Candhi Sari

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Candhi Sari
Candi Sari
Candi Sari
Bagéyan lebet Candi Sari

Candhi Sari inggih punika salah satunggaling candhi Buddha ing Pulo Jawa. Candhi Sari dumunung wonten ing dhusun Bendan, Tamanmartani, Kalasan, Ngayogyakarta. [1] Papan dumunungipun candhi sari boten tebih saking Candhi Sambi Sari, Candhi Kalasan, Candhi Kedulan, lan Candhi Prambanan, wonten ing sisih wetan saking kutha Ngayogyakarta, ugi boten tebih saking Bandara Adi Sucipto.Candi Sari
Papan dumunungipun candhi Sari inggih punika kirang langkung 10 kilometer saking titik nol Ngayogyakarta, utawi namung tigang kilometer saking Candhi Kalasan.[2] Amargi Candhi Sari dumunung ing dhusun Bendan, mila warga dhaérah kasebat ugi asring mastani candhi kasebat kanthi sebatan Candhi Bendan.[2]
Candhi Sari dipunbangun wonten ing abad kaping wolu (8) lan sanga (9) nalika jumeneng Kerajaan Mataram Kuno. Wonten ing bagéyan nginggil candhi wonten 9 stupa kados stupa ing Candhi Borobudhur.[2]

Sujarahipun[sunting | sunting sumber]

Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih lor

Miterat asiling panalitèn, candhi sari dipun bangun nalika abad kaping wolu Masehi, ing zaman jumenengipun ingkang nata Rakai Panangkaran, setunggal wekdal kaliyan dipun bangunipun candhi kalasan.[2] Candhi Sari punika wujud bangunanipun radi sami kaliyan candhi kalasan ing bagéyan arsitekturipun utawi relief ipun.[2] Gegayutan ing antawisipun kalih candhi punika dipun andharaken wonten ing prasasti kalasan ing taun 700 saka utawi 788 M.[2]

Ing salebeting prasasti kalasan dipun andharaken bilih para penasehat agama wangsa Syailendra sampun paring panyaruwé dhateng Maharaja Tejapurnama Panangkarana ingkang punika dipun gambaraken inggih Rakai Panangkaran, kanggé mbangun bangunan suci kagem papan muja Dewi Tara saha damel satunggaling biara kanggé para pandhita Budha.[3] Kanggé papan muja Dewi Tara mila dipun bangun Candhi Kalasan]], déné kanggé biara para pandhita Budha dipun bangun Candhi Sari.[2]

Candhi Sari dipun bangun ginanipun kanggé asrama utawi griya, ingkang punika ketingal saking sedaya wujud utuhipun bagéyan-bagéyan candhi ing njawi saha lebetipun.[4] Candhi Sari punika kalebet bangunan candhi agama Budha ingkang katitik saking wontenipun stupa ing bagéyan pucuk candhi.[1]

Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih wétan

Candhi Sari kala rumiyin sampun naté ical amargi kependhem ing lahar gunung Merapi ingkang njeblug ageng ing mangsanipun lan nembé dipun panggihaken malih ing purwakaning abad 20 kanthi kahanan rusak banget.[1] Candhi Sari sepisan dipun dandosi ing antawisipun taun 1929 dumugi taun 1930.[1]

Ing tahap punika, miterat Kempers ahli arkeolog, ngandharaken bilih asiling pugaran bangunan candhi kirang maremaken amargi dèrèng saged damel candhi kados wujud aslinipun.[1] Punika dipun jalari amargi kanthah bagéyan candhi ingkang ical.[1] Kejawi saking punika, nalika sepisanan dipun panggihaken, wonten bagéyan-bagéyan bangunan candhi ingkang sampun risak amargi sampun sepuh sanget lan bagéyan punika boten dipun damel saking watu.[1] Nalika abad 19, ing sakitering candhi tebihipun kirang langkung 130 meter saking Candhi Kalasan dipun panggihaken prithilan candhi, ingkang dipun anggep dados papan dunungipun para pendheta.[5] Candhi Sari ingkang sak punika saged dipun tingali, ingkang papan dunungipun boten tebih saking Candhi Kalasan ingkang dipun anggep dados kumpulan candhi ingkang ical.[5]

