Wong Baduy

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Wong Baduy
Baduy-erin014-25.jpg
Kulawarga Baduy
Populasi total
10.879, (5.465 lanang), (5.414 wadon)[1].
Pedunung wigati ing
Banten, Indonésia
Basa

Dhialèk Baduy saka Sundha

Agama

Hindhuisme (Sundha Wiwitan), Islam, Buddha (Minoritas)

Suku bangsa cedhak dhéwé

Sundha

Omah Baduy Jaba
Jembatan Cigajeboh
Gelang Baduy

Wong Baduy iku suku kang ana ing Banten. Panceré, suku Baduy kuwi ana ing Désa Kanekes, Kecamatan Leuwidamar, Kabupatèn Lebak, Banten Kidul ing dhaerah Gunung Kendheng. Dhaérah Gunung Kendheng 900 mètér saka parmukaan laut. Miturut pancer geografisé, dhaérah Baduy dumunung ing 6°27’27”-6°30’ Lintang Utara (LU) lan 180°3’9”-106°4’55” Bujur Timur (BT). [2].

Wong Baduy dipérang dadi loro miturut tata cara uga wilayahé, yaiku Baduy Jaba lan Jero. Wong kang urip ing kampung kajeroan diarani wong Baduy jero. Kampung Kajeroan cacahé ana telu, yaiku; kampung Cikeusik, Cibéo, lan Cikartawana. Lan wong kang urip ing sakjabané telung kampung kuwi, diarani suku Baduy Jaba. Kira-kira ana 60 (suwidakan) kampung ing Baduy Jaba. Kejaba béda wilayah uripé, ana akèh manèh sing bisa mbédakaké Baduy jero lan jawa, kaya tatacara nganggo klambi, werna klambi, bentuk omah, aturan adat, lan liya-liyane.

Asal Usul Wong Baduy[sunting | sunting sumber]

Konon Wong Baduy asalé saka pasukan Karajan Pajajaran kang nguasai tlatah Pasundhan. Dhaérah kang dikuasani kayata dhaérah Banten, Bogor, Priangan, nganti dhaérah Cirebon. Wektu kuwi sing dadi raja yaiku Prabu Bramaiya Misatandraman duwéni gelar Prabu Siliwangi. Ing abad XV dhaérah Baduy wiwit dileboni piwulangan agama Islam kang dikembangaké déning saudhagar-saudhagar Gujarat saka Arab Saudi lan Wali Sanga. Sunan kang ngayahi dhaérah Cirebon nganti Banten yaiku Sunan Gunung Jati. Sunan Gunung Jati terus ngembangaké Islam ing dhaérah Pasundhan, lan nyebabake kuasané uga pamoré raja saya suwé sangsaya cilik. Pungkasané raja karo sénopatiné uga para ponggawa kang isih tetep setia ninggalaké kerajaan banjur mlebu alas gong liwang liwung ing Pasundhan sisih kidul, dhéwèké ninggalaké dhaérah asalé kanthi tékat kang teguh. Kateguhan ati kuwi kagambar saka pantun Wong Baduy yaiku Jauh teu puguh nu dijugjug, leumpang teu puguhnu diteang, malipir dina gawir, nyalindung dina gunung, mending keneh lara jeung wiring tibatan kudu ngayonan perang jeung paduduluran nu saturunan atawa jeung baraya nu masih keneh sa wangatua. Artiné: Adoh ora ngerti paran, mlaku ora ngerti sing dijujug, mlaku ing pèrènging tebing, golèk slamet ing waliké gunung, luwung isin lan diécé tinimbang kudu perang karo bebrayat utawa kulawarga kang isih sakturunan [3]. Miturut Djoewarsa, wong Baduy asale pancen saka para senapati uga pungguwa setia raja kang mlayu ing abad XII [4].

Baduy kuwi aran kondhang sing dianggo nyebut masarakat Desa Kènèkès. Aran Baduy wiwit sakwisé agama Islam mlebu ing dhaérah Banten lor ing abad 16 (nembelas), udakara taun 1522-1526. Muturut panemuné Judistira Garna; "Kasetiané wong Baduy ing agama diwarisi saka buyut nganti turun temurun, kaya-kaya nganggep wong Baduy kuwi dudu wong Baduy asli. Blume tau nulis babakan asal usulé wong Baduy, Baduy asalé saka Krajaan Sundha, yaiku Padjajaran kang ndhelik nalika krajaan Padjajaran kalah ing prang wiwit abad 17 (pitulas) lan salakune majune krajaan Banten Islam. [5].

