko sing lemu malah gulmané. Yèn ngabuk kudu isuk-isuk lan ora kena ditaburké. Sawisé ngabuk kudu disiram.

Tanduran Tebu sing wiwit thukul

Prinsip Pemupukan[besut | besut sumber]

Pemupukan utawa ngabuk, kudu nuruti prinsip 5 tepat, ya iku tepat jinis, tepat wektu, tepat mutu, tepat jumlah lan tepat panggonané.

  • Tepat Jinis, maksudé abuk sing dienggo kudu jinis sing nduwé unsur N,P lan K kaya ta abuk ZA, TSP, KCL, Ponska lll.
  • Tepat wektu maksudé unsur Posphat ditebar sadurungé tandur, unsur Nitrogen sawisé tanduran umur 7 dina lan 40 dina, déné unsur K disebar nalika tanduran wis umur 40 dina.
  • Tepat Mutu, maksudé bahan abuk kudu isih apik lan durung rusak sarta ngandhut bahan aktif ing diperlokaké.
  • Tepat Jumlah, kudu seimbang antara unsur-unsur sing diperlokaké lan cacahé kudu cukup kanggo saben hèktar lahané.
  • Tepat Panggonan, maksudé abuk kudu dilebokaké ing sajeroning lobang ing saubengé tanduran (ditugal ndisik), ditutup lan disiram. Dadi carané ngabuk ora disebar kaya ngabuk pari.
Tebu umur 5 sasinan

Wektu[besut | besut sumber]

Tanduran tebu lumrahé perlu diabuk yèn wis ngancik umur pitung dina lan umur 30-40 dina.

Jinis Pupuk[besut | besut sumber]

  • Pupuk Nitrogen, gunané kanggo: nyuburaké tuwuhan kanthi vegetatif, nyengkakaké pertumbuhan anakan lan kanggo pembentukan zat hijau daun. Conto Pupuk Nitrogen: Urea kadar N 45%, ZA kadar N 21%, ASN kadar N 26%, Ammonium Klorida kadar N 25%.
  • Pupuk Phosphat, gunané kanggo: nyengkakaké tuwuhé tunas anakan, nyengkakaké tuwuhing oyot, nggedèkaké lan ndawakké ros tebu, ngundhakaké kualitas nira lan nyengkakaké prosès kematengan tebu. Conto Pupuk P: DSP (Double Super Phosphate) kadar P2O5 36%, TSP (Triple Super Phosphate) kadar P2O5 45%, SP 36 (Super phosphate) kadar P2O5 36%, FMP (Fused Magnesium Phosphate) kadar P2O5 20%, Agrophos kadar P2O5 25%.
  • Pupuk Kalium, gunané kanggo: ngaktifaké prosès pembelahan sèl lan photosintesis. Conto Pupuk Kalium: KCL (Kalium Klorida) kadar K2O 60%, ZK (Kalium Sulfat) kadar K2O 50%, Paten Kali kadar K2O 21%.
  • Pupuk Majemuk
    • Pupuk NP: Amophos kadar N 11%, kadar P2O5 48%
    • Pupuk NK: KNO3 kadar N 13%, kadar K2O 44%
    • Pupuk PK: Kalium Metafosfat kadar P2O5 60%, kadar K2O 40%
    • Pupuk NPK: Phonska kadar N 15%, kadar P2O5 15%, kadar K2O 15%

Sulaman[besut | besut sumber]

Penyulaman iku gunané kanggo ngisi tanduran tebu sing ora thukul supaya tanduran tebuné komplit lan ora buthak-buthak. Sulaman sepisanan nalika tanduran umur 2 minggu, déné sulaman kapindho sawisé tanduran umur 3 utawa 4 minggu. Kudu diupayaaké nyulam nganggo bibitan sing umuré mèh padha karo tanduran sing disulam.

Bumbun[besut | besut sumber]

Bumbun utawa dhangir, tujuané kanggo mènèhi tambahan lemah lan sumber zat hara sing anyar kanggo tanduran tebu. Saliyané iku bumbun uga nyandhet tuwuhing anakan (karebèn ora kakèhan, yèn kakèhan tebuné dadi kuru-kuru) lan bisa ngundhakaké drainase.

Panen Tebu ing Désa Kali Tengah Bojonegoro

Klènthèk[besut | besut sumber]

Klènthèk iku nglènthèki godhong tebu sing garing kanggo ngilangaké hama, ngurangi tebu rubuh amarga angin, ngundhakaké hawa lan sinar srengéngé, ngundhakaké rèndemèn, nyegah tuwuhé oyot ing ros-rosan lan ngurangi bahaya keobongan. Sajeroning mangsa setaun klènthèk yèn bisa dilaksanaaké ping pindho utawa ping telu.

