Candhi Penataran

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Candhi Panataran
RA 34200116.JPG
Komplèks Candhi Penataran: Candhi Angka Tahun, kanthi Candhi Naga lan Candhi Utama ing sawingkingipun.
Informasi Bangunan
Dumunung Désa Penataran, Kecamatan Nglegok, Kabupatèn Blitar, Jawa Wétan.
Negara Indonésia
Wiwit Konstruksi watawis 1200 Masèhi
Rampungan terus dipuntambah lan dipunginakaken ngantos 1415 Masèhi
Sistem struktural candhi lan teras mawi undhagan saking susunan blok watu andesit ingkang saling ngunci
Jinis candhi


Candhi Penataran inggih punika satunggaling candhi ingkang adhedhasar Hindhu (Siwaitis) ingkang mapan wonten Jawi Wétan, leresipun wonten sapèèengipun wukir Kelud sisih kidul kilèn, salèripun kitha Blitar. Komplèk candhi punika minangka ingkang paling ageng wonten Jawi Wétan. Candhi punika kawiwitan pambangunanipun saking Kerajaan Kadiri saha dipun ginakaken ngantos dumugi Kerajaan Majapait. Candhi Penataran punika nglambangaken pranatan pamarintahan kerajaan-kerajaan ingkang wonten ing Jawi Wétan. Tenger sejati candhi Penataran ingkang dipun pitados inggih punika Candhi Palah ingkang kasebat wonten ing Prasasti Palah kabangun wonten ing warsa 1194 déning Raja Crnga (Syrenggra) ingkang kagungan gelar Sri Maharaja Sri Sarweqwara Triwikramawataranindita Crengalancana Digwijayottungadewa ingkang hamrintah kerajaan Kediri antawis warsa 1190 - 1200, minangka candhi wukir kagem papan upacara pamujan supados saget netralaken utawi hangendhani saking mara bahaya ingkang dipun jalari déning wukir Kelud ingkang asring njebluk.

Sajarah[sunting | sunting sumber]

Kitab Negarakretagama ingkang sinerat déning Mpu Prapanca nyariosaken lampahipun Raja Hayam Wuruk,ingkang hamrintah kerajaan Majapait antawis warsa 1350 - 1389, tumuju Candhi Palah badhe nindakaken pamujan dhumateng Hyang Acalapati ingkang awujud Girindra (Raja Panguaos Wukir). Asma ingkang sami inggih punika Girindra ingkang dipun sebat wonten ing kitab Negarakretagama ingkang asma Ken Arok ingkang agelar Girindra utawi Girinatha nuwuhaken panyana bilih Candhi Penataran inggih punika papan pandharman (perabuan) Ken Arok. Girindra ugi asma salah satunggaling wangsa ingkang dipun turunaken Ken Arok salintunipun wangsa Rajasa saha wangsa Wardhana. Wondene Hyang Acalapati inggih punika salah satunggaling pawujudan saking Dewa Siwa sarupa kaliyan patuladhan (khodam) watak-watak Bathara Siwa ingkang miturun kapercayan katindakaken déning Ken Arok. Kawigatosan dhateng prasasti Palah wangsul rikala warso 1286 wonten ing pamarintahanipun Kertanegara. Panjenenganipun hangadegaken Candhi Naga kanthi hiasan relief naga ingkang dipun sangga déning 9 pawongan minangka pralambang candrasengkala "Naga muluk sinangga jalma" utawi warsa 1208 Saka. Wonten ing pamarintahanipun Jayanegara candhi Penataran wiwit pikantuk pemigatosan malih tumunten dipun lajengaken wonten ing pamarintahanipun Tribuanatunggadewi lan Hayam Wuruk. Pamujan dhumateng Dewa Palah sansaya kenthel arupi pamujan dhumanteng Dewa Wukir utawi Syiwa. Candhi Penataran dipun resmekaken minangka candhi negara kanthi status Dharma uwal. Jumbuh kaliyan angka warso ingkang kaukiraken wonten ing tembok kolam inggih punika warsa 1337 Saka utawi warsa 1414 M minangka angka warso ingkang paling anem ing antawisipun angka-angka warsa ingkang wonten ing komplek candhi Penataran kasebat. Wekdal punika Majapait wonten ing pamarintahanipun Wikramawardhana. Kawiwitan bibaripun kerajaan Majapait ingkang tumunten kasusul kanthi mlebetipun agami Islam wonten ing tanah Jawi, kathah bangunan suci ingkang magepokan kaliyan agami Hindhu lan Budha makaten kemawon dipun tinggalaken déning masyarakat penganutipun. Sansoyo dangu bangunan-bangunan suci ingkang mboten kaginakaken malih punika dipun supèkaken tiyang amargi masyarakat kathah-kathaipun sampun gantos kapercayan. Satemah bangunan kasebat dados kalantar mboten wonten malih ingkang ngurus, pungkasanipun kaurug longsoran siti saha taneman grumbul. Candhi Penataran dipun panggihaken malih wonten ing warsa 1815, ananging ngantos dumugi warsa 1950 dereng kathah dipun kenal. Ingkang manggihaken ingging punika Sir Thomas Stamford Raffles (1781-1826) Gubernur Jendral pamarintah kolonial Inggris ingkang naté kuwaos wonten ing nuswantara. Kairingan lampahipun wekdal komplek candhi Penataran ingkang rikala rumiyin naté kasingkiraken, sakpunika wiwit pikantuk kawigatosan saking pamarintah lan salajengipun dipun pugar. Sapunika candhi punika dados tujuwan wisata ingkang merak ati.

