Wong Baduy

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Wong Baduy
Baduy-erin014-25.jpg
Kulawarga Baduy
Gunggung cacah jiwa
(10.879, (5.465 lanang), (5.414 wadon)[1].)
Tlatah mawa cacah jiwa akèh
Banten, Indonésia
Basa
Dhialèk Baduy saka Sundha
Agama
Hindhuisme (Sundha Wiwitan), Islam, Buda (Minoritas)
Golongan ètnik magepokan
Sundha
Omah Baduy Jaba
Kreteg Cigajeboh
Gelang Baduy

Wong Baduy iku suku kang ana ing Banten. Panceré, suku Baduy iku ana ing Désa Kanekes, Kacamatan Leuwidamar, Kabupatèn Lebak, Banten Kidul ing laladan Gunung Kendheng. Laladan Gunung Kendheng 900 mètér saka parmukaan laut. Miturut pancer geografisé, laladan Baduy dumunung ing 6°27’27”-6°30’ Lintang Utara (LU) lan 180°3’9”-106°4’55” Bujur Timur (BT).[2].

Wong Baduy dipérang dadi loro miturut tata cara uga wewengkoné, ya iku Baduy Jaba lan Jero. Wong kang urip ing kampung kajeroan diarani wong Baduy jero. Kampung Kajeroan cacahé ana telu, ya iku; kampung Cikeusik, Cibéo, lan Cikartawana. Lan wong kang urip ing sakjabané telung kampung iku, diarani suku Baduy Jaba. Kira-kira ana 60 (suwidakan) kampung ing Baduy Jaba. Kejaba béda wewengkon uripé, ana akèh manèh sing bisa mbédakaké Baduy jero lan jawa, kaya tatacara nganggo klambi, werna klambi, wujud omah, aturan adat, lan liya-liyané.

Asal-usul Wong Baduy[besut | besut sumber]

Konon Wong Baduy asalé saka wadyabala Karajan Pajajaran kang nguasai tlatah Pasundhan. Laladan kang dikuasani kaya ta laladan Banten, Bogor, Priangan, nganti laladan Cirebon. Wektu iku sing dadi ratu ya iku Prabu Bramaiya Misatandraman duwé gelar Prabu Siliwangi. Ing abad XV laladan Baduy wiwit dileboni piwulangan agama Islam kang dikembangaké déning saudhagar-saudhagar Gujarat saka Arab Saudi lan Wali Sanga. Sunan kang ngayahi laladan Cirebon nganti Banten ya iku Sunan Gunung Jati. Sunan Gunung Jati terus ngembangaké Islam ing laladan Pasundhan, lan nyebabaké kuasané uga pamoré ratu saya suwé sangsaya cilik. Pungkasané ratu karo sénopatiné uga para ponggawa kang isih tetep setia ninggal kraton banjur mlebu alas gong liwang liwung ing Pasundhan sisih kidul, dhéwèké ninggal laladan asalé kanthi tékat kang teguh. Kateguhan ati iku kagambar saka pantun Wong Baduy ya iku Jauh teu puguh nu dijugjug, leumpang teu puguhnu diteang, malipir dina gawir, nyalindung dina gunung, mending keneh lara jeung wiring tibatan kudu ngayonan perang jeung paduduluran nu saturunan atawa jeung baraya nu masih keneh sa wangatua. Artiné: Adoh ora ngerti paran, mlaku ora ngerti sing dijujug, mlaku ing pèrènging tebing, golèk slamet ing waliké gunung, luwung isin lan diécé tinimbang kudu perang karo bebrayat utawa kulawarga kang isih sakturunan [3]. Miturut Djoewarsa, wong Baduy asalé pancèn saka para senapati uga pungguwa setia ratu kang mlayu ing abad XII [4].

Baduy iku aran kondhang sing dianggo nyebut masarakat Désa Kènèkès. Aran Baduy wiwit sawisé agama Islam mlebu ing laladan Banten lor ing abad 16 (nembelas), udakara taun 1522-1526. Muturut panemuné Judistira Garna; "Kasetiané wong Baduy ing agama diwarisi saka buyut nganti turun temurun, kaya-kaya nganggep wong Baduy iku dudu wong Baduy asli. Blume tau nulis babagan asal usulé wong Baduy, Baduy asalé saka Karajan Sundha, ya iku Padjajaran kang ndhelik nalika karajan Padjajaran kalah ing prang wiwit abad 17 (pitulas) lan salakune majune karajan Banten Islam.[5].

