Alas bakau

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Pandangan saka ndhuwur lan ngisor banyu cedhak wit bakau
Alas Bakau ing Puerto Rico

Alas Bakau utawa alas mangrove ya iku alas sing ana ing rawa-rawa sing banyuné payau sing biyasane ing garis pasisir uga kadayan pasang surut banyu laut.[1] Alas iki urip khususe ing panggonan kang kadadéan pelempungan lan akumulasi bahan organik.[2] Alas iki bisa urip ing teluk-teluk sing kalindung saka gempurab ombak, uga bisa urip ing kali-kali sing banyuné alon lan ana endapan lempung sing digawa saka hulu.[1] Ekosistem alas bakau duwé sipat kas, amarga anané lempung sing njalari kurangé aerasi lemah; salinitas lemahé dhuwur; uga ngalami daur penggenangan saka pasang surut banyu laut.[1] Wit-witan sing bisa urip ing panggonan kaya ngene mung sithik lan jinis-jinisé akèh-akèh duwé sipat kas alas bakau amarga wis ngalami prosès adhaptasi lan evolusi.[1]

Amba lan Panyebarané[besut | besut sumber]

Alas-alas bakau kasebar ing bagean kang cukup panas ing donya, mligi ing sakupenge khatulistiwa ing wewengkon tropika lan sithik subtropika.[3] Ambané alas bakau ing Indonésia antarané 2,5 tekan 4,5 yuta hèktar, ya iku mangrove sing paling amba ing donya.Ngluwihi Brazil (1,3 yuta ha), Nigeria (1,1 yuta ha) lan Australia (0,97 ha). Melebihi Brazil (1,3 juta ha), Nigeria (1,1 juta ha) lan Australia (0,97 ha) (Spalding dkk, 1997 dalam Noor dkk, 1999).[3] Ing Indonésia, alas mangrove sing amba ana ing sakupenge Dangkalan Sunda sing relatif tenang lan panggoné kali-kali tumuju laut. Ya iku ing pasisir wtan Sumatra, lan pasisir kulon sarta kidul Kalimantan.[3] Ing pasisir lor Jawa, alas-alas iki wis suwé kekikis amarga kabutuhan warga karo lahan.[4]

Ing pérangan wétan Indonésia, ing pinggir dangkalan Sahul, alas-alas mangrove sing isih apik ana ing pasisir kulon rada lor Papua, mligi ing sekitaré Teluk Bintuni.[4] Mangrove ing Papua amabané 1,3 yuta ha, sapertelon saka ambané alas bakau ing Indonésia.[5]

Lingkungan Fisik lan Zonasi[besut | besut sumber]

Jinis-jinis wit-witan alas bakau iki duwé reaksi karo variasi-variasi lingkungan fisik, mula ndadèkaké zona-zona vegetasi mirunggan[5]. Faktor-faktor lingkungn fisik iku ya iku:[5]

Jinis lemah[besut | besut sumber]

Minangka wewengkon pangendapan, substrat ing pasisir béda adoh.[6] Sing paling umum ya iku alas bakau urip ing dhuwur lempung sing kacampur bahan organik.[5] Nanging ing liya nggon, bahan organik iki akèh porsine ; malah ana uga alas bakau kang urip ana ing tanah gambut.[5]

Terpaan ombak[besut | besut sumber]

Pérangan njaba utawa luar atau pérangan ngarep alas bakau sing ngadep laut asring ngalami terpaan ombak sing banter.[5] Ora kaya pérangan njeroné sing luwih tenang.[5]

Genangan akibat banyu pasang[besut | besut sumber]

Pérangan njaba uga ngalami genangan banyu pasang sing paling suwé dibandingaké pérangan sing liyané; malah kadang-kadang terus karendem. Sing pérangan liyané paling karendem nalika banyuné pasang tekan rong neter.[5] Jinis-jinis bakau (Rhizophora spp.) lumrahé urip ing pérangan paling njaba lan kerep digempur ombak. Bakau Rhizophora apiculata lan R. mucronata urip ning dhuwur lempung. Déné bakau R. stylosa lan perepat (Sonneratia alba) urip ing dhuwur pasir sing ana lempungé.[5] Ing pérangan laut sing luwih tenang urip api-api ireng (Avicennia alba) ing zona sing paling njaba utawa zona pionir.[5] Ing pérangan rada njero, sing isih kena pasang dhuwur, racaké ana campuran bakau R. mucronata karo jinis-jinis kendeka (Bruguiera spp.), kaboa (Aegiceras corniculata) lan liya-liyané. Déné ing pinggir kali, sing banyuné tawar, racaké ana nipah (Nypa fruticans), pidada (Sonneratia caseolaris) lan bintaro (Cerbera spp.).[5] Ing pérangan sing luwih garing ana nirih (Xylocarpus spp.), teruntum (Lumnitzera racemosa), dungun (Heritiera littoralis) lan kayu buta-buta (Excoecaria agallocha).[5]

