Agen Oranye

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Vietnam. Misi Pamusnahan Tetanduran. Sawijining hèlikopter UH-1D saka Kompi Panerbang nomer 336 nyemprotaké agen defoliasi (pangrontok godhong-godhongan) ing sandhuwuré alas gedhé ing Delta Mekong, 26 Juli 1969

Agen Oranye lan "Super Oranye" iku julukan sing diwènèhaké kanggo herbisida lan defolian kang digunakaké déning Militer Amérika Sarékat ing peperangan herbisida (herbicidal warfare) suwéné Perang Vietnam. Ing peperangan herbisida kasebut, sapérangan herbisida kalebu Agen Oranye digunakaké kanthi maksud kanggo ngancuraké prodhuksi bahan pangan lan wiwitan sing didadèaké minangka papan pandhelikan mungsuh. Agen Oranye digunakaké saka taun 1961 tekan taun 1971, lan ing antarané kabèh kang ingaran " herbisida kluwung" sing paling mbebayani, sing digunakaké ing program iki. Degradasi Agen Oranye (éwadéné Agen Ungu, Jambon, lan Ijo) nglepasaké dioxin, sing didakwa wus mbebayani marang kaséhatan wong kang kapaparaké ing mangsa Perang Vietnam. Agen Biru lan Putih iku pérangan saka program sing padha nanging ora ngandhut dioxin. Studi ngenani penduduk sing kapapar dioxin, éwadéné ora kudu Agen Oranye, nunjukaké ningkaté résiko manéka warna jinis kanker lan cacat genetis. Dampak paparan ing tingkat rendah kanggo jangka wektu sing suwé durung bisa dipesthèaké. Wiwit 1980-an, sapérangan tuntutan ukum wus diajokaké marang perusahaan-perusahaan sing mprodhuksi Agen Oranye, ing antarané ya iku Dow Chemical, Monsanto lan Diamond Shamrock (ngasilaké mung 5% [1]). Para vèteran AS antuk ganti rugi AS$180 yuta taun 1984, lan para vèteran sing paling gedhé kena akibaté nampa ganti rugi sepisan ya iku AS $1.200. Para vèteran Amérika saka perang ing Vietnam ngupaya antuk pangakuan ngenani Agen Oranye, kompensasi lan perawatan kanggo penderitaan sing dialami para veteran lan anak-anaké amarga Agen iki; akèh véteran Vietnam sing kapapar Agen Oranye ora kasil antuk perawatan medhis sing wus dijanjèaké liwat sistem medhis Dhépartemèn Urusan Vèteran lan mung ing kasus-kasus sing istiméwa anak-anaké sing kena prabawa kasil antuk bantuan keséhatan saka pamaréntah. Para vèteran Vietnam lan kulawargané sing sepisanan ngajokaké tuntutan dhateng Agen Oranye iki nelaaké 25 taun kapungkur yèn pamaréntah "mung nunggu awake dhéwé kabèh mati". Para veteran nutuh yèn sapérangan gedhé veteran sing isih urip bakal mati amarga akibat-akibat paparan racun iki suwéné pérangan taun ngarep, sadurungé umur 65 taun. Ing papan-papan liya, para vèteran Australia, Kanada lan Niu Sélan antuk ganti rugi kanggo panylesaian sakjaban pangadilan ing taun kang padha. Taun 1999, para vèteran Koréa Kidul ngajokaké tuntutan ukum ing Koréa; ing wulan Januari 2006, Pangadilan Bandhing Koréa mréntahaké Monsanto lan Dow mbayar ganti rugi AS$62 yuta. Nanging, ora ana siji-sijiya wong Vietnam sing kasil antuk kompénsasi. Tanggal 10 Maret 2005 Hakim Jack Weinstein saka Pangadilan Federal Brooklyn nolak tuntutan sing diajokaké déning wong-wong Vietnam kurban Agen Oranye marang perusahaan-perusahaan kimia sing mrodhuksi defolian/herbisida iki.