Relief Candhi[sunting | sunting sumber]

Relief andhap wonten ing bangunan induk komplèk Canci Penataran manawi dipungatosaken arupi gambaran manungsa ingkang kados dene ringgit purwa.

Gaya Relief[sunting | sunting sumber]

Reca dwarapāla panjagi régol.

Salintunipun minangka komplèk percandhian paling wiyar, Candhi Penataran ugi nggadhahi kekhasan wonten ing ikonografi reliefipun. Gaya reliefipun nedahaken wujud ingkang cetha bènten saking candhi-candhi Jawi Tengah saking sadèrèngipun abad kasewelas kados déné Candhi Prambanan. Wujud relief manungsa dipungambaraken kados dene ringgit purwa, kados ingkan saget dipun panggihaken wonten gaya pangukiranipun ingkang dipun panggihaken wonten ing Candhi Sukuh, satunggaling candhi saking pungkasanipun periode Hindhu-Budha wonten ing sejarah Nuswantara. Candhi punika dipun usulaken wonten ing daftar Situs Warisan Donya UNESCO kawiwitan 19 Oktober 1995.

Bubhuksah lan Gagang Aking[sunting | sunting sumber]

Sapanjangipun tembok pendhopo Emper kaukir carita Bubhuksah lan Gagang Aking sartacarita Sri Tanjung. Caritanipun inggih punika ; Bhuksadipun gambaraken minangka satunggaling makhluk ingkang pawakanipun ageng ingkang remen dhahar punapa kemawon ikhlas saha mboten naté tilem. Wondene Gagang Aking kuru garing remen siyam saha ugi remen tilem. Wonten ing satunggaling wekdal Dewa Siwa malih wujud dados maung seta kagem hanguji kekalih pawongan kasebat. Tanggapan saking Gagang Aking inggih puniko "kula tiyang ingkang kuru, ampun ndhahar kula, ananging panjenengan dhahar rencang kulo ingkang lemu punika. Wondene Bhuksa "Sumangga ndhahar awak kulo" Wonten ujian kasebat Bhuksa lulus lan piyambakipun mlebet ing Suwarga. Hikmah ingkang saget kapetik saking cariyos kasebat inggih punika manungsa kedah ikhlas salebeting nglampahi gesang punika.

Sri Tanjung[sunting | sunting sumber]

Carita salajengipun ingkang kaukir wonten relief Pendhopo Emper inggih punika cariyosipun Sri Tanjung ingkang dipun wiwiti saking sisih kilen dhateng kidul kanthi ubengan prasanawya. Carita Sri Tanjung dipun awiti kanthi lukisan Raden Sidapaksa ngabdi dhumateng Raja Sukalrama wonten ing Negari Sindurejo. Sidapaksa dipun utus ngupadi jampi déning raja dhumateng eyang Bhagawan Tamba Petra lan wonten mrika piyampaipun andum tresno kaliyan Sri Tanjung. Sasampunipun dados semahipun, Sri Tanjung dipun boyong dhateng Sindurejo. Raja Sulakrama kedanan kaliyan Sri Tanjung sahingga pados rekadaya supados saget misahaken Sri Tanjung kaliyan Sidapaksa. Sidopaksa lajeng dipun utus dhateng suwarga, kanthi ngasto nawala ingkang suraosipun ingkang ngasto nawala punika badhe ngraman wonten suarga. Awit saking pambiyantu Sri Tanjung ingkang nampi warisan selendang saking ramanipun Raden Sudamala, piyampaipun saget dhateng suarga lan wonten ing mrika piyambaipun dipun ajar para dewa. Ananging pungkasanipun kanthi nyebat leluhuripun Pandhawa piyambaipun dipun uwalaken saha pinaringan berkah. Sasedanipun Sidapaksa lan Sri Tanjung dipun pitenah ngajak sedeng kaliyan raja. Pungkasanipun kanthi murka Sidapaksa merjaya Sri Tanjung. Ananging Sri Tanjung dipun gesangaken malih déning para dewa. Sidapaksa dipun wajibaken merjaya Raja Sulakrama lan wonten ing paprangan piyambaipun kasil.

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Pranala jawi[sunting | sunting sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Candhi_Penataran&oldid=833584"