Candhi Sari bagéyan relifipun

Arsitekturipun[sunting | sunting sumber]

Kala rumiyin dipun anggep bilih ing sak njawining candhi wonten pager watu ingkang ngiteri bangunan candhi.[5] Ing ngajeng lawang candhi wonten sarimbit Arca Dwarapala kanthi posisi nyepeng gada lan ula minangka ingkang njaga bangunan candhi, kados ingkang wonten ing ngajeng wihara Plaosan.[6]

Relief Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih wétan
Relief Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih lor

Candhi Sari wujudipun persegi panjang kanthi ukuran 17,30 meter x 10 meter, sanajan rumiyin dipun anggep dhasaring asli candhi langkung dawa lan jembar malih.[5] Titikanipun inggih amargi bagéyan suku candhi sampun njorok radi menjawi kirang langkung 1,60 meter. [6]Dhuwuripun candhi saking ngandhap dumugi stupa ing pucukipun inggih kirang langkung 17-18 meter. [6]Gerbang candhi ingkang jembaripun udakawis sapertelon jembar tembok candhi bagéyan ngajeng saha dhuwuripun sepalih saking dhuwuripun asli candhi, ing wekdal sak punika sampun boten wonten malih. [6]Turahanipun inggih namung wekas dinding lawan gerbang ingkang kepanggih dados setunggal kaliyan dinding bagéyan ngajeng candhi.[6]

Miterat Kempers, Candhi Sari punika sejatosipun inggih bangunan kanthi tingkat kalih ugi saged tingkat tiga. [6]Candhi ing jubin nginggil, kala rumiyin dipun ginakaken kanggé nyimpen barang-barang pirantos ngibadah, déné jubin bagéyan ngandhap dipun ginakaken kanggé papan nindakaken ibadah, kados sinau, ngaji, wawan rembagan, lan sapanunggalanipun.[6]

Tembok candhi sari ugi dipun lapisi kanthi vajralepa utawi brajalepa, lapisan kanggé nglindhungi bagéyan tembok candhi, kados ingkang ugi dipun panggihaken ing dinding candhi Kalasan.[5] Lapisan vajaralepa kala wau gunanipun kanggé damel watu ketingal mengkilap lan awèt dangu.[2] Saking njawi, sampun ketingal bilih tubuh candhi kapérang dados kalih tingkat, inggih punika kanthi wontenipun tembok candhi ingkang mlintang kados sabuk ingkang ngiteri bagéyan tengah candhi.[2] Sekat candhi punika ugi dipun buktèkaken kanthi wontenipun saka-saka ingkang dados cagak ing dhèrètan candhi bagéyan ngandhap, saha wontenipun relung-relung ingkang wonten sakanipun ing sadawaning tingkat nginggil.[2]

Relung-relung ingkang wonten ing tembok bagéyan njawi candhi ing tingkat ngandhap utawi nginggil, sak punika kahananipun namung kothong blong. Ananging kala rumiyin, ing relung punika dipun iséni kanthi reca-reca Budha.[2]

lorong Candhi Sari
Tembok Candhi Sari ing bagéyan lebet

Dinding témbok bagéyan njawi candhi kebak kaliyan reca ingkang dipun pahat saha kathah hiasan sanèsipun ingkang ugi katingal éndah.[2] Ing ngajeng lawang saha cendhéla wonten reca sarimbit kakung lan èstri kanthi posisi nyepeng kembang terate.[2] Gunggungipun reca sedayanipun wonten 36, ingkang kapérang dados 8 arca ing dinding bagéyan ngajeng sisih wetan, 8 arca ing tembok sisih lor, 8 arca ing tembok sisih kidul, saha 12 arca ing tembok bagéyan wingking ing sisih kilen. [5] Ukuranipun sedaya reca-reca kala wau sami kaliyan ukuran badanipun manungsa kados padatanipun.[6]

Ing bagéyan sisih sanèsipun, kathah pahatan-pahatan sanèsipun ingkang dipun ukir ing tembok candhi, kados Kinara-kinari utawi manungsa manuk, sulur-suluran, saha kumuda utawi godhong lan kembang ingkang nyulur medal saking genthong.[5] Ing sak nginggiling cendhéla lan relung-relung wonten hiasan Kalamakara tanpa rahang ngandhap kanthi wujud ingkang langkung dekoratif lan tebih saking paningalan ingkang sereng.[5]