Dhéskripsi[besut | besut sumber]

Agen Oranye, antuk jeneng saka tong-tong kanthi garis-garis oranye sing ukurané 55 galon AS, papan pangirimané, kira-kira ya iku campuran 1:1 saka loro herbisida fenoksi ing wangun ester, 2,4-dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D) lan 2,4,5-trichlorophenoxyacetic acid (2,4,5-T). Loro herbisida iki dikembangaké taun 1940-an déning tim-tim independen ing Inggris lan Amérika Sarékat kanggo ngendhalèni tetanduran sing godhongé amba. Agen-agen fenoksi iki makarya kanthi niru hormon tetuwuhan tetanduran, indoleacetic acid (IAA). Yèn disemprotaké ing tetanduran sing godhongé amba, bakal ngrangsang tuwuh kanthi rikat lan ora bisa dikendhalèaké lan pungkasané ngrontokaké godhong-godhongé. Yèn disemprotaké ing tetanduran kaya gandum utawa jagung, bakal sacara selektif matèni mung tetanduran sing godhongé amba ing ladang – ilalang – lan tetanduran liyané relatif ora kena prabawa. Herbisida iki sepisanan diwanuhaké taun 1946 lan dipigunaaké sacara wiyar ing tetanèn ing pertengahan 1950-an lan sepisanan diwanuhaké ing ladang-ladang tetanèn ing Aguadilla, Puerto Rico.

Nalika Agen Oranye didol marang pamaréntah AS kanggo digunakaké ing Vietnam, memo-memo intern pabrik-pabriké ndungkap yèn wus dingertèni manawa dioxin, 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-para-dioxin (TCDD), diprodhuksi minangka prodhuk sampingan saka panggawéan 2,4,5-T, saéngga ana ing herbisida ngendi waé sing nggunakaké. Program Toksikologi Nasional wus nggolongaké TCDD minangka dat karsinogen (jalaran kanker) kanggo manungsa, sing asring digayutaké kaliyan sarkoma jaringan empuk, limfoma non-Hodgkin, lelara Hodgkin lan leukemia limfositis kronis (LLK). Wiwit wektu iku 2,4,5-T wus dilarang dipigunaaké ing AS utawa ing akèh nagara liyané.

Éwadéné herbisida 2,4-D ora ngandhut dioxin, dhampaké marang kaséhatan lan lingkungan urip durung sacara tuntas disinaoni, lan tetep arupa salah sawijining jinis herbisida sing paling wiyar dipigunaaké ing donya saiki.

Lelara-lelara sing dikaitké karo paparan dioxin – ora kudu karo Agen Oranye, iku sejinis jerawat sing ingaran chloracne, sarkoma jaringan lembut, limfoma Hodgkin, lan limfoma non-Hodgkin. Uga wus tinemu kaitané karo diabetes, miturut sawijining panlitèn déning Institut kedhokteran.[2]

Lelara-lelara kanthi bukti-bukti winates ngenani gayutané kaliyan Agen Oranye iku kanker saluran napas, kanker prostat, myeloma ganda, Porphyria cutanea tarda (sejinis lelara kulit), acute lan subacute transient peripheral neuropathy, spina bifida, diabetes jinis 2, lan leukemia myelogenous akut sing mung ana ing génerasi kapindho utawa katelu. Lelara-lelara kanthi bukti-bukti sing winates utawa bukti-bukti sing ora nyukupi ing sawijining assosiasi ya iku kanker ati, rongga irung utawa kanker nasopharyngeal, kanker balung, kanker piranti réproduksi wanita, kanker ginjal, kanker testis, leukemia, aborsi spontan, cacat kalairan, kamatian neonatal utawa bayi lan stillbirths, bobot awak asor nalika lair, kanker ing mangsa bocah, parameter sperma sing abnormal, gangguan neuro-psikiatris kognitif, ataxia, gangguan sistem saraf periferi, gangguan peredaran, gangguan ambegan, kanker kulit, kanker saluran uyuh lan kandhung uyuh. Lelara-lelara kanthi bukti-bukti winates utawa sugestif ngenani ora anané gayutané ya iku tumor jaringan weteng kaya kanker weteng, kanker pankreas, kanker usus, kanker anus, lan tumor utek.[3]

