Candhi
Candhi iku bangunan kang umumé digawe nalika jaman kuna saka kabudhayan Hindhu-Buddha.[1] Sawijining candhi durung mesthi jaman mbiyené dadi panggonan kanggo ngibadah. Ana uga candhi kang mbiyèné kanggo patirtan utawa kraton. [1]Candi yaiku salah siji bangunan peninggalan saking masa lampau ingkang dados panggonan ngibadah ibadah, istana, petirtaan lan gapura agama Hindu-Budha.[1] Tembung candhi asalé saka tembung “Candika” kang tegesé jeneng salah siji Dewa kematian (Durga).[1] Merga perkara mau candhi mesti dihubungken karo monumen panggon pedharmaan kanggo muliakna raja Anumerta (kang wis seda) tuladhanéé candhi Kidal kanggo muliakna Raja Anusapati.[1]Penafsiran kang ana ing masyarakat yaiku istilah 'candhi' mung ngrujuk saka bangunan peninggalan jaman Hindu-Buddha ing Nusantara, yaiku ing Indonésia lan Malaysia waé (tuladhané: Canhdi Lembah Bujang ing Kedah).[1]Nanging saka sudut pandang Bahasa Indonésia, istilah 'candhi' uga ngrujuk marang kabeh bangunan sejarah Hindu-Buddha ana ing donya ora mung sing ana ing Indonésia lan Malaysia, uga Candhi ana ing Kamboja lan India, kayata candi Angkor Wat ing Kamboja lan candi Khajuraho ing India.[1]
| Antara abad ke-7 dan ke-15 masehi, ratusan bangunan keagamaan dibangun dari bahan bata merah atau batu andesit di pulau Jawa, Sumatera, dan Bali. Bangunan ini disebut candi. Istilah ini juga merujuk kepada berbagai bangunan pra-Islam termasuk gerbang, dan bahkan pemandian, akan tetapi manifestasi utamanya tetap adalah bangunan suci keagamaan.[2] |
Bab lan Paragraf |
[sunting] Fungsi lan Jenis
Candi bisa migunani kanggo: [3]
- Candi Stupa: digawé kanggo lambang Budha, tuladhané candhi Borobudur.
- Candi Pintu Gerbang: digawè kanggo gapura utawa pintu mlebu, tuladhané: candi Bajang Ratu.
- Candi Balai Kambang / Tirta: digawé sakcedakéé / ing tengah kolam, tuladhané: candi Belahan lan candi Tikus.
- Candi Pertapaan: digawé ana ing léréng – léréng panggén Raja tapa, tuladhané: candi Jalatunda.
- Candi Wihara: digawé kanggo panggon para pendéta semédhi, tuladhané: candi Sari lan Plaosan.
Struktur Bangunan Candhi [4]
- Kaki candi yaiku dasaré candhi(segi papat, ujur sangkar utawa segi 20)[4]
- Tubuh candi, panggen iki awujud kamar–kamar kanggo nyimpen arca utawa patung.[4]
- Atap candi bentuké limasan, bermahkota stupa, lingga, ratna utawa amalaka.[4]
Sistem tata letak komplék candi
- Sistem Konsentris (pengaruh saka India) yaiku posisi candhi induk ana ing tengah-tengah anak–anak candhi (candhi perwara), tuladhané candhi Prambanan.[4]
- Sistem Berurutan (asli Nusantara) yaiku posisi candhi induk ana ing mburiné anak–anak candhi, tuladhané candhi Penataran.
[4] Candhi dibagi dadi
- Candhi Kerajaan, yaiku candhi kang digawé kanggo kabeh warga kerajaan. tuladhané: Candhi Borobudur, Candhi Prambanan, Candhi Sééwu, Candhi Plaosan (Jawa Tengah), Candhi Panataran ing Jawa Wéétan.[4]
- Candhi Wanua/Watak,yaiku candhi kang digawé kanggo kabeh masyarakat ana ing daérah tertentu ing sawijining kerajaan. tuladhané:candhi kang asalé saka jaman Majapahit, Candhi Sanggrahandi (Tulung Agung, Jawa Wétan), Candhi Gebang (Yogya),Candhi Pringapus (tulung Agung, Jawa Wetan).[4]
- Candhi Pribadi, yaiku candhi kang digawé kanggo dharmaké salah siji tokoh. tuladhané: Candhi Kidal (pendharmaan [[Anusapati[[,raja Singhasari), Candhi Jajaghu (Pendharmaan Wisnuwardhana,raja Singhasari), Candhi Ngrimbi (pendharmaan Tribuanatunggadewi, ibu Hayam Wuruk),Candhi Tegawangi (pendharmaan Bhre Matahun),
lan Candhi Surawana (pendharmaan Bhre Wengker).[4]
[sunting] Arsitektur Candhi