Baduy Jero[besut | besut sumber]

Wong Baduy Jero ana ing laladan kampung tangtu tilu (artiné: mung telu) ya iku Cikeusik, Cibeo lan Cikartawana. Kahanan kampung Baduy Jero béda karo Baduy Jaba, omah-omah wong Baduy Jero luwih sedherhana tinimbang omah wong Baduy Jaba. Omah panggungé duwé pondhasi kang luwih dhuwur, lan ora duwé èmpèr omah. Ing Baduy Jero uga duwé pantangan kang luwih ketat banget. Salah sawijining pantange ya iku kaya ora oléh nganggo bahan-bahan kimia (kaya; sabun, odhol, rokok). Ing ngisor iki pantangan-pantangan liyané sing ana ing Baduy Jero:

  1. Ora olèh nganggo kabèh jinising tetunggangan
  2. Ora olèh nganggo sandhal
  3. Lawang omah kudu madhep lor utawa kidul (kajaba omah Puun)
  4. Ora olèh nganggo piranti èlèktronik
  5. Kudu nganggo kain warna putih kang ditenun dhéwé utawa dijait dhéwé lan ora olèh nganggo klambi kang modhèren [5].
  6. Ora olèh ngapusi
  7. Ora olèh nyenèni wong liya
  8. Ora olèh poligami, utawa poliandri
  9. Ora olèh mangan ing wektu bengi
  10. ora olèh ngombé alkohol utawa inuman kang bisa mabukaké
  11. Ora olèh pacangan
  12. Ora olèh zinah
  13. Ora olèh nyolong
  14. Ora olèh nglanggar ukum adhat
  15. Ora olèh ngemis (njaluk-njaluk)
  16. Ora olèh nyiksa kéwan [6].

Baduy Jaba[besut | besut sumber]

Baduy Jawa ya iku kampung kang isih ana ing laladan Baduy kajaba kampung tangtu tilu (Cibéo, Cikeusik lan Cikartawana). Kira-kira ana 60 (suwidak) kampung. Hukum adat Baduy Jaba ora patia akèh kaya Baduy Jero. Akèh prakara sing mbédakaké Baduy Jero lan Baduy Jaba, kaya ta:

  1. Wong Baduy Jaba nganggo klambi warna ireng
  2. Omah wong Baduy Jaba luwih tumata, ana èmpèré lan direnggo
  3. Wong Baduy Jaba isih olèh nganggo bahan kimia (ya iku: sabun ados, lan sabun isah-isah)
  4. Wong wadon Baduy Jaba makarya dadi tukang tenun, lan sing lanang néng ladhang.

Tata Yasan Baduy[besut | besut sumber]

Kaya adaté omah adhat ing pèranganing laladan sing duwé kaunikan, lan béda miturut kapreluané dhéwé-dhéwé, semono uga Wong Baduy kang duwé omah kang nyelé. Omahé wong Baduy bisa kasebut omah panggung jalaran duwé sikil omah. Sikil omah iku duwé tujuwan kanggo nyangga omah. Omah ing Baduy ora ana sing nganggo bata utawa sakjinising, ananging cukup nganggo pring kang disusun nganti minangka omah. Anggoné yasa omah ora bisa sakarepé dhéwé-dhéwé ananging uga ana aturané. Kaping pisan, kabèh omah kudu madep lor utawa kidul lan padha adhep-adhepan, ora olèh madhep étan utawa kulon. Mbangung omah uga ana aturan utama liyané, sing cetha ora olèh ngrusak lemah, lan alam ing laladan kana. Yasan-yasan sing ana ing laladan Baduy kudu panggah nyalarasaké karo alam, dadi ngadegé omah kudu mèlu kamiringane lemah. Ora bisa sakenaké dhéwé nrèpèsi lemah, jalaran kuwalat.

Bahan utama kang kanggo njunjung omah utawa kanggo sikile omah ya iku pring utawa kayu liya. Dipasang nganggo pasak, jalaran piranti kaya paku ora olèh dianggo ing kana. Nganggo pasak kanggé nyambungaké pondhasi omah malah luwih bisa ngraketaké kayu siji lan liyané, apa manèh nalika kayu wis garing.[7]

Budaya Ngahuma[besut | besut sumber]

Wong Baduy olèhé ngarani ladhang iku huma. Bekasé huma diarani jami, lan bekasé huma kang wis suwé diarani reuma. Miturut wong Baduy, jinising huma ana lima, ya iku; huma serang, huma puun, huma tangtu, huma tuladan lan huma panamping.

Huma serang ya iku ladhang adhat kang dikuwasani déning kabèh masarakat. Olèhé nggarap ladhang iki dikerjaaké bebarengan déning kabèh masarakat Baduy, bisa Baduy Jero lan Baduy Jaba kang dipandhégani déning Puun (pangarsaning Adat). Huma Serang mung ana ing laladan Baduy Jero, ya iku ing Cikartawana, Cibéo lan Cikeusik.

Huma Puun ya iku ladhang ing panguwasané Puun. Olèhé nggarap uga dikerjaaké berarengan déning masarakat, ananinging ora akèh kaya Huma Serang. Kaya déné Huma serang, Huma Puun uga mung ana ing laladan Baduy Jero, ya iku ing Cikartawana, Cibéo lan Cikeusik. Ladhang kasebut mung bisa diduwèni karo puun nalika njabat dadi pangarsaning wong Baduy.