Bagéyan undhak-undhakan kanggé minggah suku nipun candhi sampun ajur mumur.[6] Ing sisihing undhak-undhakan ketingal wontenipun umpak watu ingkang boten dipun mangertosi punapa umpak punika panci wonten ing papan aslinipun punapa sampun dipun pindhah.[6] Ananging, menawi dipun tingali bilih ing bagéyan ngandhap umpak kala wau, aslinipun tilas kependhem ing siti.[6]

Stupa Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih kulon

Lawang mlebet candhi wonten ing tengahing bagéyan candhi sisih wetan.[2] Sejatosipun, lawang mlebet candhi wonten ing bilik penampil ingkang radi menjawi.[2] Ananging, sak punika bilik penampil punika sampun boten ketingal tilasipun malih, saéngga lawang mlebet candhi bagéyan lebetipun saged langsung ketingal saking njawi.[2] Hiasan saha kalamakara ingkang wonten ing nginggiling lawang namung prasaja kémawon amargi hiasan ingkang langkung saé mapan wonten ing tembok sak njawining lawang.[2] Wonten ing salebeting candhi wonten tigang ruangan sejajar kanthi ukuran 3,48 m x 5,80 m.[2] Kamar tengah saha kalih kamar sanèsipun dipun sambung kanthi lawang saha cendhéla.[2] Bilik-bilik punika sejatosipun dipun bangun minangka bilik tingkat.[2] Dhuwuripun tembok dipun bagi dados kalih kanti jubin kayu ingkang dipun sangga déning sekawan welas balok kayu mlintang, saéngga ing lebet candhi punika sedayanipun wonten enem ruangan.[7]

Dinding tèmbok bagéyan lebet kamar namung polos boten wonten hiasanipun.[7] Ing tembok sisih wingking saben kamar wonten kados rak ingkang papanupun radi inggil ingkang kala rumiyin dipun ginakaken kanggé papan upacara agami saha kanggé ndékèkaken reca.[7] Ing jubin ngandhap wonten sapérangan tatakan reca lan relung kanggé papan reca.[1] Ananging, sedaya recanipun sak punika sampun boten wonten malih. Ing tembok kamar sisih ler lan kidul wonten relung kanggé ndèkèkaken lampu utawi diyan.[1]

Jobin lan bagéyan bangunan ingkang dipun damel saking kayu sak punika sampun boten wonten malih ugi, ananging ing bagéyan tembokipun taksih ketingal bolongan wekas papan kanggé nancepaken balok kayu.[1] Ing bilik sisih paling kidul wonten watu-watu ingkang dipun pahat radi nyérong, gunanipun kanggé nyangga pucukipun undhak-undhakan ingkang dipun damel saking kayu.[6]

Relung Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih wétan

Atap candhi bentukipun persegi datar kanthi hiasan tigang relung ing saben sisinipun.[6] Bingke relung ugi dipun hias kanthi pahatan sulur-suluran saha ing nginggil relung dipun hias kanthi kalamakara.[2] Ing pucuk candhi wonten rentetan stupa, ingkang kapérang dados setunggal stupa ing saben sudut lan setunggal ingkang mapan ing tengahing atap.[2]

Stupa Candhi Sari menawi dipuntingali ing sisih lor

Delengen Uga[sunting | sunting sumber]

Cathetan Suku[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b c d e f g h i j (id)Candi Sari(dipunundhuh tanggal 30 Nopember 2012)
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Sari Temple
  3. ^ Soetarno, Drs. R. second edition (2002). "Aneka Candi Kuno di Indonesia" (Ancient Temples in Indonesia), pp. 41. Dahara Prize. Semarang. ISBN 979-501-098-0.
  4. ^ Dumarçay, Jacques (1978). translated by Michael Smithies. ed. Borobudur. Oxford University Press. p. 47. ISBN 978-0-19-580379-2.
  5. ^ a b c d e f g h (id)[1](dipunundhuh tanggal 30 Nopember 2012)
  6. ^ a b c d e f g h i j k l m (id)[2](dipunundhuh tanggal 30 Nopember 2012)
  7. ^ a b c Official site

Pranala Njawi[sunting | sunting sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Candhi_Sari&oldid=851838"