Panggunaan sanjabanning Vietnam[besut | besut sumber]

Ing wulan September 2000, Perhimpunan Véteran Amérika Sarékat ngakoni yèn Agen Oranye dipigunaaké ing Koréa ing pungkasaning taun 1960-an. [1] Wadya Républik Koréa dilapuraké wus nyemprotaké, lan perkara iki dumadi ing sadawané garis bébas militèr (DMZ) kaliyan Koréa Lor. Dhépartemèn Urusan Véteran uga wus ngakoni yèn Agen Oranye dipigunaaké ing njero nagara déning wadyabala-wadyabala AS, uga ing Kanada ing wektu kang padha [2].

Dhampak program[besut | besut sumber]

Komisi Agen Oranye New Jersey[besut | besut sumber]

Taun 1980, New Jersey maujud Komisi Agen Oranye New Jersey, komisi praja sepisanan sing diwangun kanggé nyinaoni dhampaké. Proyèk panlitèn Komisi iki sing kakait kaliyan Universitas Rutgers ingaran "The Pointman Project". Komisi iki dibubaraké déning Gubernur Christine Todd Whitman taun 1996. New York Times, 3 Juli 1996.

Ing mangsa Pointman I, para panliti Komisi iki nyiptaaké cara-cara kanggo nemtokaké tingkat dioxin sing asor ing getih. Sadurungé, tingat dioxin sing asor banget mung bisa tinemu ing jaringan adipose (lemak). Proyèk iki mbandhingaké tingkat dioxin ing saklompok cilik véteran Vietnam sing wus kapapar Agen Oranye kaliyan saklompok véteran liyané sing sebandhing sing ora naté tugas ing Vietnam. Asil proyèk iki diterbiaté ing Journal of the American Medical Association (JAMA) taun 1988. (Vol. 259 No. 11, 18 Maret 1988).

Tahap kapindho saka proyèk iki terus nliti lan mbandhingaké tingkat dioxin ing sapérangan golongan véteran Vietnam kalebu angkatan dharat, marinir, lan personil wadya lautan kapal kali. Saliyané iku, Komisi iki siji-sijiné badan sing nliti tingkat kaya mangkono kanggo kaum pawèstri sing tugas ing Vietnam.

Tuntutan ukum[besut | besut sumber]

Taun 1984, pabrik-pabrik Agen Oranye mbayar marang sapérangan veteran Australia, Kanada lan Niu Selan ing sawijining pangrampungan ganti rugi sanjaban pangadilan.[4]

Tuntutan ukum aksi kelas warga Vietnam kurban AS[besut | besut sumber]

Tanggal 31 Januari 2004, sawijining golongan pambela hak asasi manungsa para kurban Agen Oranye, Perhimpunan Vietnam kanggo Para Kurban Agen Oranye/Dioxin (VAVA), ngajokaké tuntutan ukum ing sawijining Pangadilan Distrik Federal AS ing Brooklyn, New York, marang sapérangan perusahaan AS, amarga njalari kacintrakan pribadi, kanthi ngembangaké lan mrodhuksi bahan kimia iku. Dow Chemical lan Monsanto iku loro prodhusén paling gedhé Agen Oranye kanggo militèr AS, lan ingaran ing tuntutan iki bebarengan kaliyan puluhan perusahaan liyané (Diamond Shamrock, Uniroyal, Thompson Chemicals, Hercules, lsp.). Sapérangan tuntutan ukum déning wadya Amérika dirampungaké sanjaban pangadilan – tanpa pangakuan luput déning pihak perusahaan-perusahaan kimia iku – ing taun-taun sawisé Perang Vietnam. Taun 1984, sapérangan perusahaan kimia sing mprodhuksi Agen Oranye mbayar AS$180 yuta dana kanggo para veteran Amérika Sarékat sawisé sawijining tuntutan ukum.