Huma Tangtu ya iku ladhang kang dicepakaké kanggé kapreluan masarakat Baduy.

Huma Tuladan ya iku ladhang kang asring dianggo kanggé kapreluan upacara ing laladan panamping.

Huma Panamping ya iku ladhang kanggo kapreluan masarakat panamping, kang dikerjaaké ing pungkasan wektu.[2].

Budaya Ngahuma wong Baduy ora sakarepé dilakokaké, ananging uga kudu njaga imbangé alam. Wong Baduy ora sakarepé dhéwé anggoning ngiwiwiti lan mungkasi ngladhang jalaran wong Baduy duwèni aturan lokal kanggo nemtuaké wektu ngladhang. Nemtuaké wektu kanggo ngwiwiti ngladhang ora nganggo tanggalan masèhi utawa parintah saka dinas tetanèn ing wewengkon kana, ananging nganggo katoné lintang. Miturut panemuné wong Baduy, ngahuma sataun sakali nyokot anggeran ka bentang sing artiné "ngladhang dianakake setaun pisan njukuk pathokan saka lintang". Ing wektu wong Baduy wiwit taram (mbukak ladhang) diandharaké ing tuturan: Mun matapoe geus dengkek ngaler, lantaran jagad urang geus mimiti tiis, tah dimimitan ti wayah eta kakara urang nanggalkeun Kidang, tanggal Kidang mah laju turun kujang, tegesé: "yèn srengéngé wis ana ing sisih lor, buminé awaké dhéwé wiwit adhem, wiwit wektu iku nembé awaké dhéwé neliti wiwité pananggalan lintang Kidang (lintang waluku), sing ing tanggal Kidang kasebut diwiwiti nganggo kujang (kaya bendho).[2].

Sunda Wiwitan[besut | besut sumber]

Sunda Wiwitan ya iku agama masarakat wong Baduy kanggo ngormati roh karuhun (leluhur) [8]. Saka peperangane panemu para ahli kang mumpuni, Sunda Wiwitan iku agama kang kasile saka campure agama Islam lan Hindhu. Ing agama Sunda Wiwitan uga ana sahadat, amèh padha karo sahadat Islam, yakui:

Asyhadu syahadat Sunda

Jaman Allah ngan sorangan

kaduanana Gusti Rosul

ka tilu Muhammad

ka opat umat Muhammad

nu cicing di bumi angaricing

nu calik di alam keueung

ngacacang di alam mokaha

salamet umat Muhammad

Artiné:

Sahadad Sundha

Allah mung siji

Keloro para Rosul

Katelu Muhammad

Kapapat umat Muhammad

kang ana ing ndonya kang ramé

kang lungguh ing alam kang medèni

nglanglang ing nepsu

wilujeng umat Muhammad.[9]

Olèh-olèh saka Baduy[besut | besut sumber]

Wis dadi adaté wong kang plesir ing salah sawijining papan mesthi golèk olèh-olèh saka papan sing dituju. Laladan Baduy uga duwé olèh-olèh kang kas; ana kaos Baduy, kain tenun Baduy, gantungan kunci Baduy, lan ana barang cilik-cilik kaya gelang uga ali-ali. Kabèh barang iku mau mung diregani Rp 25.000,- (slawé èwu) kanggo kaos, gantungan kunci, gelang regané Rp 2.000,-, ali-ali mung Rp 1.000,- lan yèn kain tenun antara Rp 25.000,- nganti Rp 300.000,- bisa luwih uga gumantung ukurané kain sing dituku. Dodolan barang-barang kaya iku mau uga dadi pagaweané wong Baduy, mliginé wong Baduy Jaba. Barang-barang iku mau digawé saka serat ayat utawa njalin, kang dadi bahan dhasaré nggawé tas, gelang, ali-ali.

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. ^ Judhul Artikel: Sunda Wiwitan Baduy, Pengarang: Masykur Wahid, Tahun: 2010, Halm: 3
  2. ^ a b c R. Cecep Eka Permana,(2011) BENDE: Kearifan Lokal dalam Berbagai Aspek Budaya,, Halm: 22 Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "buku4" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "buku4" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda
  3. ^ Asal Usul Baduy
  4. ^ Djoewarsa,(1987) Suku Baduy,, Halm: 1
  5. ^ a b Wong Baduy: Karya Tulis Norma Rizkiananingrum Masalah sitiran: Tenger <ref> ora trep; jeneng "internet2" diwedharaké ping bola-bali déné isiné béda
  6. ^ Ahmad Yani dalam Ferry Fathurokhman; Hukum Pidana Adat Baduy dan Relevansinya dalam pembaharuan Hukum Pidana, Tahun: 2010, Halm: 86
  7. ^ Arsitektur Baduy
  8. ^ R. Cecep Eka Permana Tata Ruang Masarakat Baduy. Tahun: 2006
  9. ^ Masykur Wahid Sunda Wiwitan. Tahun: 2010