Organisme Pengganggu Tanduran[besut | besut sumber]

Organisme pengganggu tanduran tebu bisa arupa ama, lelara lan gulma.

  • Ama: Gangguan jisim sing marakké luka fisik Hama bisa ngganggu godhong, wit / batang utawa oyot. Sing ngganggu godhong tebu arupa: uler grapyak, kutu wulu putih, cabuk ireng, tungau, walang. Sing ngganggu wit / batang antarané: penggèrèk pucuk, penggèrèk batang, lan tikus. Déné sing ngganggu oyot arupa urèt, rayap, lan cacing. Kanggo nyegah hama antarané bisa nggunakaké bibit sing bébas hama, nggunakaké varietas tahan hama, njaga karesikané kebun lan penggiliran tanduran.
  • Lelara: Gangguan jisim sing ngganggu sitem upamané sistem penyerapan banyu lan hara, sistem fotosintèsis utawa sistem pamulihan.

Lelara sing nyerang gaodhong awujud: mozaik, blendhok, noda kuning, karat, lan klorotik. Sing nyerang wit / batang: pembuluh (RSD), pokahbung lan luka api. Déné sing nyerang oyot: dhongkèlan lan phyctum. Kanggo nyegah lan mbrantas lelara bisa migunakaké: varietas tahan lan séhat, pergiliran tanduran, sanitasi utawa pemusnahan tanduran sing kena lelara, pemanfaatan musuh alami, pèstisida lan karantina.

  • Gulma: Arupa tanduran sing dudu tanduran pokok lan ngrugèkaké. Contoné paréan, barèt, rawatan, tuton, grinting, ceklèkan, lan teki.

Panèn[besut | besut sumber]

  • Tebu Layak TebangTebu sing wis umur kurang luwih setaun bisa dipanèn. Prayogané kudu dianalisa disik déning ahli tebu saka Pabrik Gula saéngga tebuné pancèn wis mateng optimal.
    Dhadhuk Tebu Pasca Panen
  • Cara Tebang Tebang tebu uga ana métodané, ya iku métoda tebang pinggir utawa tebang terobos. Sajeroning tebang kudu diupayaaké ngepok supaya dongkèlané sithik. Saliyané iku kudu diperhatèkaké supaya kadar sampahé kaya ta sogolan, pucukan, dhadhuk, oyot lan lemah bisa minimal. Sawisé di tebang, tebu diangkud nganggo truk disetor ning Pabrik Gula. Supaya tebu ora kesuwèn nganggur, kudu diatur jadwal tebang sing dimusyawarahaké déning tani lan Pabrik Gula, amarga yèn kesuwèn nunggu rèndemèn tebuné bakal mudhun.

Pasca Panèn[besut | besut sumber]

Sawisé ditebang, dhadhuk sing rataaké ing sakndhuwuré bonggol terus diobong. Sakbanjuré terus di kepras ya iku dipotong bonggol-bonggol sing isih pating crongot supaya rata lemah karebèn pertumbuhan thukulané bisa luwih apik. Tanduran tebu sing wis dipanèn ora perlu ditanduri manèh sebab bonggolan bisa thukul manèh kanggo musim panèn sakterusé. Tahun kapindho ingaran tanduran keprasan sing lumrahé rumpun dhompolé malah luwih akèh tinimbang taun kapisan.

Dunungé Pabrik Gula Ing Indonésia[besut | besut sumber]

Ing Pulo Jawa[besut | besut sumber]

  • PTP Nusantara IX (Persero).

1. PG. Jatibarang.Brebes 2. PG. Banjaratma 2) Brebes 3. PG. Pangka.Tegal 4. PG. Sumberharjo.Pemalang 5. PG. Sragi.Pekalongan 6. PG. Cepiring 2) Kendhal 7. PG. Rendeng. Kudus 8. PG. Mojo.Sragen 9. PG. Tasikmadu.Karanganyar 10. PG Colomadu 2) Karanganyar 11. PG. Ceper Baru 2) Klaten 12. PG. Gondang Baru 2) Klaten 13. PG. Kali Bagor 1) Banyumas

  • PTP Nusantara X (Persero).

1. PG. Cukir.Jombang 2. PG. Gempolkerep.Mojokerto 3. PG. Jombang Baru.Jombang 4. PG. Krembong.Sidoarjo 5. PG. Krian 2) Sidoarjo 6. PG. Lestari. Nganjuk 7. PG. Merican. Kadhiri 8. PG. Mojopanggung.Tulungagung 9. PG. Ngadirejo. Kadhiri 10. PG. Pesantren Baru.Kadhiri 11. PG. Tulangan. Sidoarjo 12. Watutulis. Sidoarjo

  • PTP Nusantara XI (Persero).