Pembangunan candhi digawé manut ketentuan kang ana ing kitab Vastusastra utawa Silpasastra kang digawé dening silpin yaiku seniman kang gawé candhi (arsitek jaman dhisik).[3] [1]Salah saji bagian saka kitab Vastusastra yaiku Manasara kang asalé saking India kidul, kang ora mung isi patokan-patokan gawé kuil.[3]Salah siji ketentuan saka kitab saklitane Manasara nanging penting ing Indonésia yaiku syarat bangunan suci apiké dibangun cedhak banyu kali (utamané cedhak pertemuan 2 buah kali, tlaga, segara.[3]
Bahan-bahan kanggo gawé candhi: [3]
- Watu Andesit
- Watu putih (tuff), kaya nana ing Candhi Ratu Boko, Jateng
- Watu abang
Macem-macem denah candhi: [3]
- dénah bujur sangkar
- dénah persegi panjang
- dénah lingkaran
| Bagian saka Candi | Langgam Jawa Tengah | Langgam Jawa Wétan |
|---|---|---|
| Bentuk bangunan | Cenderung tambun | Cenderung dhuwur lan ramping |
| Payon | Jelas nuduhaké undakan, umumé ana 3 tingkatan | Payoné dadi kesatuan tingkatan. Undakan-undakan cilik kang akeh mbentuk kesatuan payon kang melengkung halus. |
| Kemuncak | Stupa (candi Buddha), Ratna utawa Vajra (candi Hindu) | Kubus (kebanyakan candi Hindu), kadang kala Dagoba kang bentuke tabung (candi Buddha) |
| Gawang pintu lan hiasan relung | Gaya Kala-Makara; kepala Kala nganggo mulut menganga tanpa rahang ngisor ana ing nduwuré lawang, gatuk karo Makara ganda ing sisih lawang | Mung kepala Kala tengah menyeringai lengkap karo rahang ngisor ana ing nduwur lawang, Makara ora ana |
| Reliéf | Ukiran luwih dhuwur lan menonjol karo gambar bergaya naturalis | Ukiran luwih cendhak (tipis) lan kurang menonjol, gambar bergaya kaya wayang bali |
| Tata letak lan lokasi candi utama | Mandala konsentris, simetris, formal; kanthi candi utama ana ing tengahé halaman komplkés candi, diubengi jajaran candi-candi perwara kang luwih cilik ana ing barisan kang rapi | Linear, asimetris, ngetutké topografi (penampang ketinggian) lokasi; kanthi candi utama ana ing mburi, paling adoh saka lawang mlebu, lan seringkali terletak ing lemah kang paling dhuwur sakompléks candhi, candhi perwara ana ing ngarep candhi utama |
| Arah madap bangunan | Akehé madep ngétan | Akehé madep ngulon |
| Bahan bangunan | Akehé watu andesit | Akehé bata abang |
[sunting] Indonesia
Candhi-candhi ing Indonesia, yaiku:[5]
[sunting] Jawa Bageyan Kulon
Candhi-candhi ing Jawa Kulon yaiku:[5]
[sunting] Jawa Bageyan Tengah
Candhi-candhi ing Jawa Tengah lan Dhaerah Istimewa Yogyakarta, yaiku:[5]
- Candhi Arjuna
- Candhi Ratu Baka
- Candhi Banyunibo
- Candhi Barabudhur
- Candhi Ceto
- Candhi Dieng
- Candhi Gebang
- Candhi Gedhong Songo
- Candhi Gunung Wukir utawa Candhi Canggal
- Candhi Ijo
- Candhi Kalasan
- Candhi Losari
- Candhi Lumbung
- Candhi Mendut
- Candhi Pawon
- Candhi Plaosan
- Candhi Prambanan
- Candhi Pringapus
- Candhi Sari
- Candhi Sambisari
- Candhi Sojiwan
- Candhi Sukuh
- Candhi Wukir
[sunting] Jawa Bageyan Wetan
Candhi-candhi ing Jawa Wetan, yaiku: [5]
- Candhi Badhut
- Candhi Brahu
- Candhi Gambar
- Candhi Jabung
- Candhi Jawi
- Candhi Jago
- Candhi Kidhal
- Candhi Menak Jingga
- Candhi Panataran
- Candhi Selokelir
- Candhi Singosari
- Candhi Songgoriti
- Candhi Sumberawan
- Candhi Surowono
- Candhi Tegowangi
- Candhi Tigawangi
- Candhi Tikus
- Kompleks Trowulan
[sunting] Bali
Candhi-candhi ing Bali yaiku:[5]
[sunting] Sumatra
Candhi-candhi ing Sumatra, yaiku:[5]
- Candhi Muara Takus, ing Riau
- Candhi Biaro Bahal ing Tapanuli Kidul
- Candhi Muaro Jambi ing Jambi
- Candi Gumpung ing Muaro Jambi, Jambi
[sunting] Kalimantan
Candhi-candhi ing Kalimantan yaiku:[5]
[sunting] Kamboja
Candhi ing Kamboja:
[sunting] cathetan Suku
- ↑ a b c d e f g h (id)http://candi.pnri.go.id
- ↑ Soekmono, R. "Candi:Symbol of the Universe", pp.58-59 in Miksic, John, ed. Ancient History Volume 1 of Indonesian Heritage Series Archipelago Press, Singapore (1996) ISBN 978-981-3018-26-6
- ↑ a b c d e f (id)www.oocities.org
- ↑ a b c d e f g h i (id)http://okanila.brinkster.net
- ↑ a b c d e f g (id)http://syadiashare.com
