Candhi

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Prambanan, Salah siji candhi ing Jawa

Candhi iku bangunan kang umumé digawe nalika jaman kuna saka kabudhayan Hindhu-Buddha.[1] sing diarani candhi durung mesthi jaman mbiyené dadi panggonan kanggo ngibadah. Ana uga candhi kang mbiyèné kanggo patirtan utawa kraton. [1]Candi yaiku salah siji bangunan peninggalan saking masa lampau ingkang dados panggonan ngibadah ibadah, istana, patirtaan lan gapura agama Hindu-Budha.[1] Tembung candhi asalé saka tembung “Candika” kang tegesé jeneng salah siji Dewa kematian (Durga).[1] Merga perkara mau candhi mesthi digayutake karo monumen panggon padharmaan kanggo muliakake raja Anumerta (kang wis seda) tuladhané candhi Kidal kanggo muliakake Raja Anusapati.[1]Penafsiran kang ana ing masyarakat yaiku istilah 'candhi' mung ngrujuk saka bangunan peninggalan jaman Hindu-Buddha ing Nusantara, yaiku ing Indonésia lan Malaysia waé (tuladhané: Candhi Lembah Bujang ing Kedah).[1]Nanging saka sudut pandang Bahasa Indonésia, istilah 'candhi' uga ngrujuk marang kabèh wangunan sejarah Hindu-Buddha ana ing donya ora mung sing ana ing Indonésia lan Malaysia, uga Candhi ana ing Kamboja lan India, kayata candi Angkor Wat ing Kamboja lan candi Khajuraho ing India.[1]

   
Candhi
Antara abad ke-7 dan ke-15 masehi, ratusan bangunan keagamaan dibangun dari bahan bata merah atau batu andesit di pulau Jawa, Sumatera, dan Bali. Bangunan ini disebut candi. Istilah ini juga merujuk kepada berbagai bangunan pra-Islam termasuk gerbang, dan bahkan pemandian, akan tetapi manifestasi utamanya tetap adalah bangunan suci keagamaan.[2]
   
Candhi

Fungsi lan Jenis[sunting | sunting sumber]

Candi bisa migunani kanggo: [3]

Struktur Bangunan Candhi [4]

  1. Kaki candi yaiku dasaré candhi(segi papat, ujur sangkar utawa segi 20)[4]
  2. Tubuh candi, panggon iki awujud kamar–kamar kanggo nyimpen reca utawa patung.[4]
  3. Atap candi bentuké limasan, bermahkota stupa, lingga, ratna utawa amalaka.[4]

Sistem tata letak komplék candi

  • Sistem konsentris (pengaruh saka India) yaiku posisi candhi indhuk ana ing tengah-tengah anak–anak candhi (candhi perwara), tuladhané Candhi Prambanan.[4]
  • Sistem berurutan (asli Nusantara) yaiku posisi candhi indhuk ana ing mburiné anak–anak candhi, tuladhané Candhi Penataran.

Candhi dibagi dadi [4]

  1. Candhi kerajaan, yaiku candhi kang digawé kanggo kabeh warga kerajaan. Tuladhané: Candhi Borobudur, Candhi Prambanan, Candhi Sèwu, Candhi Plaosan (Jawa Tengah), Candhi Panataran ing Jawa Wétan.[4]
  2. Candhi wanua/watak,yaiku candhi kang digawé kanggo kabeh masyarakat ana ing daérah tartamtu ing sawijining kerajaan. Tuladhané: Candhi kang asalé saka jaman Majapahit, Candhi Sanggrahan (Tulung Agung, Jawa Wétan), Candhi Gebang (Yogya), Candhi Pringapus (Temanggung, Jawa Tengah).[4]
  3. Candhi pribadhi, yaiku candhi kang digawé kanggo dharmakaké salah sijining tokoh. Tuladhané: Candhi Kidal (pendharmaan Anusapati, raja Singhasari), Candhi Jajaghu (Pendharmaan Wisnuwardhana, raja Singhasari), Candhi Ngrimbi (pendharmaan Tribuanatunggadèwi, ibu Hayam Wuruk), Candhi Tegawangi (pendharmaan Bhre Matahun), lan Candhi Surawana (pendharmaan Bhre Wengker).[4]

Arsitektur Candhi[sunting | sunting sumber]

Candhi Pawon cedhak Borobudur, tuladha Langgam Jawa Tengah.
Gerbang Bajang Ratu ing Trowulan, tuladha Langgam Jawa Wetan.