1. PG. Asembagoes. Situbondo 2. PG. De Maas 3) Situbondo 3. PG. Gending. Prabalingga 4. PG. Jatoroto.Lumajang 5. PG. Kanigoro. Madiun 6. PG. Kedawung. Pasuruan 7. PG. Olean. Situbondo 8. PG. Pagotan. Madiun 9. PG. Pajarakan. Prabalingga 10. PG. Panji. Situbondo 11. PG. Purwodadi. Magetan 12. PG. Prajekan. Bondowoso 13. PG. Rejosari. Magetan 14. PG. Semboro. Jember 15. PG. Sedhono. Ngawi 16. PG. Wonolangan. Prabalingga 17. PG. Wringinanom. Situbondo

  • PT. Rajawali I.

1. PG. Candhi.Jl. Raya Candhi, Sidoarjo 2. PG. Krebet Baru. Malang 3. PG. Rejoagung Baru. Madiun 4. PG. Madukismo.Padokan, Tirtonirmolo, Kasihan, Bantul

  • PT. Rajawali II.

1. PG. Gempol 1) Cirebon 2. PG. Jatitujuh. Majalengka 3. PG. Jatiwangi 2) Majalengka 4. PG. Kadipaten 3) Majalengka 5. PG. Karang Suwung. Cirebon 6. PG. Sindanglaut. Cirebon 7. PG. Subang. Subang 8. PG. Tersana Baru. Cirebon

  • PT. Kebon Agung.

1. PG. Kebon Agung. Malang 2. PG. Trangkil. Pati PT. Bapippundip. 1. PG. Pakis Baru. Pati

Sajabaning Pulo Jawa[besut | besut sumber]

-

  • PTP Nusantara II (Persero).

1. PG. Sei Semayang. Deli Serdang 2. PG. Kuala Madu. Binjai

  • PTP Nusantara VII (Persero).

1. PG. Bunga Mayang. Lampung Utara 2. PG. Cintamanis. Ogan Komering Ilir

  • PTP Nusantara XIII (Persero).

1. PG. Pelaihari.Tebing Siring, Pelaihari 70851, Kalsel

  • PTP Nusantara XIV (Persero).

1. PG. Bone.Bone 2. PG. Caming.Bone 3. PG. Takalar.Takalar

  • PT. Gunung Madu Plantation.

1. PG. Gung Madu Plantation.Gatot Subroto No.108, Bandar Lampung

  • PT. Gula Putih Mataram.

1. PG. Gula Putih Mataram. Bandar Lampung

  • PT. Rajawali III.

1. PG. Tolanghua.Désa Lekaya, Kec. Paguyaman Kab. Gorontalo, Sulawesi Utara

  • PT. Sweet Indolampung.

1. PG. Sweet Indolampung.Jl. Menggala, Lampung Utara

  • PT. Indolampung Perkasa.

1. PG. Indolampung Perkasa. Bandar Lampung

  • Katerangan:

1) Wis ora aktif wiwit taun 1975 (2 PG) 2) Wis ora aktif wiwit taun 1998 (7 PG) 3) Wis ora aktif wiwit taun 2000 (2 PG)

Total Pabrik Gula 70 (Jawa=57, nJaban Pulo Jawa=13 PG) Kondisi: Aktif 69 PG, ora aktif 11 PG [4]

Produksi Gula ing Donya[besut | besut sumber]

Top 10 Produsèn Tebu-2005
Nagara 1000 ton
Brazil Brazil 422,926
Indhi India 232,300
Cina Cina 87,768
Pakistan Pakistan 47,244
Mèksiko Mexico 45,195
Thailand Thailand 43,665
Kolombia Colombia 39,849
Ostrali Australia 37,822
Indonésia Indonésia 29,505
Amérika Sarékat USA 25,307
Total Donya 1,011,581
Sumber:
UN Food & Agriculture Organisation (FAO)
[1]

Panganan/Ombènan saka tebu[besut | besut sumber]

Wong adol wédang tebu in Dhaka, Bangladesh
  • Tebu dikonsumsi langsung sawisé dioncèki.
  • Sari tebu minangka ombènan.
  • Tètès tebu, dipigunaaké kanggo pemanis lan sirup minangka bahan panganan liyané kaya déné kèju, ikuh-ikuh. Liyanè iku tètès tebu uga minangka bahan perekat sajeroning produksi cèt.
  • Rapadura, permèn saka gula abang ing Brasilia.
  • Bahan produksi rum mligi ing Kepuloan Caribbea.
  • Bahan sirup kanggo soft drink.

Kapurih Ugi Mirsani[besut | besut sumber]

Rujukan[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]