Baduy Jero[sunting | sunting sumber]

Wong Baduy Jero ana ing dhaerah kampung tangtu tilu (artiné: mung telu) yaiku Cikeusik, Cibeo lan Cikartawana. Kahanan kampung Baduy Jero béda karo Baduy Jaba, omah-omah wong Baduy Jero luwih sedherhana tinimbang omah wong Baduy Jaba. Omah panggungé duwé pondhasi kang luwih dhuwur, lan ora duwé èmpèr omah. Ing Baduy Jero uga duwé pantangan kang luwih ketat banget. Salah sawijining pantange yaiku kaya ora oléh nganggo bahan-bahan kimia (kaya; sabun, odhol, rokok). Ing ngisor iki pantangan-pantangan liyané sing ana ing Baduy Jero:

  1. Ora olèh nganggo kabèh jenising tetunggangan
  2. Ora olèh nganggo sandhal
  3. Lawang omah kudu madhep lor utawa kidul (kejaba omah Puun)
  4. Ora olèh nganggo piranti èlèktronik
  5. Kudu nganggo kain warna putih kang ditenun dhéwé utawa dijait dhéwé lan ora oleh nganggo klambi kang modern [5].
  6. Ora olèh ngapusi
  7. Ora olèh nyenèni wong liya
  8. Ora olèh poligami, utawa poliandri
  9. Ora olèh mangan ing wektu bengi
  10. ora olèh ngombé alkohol utawa inuman kang bisa mabukaké
  11. Ora olèh pacangan
  12. Ora olèh zinah
  13. Ora olèh nyolong
  14. Ora olèh nglanggar hukum adhat
  15. Ora olèh ngemis (njaluk-njaluk)
  16. Ora olèh nyiksa kéwan [6].

Baduy Jaba[sunting | sunting sumber]

Baduy Jawa yaiku kampung kang isih ana ing dhaérah Baduy kejaba kampung tangtu tilu (Cibéo, Cikeusik lan Cikartawana). Kira-kira ana 60 (suwidak) kampung. Hukum adat Baduy Jaba ora patia akèh kaya Baduy Jero. Akèh prakara sing mbédakaké Baduy Jero lan Baduy Jaba, kayata:

  1. Wong Baduy Jaba nganggo klambi warna ireng
  2. Omah wong Baduy Jaba luwih tumata, ana èmpèré lan direnggo
  3. Wong Baduy Jaba isih oleh nganggo bahan kimia (yaiku: sabun ados, lan sabun isah-isah)
  4. Wong wadon Baduy Jaba kerja dadi tukang tenun, lan sing lanang néng ladhang.

Tata Bangunan Baduy[sunting | sunting sumber]

Kaya adaté omah adhat ing pèranganing dhaerah sing duwéni kaunikan, lan béda miturut kapreluané dhéwé-dhéwé, semono uga Wong Baduy kang duwéni omah kang nyelé. Omahé wong Baduy bisa kasebut omah panggung jalaran duwéni sikil omah. Sikil omah kuwi duwéni tujuwan kanggo nyangga omah. Omah ing Baduy ora ana sing nganggo bata utawa sakjenising, ananging cukup nganggo pring kang disusun nganti mbentuk omah. Anggoné mbangun omah ora bisa sakarepé dhéwé-dhéwé ananging uga ana aturané. Kaping pisan, kabèh omah kudu madep lor utawa kidul lan padha adhep-adhepan, ora olèh madhep étan utawa kulon. Mbangung omah uga ana aturan utama liyané, sing cetha ora oleh ngrusak lemah, lan alam ing dhaerah kana. Bangunan-bangunan sing ana ing dhaérah Baduy kudu panggah nyalarasaké karo alam, dadi ngadegé omah kudu melu kamiringane lemah. Ora bisa sakenaké dhéwé nrèpèsi lemah, jalaran kuwalat.

Bahan utama kang kanggo njunjung omah utawa kanggo sikile omah yaiku pring utawa kayu liya. Dipasang nganggo pasak, jalaran piranti kaya paku ora olèh dianggo ing kana. Nganggo pasak kanggé nyambungaké pondhasi omah malah luwih bisa ngraketaké kayu siji lan liyane, apa manèh nalika kayu wis garing. [7]

Budhaya Ngahuma[sunting | sunting sumber]

Wong Baduy olèhé ngarani ladhang kuwi huma. Bekasé huma diarani jami, lan bekasé huma kang wis suwé diarani reuma. Miturut wong Baduy, jenising huma ana lima, yaiku; huma serang, huma puun, huma tangtu, huma tuladan lan huma panamping.

Huma serang yaiku ladhang adhat kang dikuwasani déning kabèh masarakat. Olèhé nggarap ladhang iki dikerjaaké bebarengan déning kabèh masarakat Baduy, bisa Baduy Jero lan Baduy Jaba kang dipandhégani déning Puun (pangarsaning Adhat). Huma Serang mung ana ing dhaérah Baduy Jero, yaiku ing Cikartawana, Cibéo lan Cikeusik.

Huma Puun yaiku ladhang ing panguwasané Puun. Olèhé nggarap uga dikerjaaké berarengan déning masarakat, ananinging ora akèh kaya Huma Serang. Kaya déné Huma serang, Huma Puun uga mung ana ing dhaérah Baduy Jero, yaiku ing Cikartawana, Cibéo lan Cikeusik. Ladhang kasebut mung bisa diduwéni karo puun nalika njabat dadi pangarsaning wong Baduy.