Pembangunan candhi digawé manut ketentuan kang ana ing kitab Vastusastra utawa Silpasastra kang digawé dening silpin yaiku seniman kang gawé candhi (arsitek jaman dhisik).[3] [1]Salah saji bagian saka kitab Vastusastra yaiku Manasara kang asalé saking India kidul, kang ora mung isi patokan-patokan gawé kuil.[3]Salah siji ketentuan saka kitab saklitane Manasara nanging penting ing Indonésia yaiku syarat bangunan suci apiké dibangun cedhak banyu kali (utamané cedhak pertemuan 2 buah kali, tlaga, segara.[3]

Bahan-bahan kanggo gawé candhi: [3]

  • Watu Andesit
  • Watu putih (tuff), kaya nana ing Candhi Ratu Boko, Jateng
  • Watu abang

Macem-macem dénah candhi: [3]

  • dénah bujur sangkar
  • dénah persegi panjang
  • dénah lingkaran


Bagian saka Candi Langgam Jawa Tengah Langgam Jawa Wétan
Bentuk bangunan Cenderung tambun Cenderung dhuwur lan ramping
Payon Cetha nuduhaké undakan, umumé ana 3 tingkatan Payoné dadi kesatuan tingkatan. Undakan-undakan cilik kang akeh mbentuk kesatuan payon kang melengkung halus.
Kemuncak Stupa (candi Buddha), Ratna utawa Vajra (candi Hindu) Kubus (kebanyakan candi Hindu), kadang kala Dagoba kang bentuke tabung (candi Buddha)
Gawang pintu lan hiasan relung Gaya Kala-Makara; kepala Kala nganggo mulut menganga tanpa rahang ngisor ana ing nduwuré lawang, gatuk karo Makara ganda ing sisih lawang Mung kepala Kala tengah menyeringai lengkap karo rahang ngisor ana ing nduwur lawang, Makara ora ana
Reliéf Ukiran luwih dhuwur lan menonjol karo gambar bergaya naturalis Ukiran luwih cendhak (tipis) lan kurang menonjol, gambar bergaya kaya wayang bali
Tata letak lan lokasi candi utama Mandala konsentris, simetris, formal; kanthi candi utama ana ing tengahé halaman komplkés candi, diubengi jajaran candi-candi perwara kang luwih cilik ana ing barisan kang rapi Linear, asimetris, ngetutké topografi (penampang ketinggian) lokasi; kanthi candi utama ana ing mburi, paling adoh saka lawang mlebu, lan seringkali terletak ing lemah kang paling dhuwur sakompléks candhi, candhi perwara ana ing ngarep candhi utama
Arah madap bangunan Akehé madep ngétan Akehé madep ngulon
Bahan bangunan Akehé watu andesit Akehé bata abang

Indonesia[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Indonesia, yaiku:[5]

Jawa Bageyan Kulon[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Jawa Kulon yaiku:[5]

Jawa Bageyan Tengah[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Jawa Tengah lan Dhaerah Istimewa Yogyakarta, yaiku:[5]

Jawa Bageyan Wetan[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Jawa Wetan, yaiku: [5]

Bali[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Bali yaiku:[5]

Sumatra[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Sumatra, yaiku:[5]

Kalimantan[sunting | sunting sumber]

Candhi-candhi ing Kalimantan yaiku:[5]

Kamboja[sunting | sunting sumber]

Candhi ing Kamboja:

Cathetan suku[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b c d e f g h (id)http://candi.pnri.go.id
  2. ^ Soekmono, R. "Candi:Symbol of the Universe", pp.58-59 in Miksic, John, ed. Ancient History Volume 1 of Indonesian Heritage Series Archipelago Press, Singapore (1996) ISBN 978-981-3018-26-6
  3. ^ a b c d e f (id)www.oocities.org
  4. ^ a b c d e f g h i (id)http://okanila.brinkster.net
  5. ^ a b c d e f g (id)http://syadiashare.com
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Candhi&oldid=805075"