Bentuk-bentuk adhaptasi[besut | besut sumber]

Ngadepi lingkungan sing èkstrim ing alas bakau, wit-witan adaptasine nganggo manéka warna cara.[7] Didelok saka fisik, akèh-akèh vegetasi mangrove nguripaké organ kas kanggo nahan urip.Kayata warna-warna wujud oyot lan kelenjar uyah ing godhong.[8] Nanging ana uga bentuk-bentuk adhaptasi fisiologis.[7] Wit-wit bakau (Rhizophora spp.), sing lumrahé urip ing zona paling njaba, ngembangaké oyot tunjang (stilt root) kanggo nahan saka terjangan ombak.[7] Jinis-jinis api-api (Avicennia spp.) lan pidada (Sonneratia spp.) bisa nuwuhake akar napas (pneumatophore) sing metu saka lempung kanggo njupuk oksigen saka udara.[7]

Kasugihan Flora[besut | besut sumber]

Akeh wit-witan kang bisa tinemu ing alas bakau.[7] Nanging mung sakiwa-tengené 54 spésies saka 20 genera, anggota saka sakiwa-tengené 16 suku sing dianggep jinis mangrove sajati.[7] Ya iku jinis-jinis sing tinemu urip mung ing alas bakau langka tinemu ing liyané.[7]

Saka jinis-jinis iku, sakiwa-tengené 39 jinis tinemu urip ing Indonésia; ndadèkaké alas bakau ing Indonésia dadi alas bakau paling sugih ing kawasan samodra Hindia lan Pasifik.[7] Total jinis sakabehan sing wis dingertèni, kalebu jinis mangrove melon, ya iku 202 spésies (Noor dkk, 1999).[7] Ing ngisor iki pratélan suku lan gènus mangrove sajati, sekalian jumlah jinise (dimodifikasi saka Tomlinson, 1986).[7]

Panyusun utama[besut | besut sumber]

Suku Genus, jumlah spésies
Acanthaceae (syn.: Avicenniaceae atau Verbenaceae) Avicennia (api-api), 9
Combretaceae Laguncularia, 11; Lumnitzera (teruntum), 2
Arecaceae Nypa (nipah), 1
Rhizophoraceae   Bruguiera (kendeka), 6; Ceriops (tengar), 2; Kandelia (berus-berus), 1; Rhizophora (bakau), 8
Sonneratiaceae Sonneratia (pidada), 5

Panyusun minor[besut | besut sumber]

Paku laut, Acrostichum aureum.
Suku Genus, jumlah spésies
Acanthaceae Acanthus (jeruju), 1; Bravaisia, 2
Bombacaceae Camptostemon, 2
Cyperaceae Fimbristylis (mendong), 1
Euphorbiaceae Excoecaria (kayu buta-buta), 2
Lythraceae Pemphis (cantigi laut), 1
Meliaceae Xylocarpus (nirih), 2
Myrsinaceae Aegiceras (kaboa), 2
Myrtaceae Osbornia, 1
Pellicieraceae Pelliciera, 1
Plumbaginaceae   Aegialitis, 2
Pteridaceae Acrostichum (paku laut), 3
Rubiaceae Scyphiphora, 1
Sterculiaceae Heritiera (dungun)2, 3

Gallery[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. ^ a b c d www.lablink.or.id
  2. ^ [Anwar, J., S.J. Damanik, N. Hisyam, dan A. Whitten. 1984. Ekologi Ekosistem Sumatra. Gadjah Mada Univ. Press. Yogyakarta.]
  3. ^ a b c mangrove.org
  4. ^ a b www.attayaya.net
  5. ^ a b c d e f g h i j k l www.ubb.ac.id Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "lima" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda
  6. ^ [Tomlinson, P. B., 1986: The Botany of Mangroves, Cambridge University Press.]
  7. ^ a b c d e f g h i j www.mangrovemengare.com
  8. ^ [Noor, Y.R., M. Khazali, dan I.N.N. Suryadiputra. 1999. Panduan Pengenalan Mangrove di Indonésia. PKA/WI-IP. Bogor.]