Huma Tangtu yaiku ladhang kang dicepakaké kanggé kapreluan masarakat Baduy.

Huma Tuladan yaiku ladhang kang asring dianggo kanggé kapreluan upacara ing dhaérah panamping.

Huma Panamping yaiku ladhang kanggo kapreluan masarakat panamping, kang dikerjaaké ing pungkasan wektu. [2].

Budhaya Ngahuma wong Baduy ora sakarepé dilakokaké, ananging uga kudu njaga imbangé alam. Wong Baduy ora sakarepé dhéwé anggoning ngiwiwiti lan mungkasi ngladhang jalaran wong Baduy duwèni aturan lokal kanggo nemtuaké wektu ngladhang. Nemtuaké wektu kanggo ngwiwiti ngladhang ora nganggo tanggalan masèhi utawa parintah saka dinas pertanian ing wilayah kana, ananging nganggo katoné lintang. Miturut panemuné wong Baduy, ngahuma sataun sakali nyokot anggeran ka bentang sing artiné "ngladhang dianakake setaun pisan njukuk pathokan saka lintang". Ing wektu wong Baduy wiwit taram (mbukak ladhang) diandharaké ing tuturan: Mun matapoe geus dengkek ngaler, lantaran jagad urang geus mimiti tiis, tah dimimitan ti wayah eta kakara urang nanggalkeun Kidang, tanggal Kidang mah laju turun kujang, artine: "yen matahari wis ana ing sisih lor, buminé awaké dhéwé wiwit adhem, wiwit wektu kuwi nembé awaké dhéwé neliti wiwité pananggalan lintang Kidang (lintang waluku), sing ing tanggal Kidang kasebut diwiwiti nganggo kujang (kaya bendho). [2].

Sunda Wiwitan[sunting | sunting sumber]

Sunda Wiwitan yaiku agama masyarakat wong Baduy kanggo ngormati roh karuhun (leluhur) [8]. Saka peperangane panemu para ahli kang mumpuni, Sunda Wiwitan kuwi agama kang kasile saka campure agama Islam lan Hindu. Ing agama Sunda Wiwitan uga ana sahadat, amèh padha karo sahadat Islam, yakui:

Asyhadu syahadat Sunda

Jaman Allah ngan sorangan

kaduanana Gusti Rosul

ka tilu Nabi Muhammad

ka opat umat Muhammad

nu cicing di bumi angaricing

nu calik di alam keueung

ngacacang di alam mokaha

salamet umat Muhammad


Artiné:

Sahadad Sundha

Allah mung siji

Keloro para Rosul

Katelu Nabi Muhammad

Kapapat umat Muhammad

kang ana ing ndonya kang ramé

kang lungguh ing alam kang medèni

nglanglang ing nepsu

wilujeng umat Muhammad. [9]

Olèh-olèh saka Baduy[sunting | sunting sumber]

Wis dadi adaté wong kang plesir ing salah sawijining papan mesthi golek olèh-olèh saka papan sing dituju. Dhaérah Baduy uga duwé olèh-olèh kang kas; ana kaos Baduy, kain tenun Baduy, gantungan kunci Baduy, lan ana barang cilik-cilik kaya gelang uga ali-ali. Kabèh barang kuwi mau mung diregani Rp 25.000,- (slawé èwu) kanggo kaos, gantungan kunci, gelang regané Rp 2.000,-, ali-ali mung Rp 1.000,- lan yen kain tenun antara Rp 25.000,- nganti Rp 300.000,- bisa luwih uga gumantung ukurané kain sing dituku. Dodolan barang-barang kaya kuwi mau uga dadi pagaweané wong Baduy, utamane wong Baduy Jaba. Barang-barang kuwi mau digawé saka serat ayat utawa njalin, kang dadi bahan dhasaré nggawé tas, gelang, ali-ali.

Cathetan Suku[sunting | sunting sumber]

  1. ^ (id)Judul Artikel: Sunda Wiwitan Baduy, Pengarang: Masykur Wahid, Tahun: 2010, Halm: 3
  2. ^ a b c R. Cecep Eka Permana,(2011) BENDE: Kearifan Lokal dalam Berbagai Aspek Budaya,, Halm: 22
  3. ^ Asal Usul Baduy
  4. ^ Djoewarsa,(1987) Suku Baduy,, Halm: 1
  5. ^ a b Wong Baduy: Karya Tulis Norma Rizkiananingrum
  6. ^ (id)Ahmad Yani dalam Ferry Fathurokhman; Hukum Pidana Adat Baduy dan Relevansinya dalam pembaharuan Hukum Pidana, Tahun: 2010, Halm: 86
  7. ^ Arsitektur Baduy
  8. ^ (id)R. Cecep Eka Permana Tata Ruang Masyarakat Baduy. Tahun: 2006
  9. ^ (id)Masykur Wahid Sunda Wiwitan. Tahun: 2010
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Wong_Baduy&oldid=879231"