Tanggal 10 Maret 2005, hakim pangadilan distrik, Jack Weinstein – sing naté mbela para veteran AS kurban Agen Oranye –nolak tuntutan iku, lan nelakaké yèn para panuntut ora duwé dhasar ukum kanggo klaim-klaimé. Hakim nyimpulaké yèn Agen Oranye ora dianggep racun ing sangisoré undang-undang internasional nalika dat iku dipigunaaké déning AS; lan yèn AS ora dilarang migunakaké minangka herbisida; sarta perusahaan-perusahaan sing mrodhuksi dat iku ora bisa dikenani tuntutan kanggo métodhe panggunaané déning pamaréntah. Pamaréntah AS ora dadi pérangan saka tuntutan iku, amarga klaimé marang kakebalan amarga kadhaulatan é.

Tanggal 30 September 2005, wong-wong Vietnam para kurban Agen Oranye ngajokaké bandhing marang Pangadilan Bandhing Sirkuit Kaloro. Diprayogakaké yèn Pangadilan Bandhing iki bakal mbukak sawijining argumen lésan ngenani bab iki ing Usum Gugur 2006. Ing wektu iku, bandhing bakal dipusataké ing tekan ngendi kasus iki bisa diuripaké manèh lan bakal diajokaké menyang pangadilan.

Kanggo nulung wong-wong kang kena dhampak Agen Oranye/Dioxin, pamaréntah Vietnam wus maujud "Désa perdamaian", kang saben désa nampung antarané 50 tekan 100 kurban, mènèhi wong-wong mau bantuan medhis lan psikologis. Taun 2006, ana 11 désa perdamaian kaya mangkono iku, kang mènèhi pangreksan sosial marang ora nganti 1000 wong kurbané. Para veteran AS saka perang ing Vietnam, LSM lan pribadi-pribadi sing sadhar lan duwé simpati kaliyan dhampak Agen Oranye uga wus ndhukung program-program iki ing Vietnam. Sawijining golongan internasional Veteran saka AS lan sekuthu-sekuthuné suwéné Perang Vietnam makarya bebarengan kaliyan tilas mungsuh-mungsuhé – para veteran saka Perhimpunan Veteran Vietnam – ngedegaké Désa Persahabatan Vietnam [3] sing papané sanjaban Hanoi. Pusat iki mènèhi perawatan medhis, réhabilitasi, lan pelatihan karya kanggo anak-anak lan para veteran saka Vietnam sing kena prabawa Agen Oranye.

Dhépartemèn Urusan Veteran AS wus ndaftaraké kanker prostat, kanker saluran ambegan, myeloma dhobel, diabetes jinis II, lelara Hodgkin, limfoma non-Hodgkin, sarkoma jaringan lembut, chloracne, porphyria cutanea tarda, neuropati periferal, lan spina bifida ing kalangan anak-anak para veteran sing kapapar déning Agen Oranye minangka dampak saka herbisida iku.

Tuntutan ukum ing Koréa Kidul[besut | besut sumber]

Ing taun 1999, sekitar 20.000 wong Koréa Kidul ngajokaké loro tuntutan ukum sing kapisah marang perusahaan-perusahaan AS, kanthi ganti rugi gedhéné punjul $5 milyar. Sawisé kalah ing kaputusan ing taun 2002, wong-wong kasebut ngajokaké bandhing.

Ing wulan Januari 2006, Pangadilan Bandhing Koréa Kidul mréntahaké Dow Chemical lan Monsanto mbayar $62 yuta minangka ganti rugi marang sekitar 6.800 wong. Kaputusan iku ngakoni yèn "pihak sing dilapuraké gagal mesthèkaké kaamanan dat defolian sing diproduksi amarga nduwé tingkat dioxin sing luwih dhuwur tinimbang sing baku," lan, sambi ngutip lapuran Akademi Èlmu Pangetauan Nasional AS, nelakaké yèn ana "gegandhéngan sebab-akibat" antarané Agen Oranye lan 11 lelara, kalebu kanker paru-paru, tenggorokan lan prostat. Nanging sanajan mangkono, para hakim gagal ngakoni "gegandhéngan antarané dat kimia iku kaliyan peripheral neuropathy, lelara sing paling wiyar tinemu ing antarané para kurban Agen Oranye" miturut Mercury News.

Wadya Koréa Kidul iku kontingen asing paling gedhé saka sekuthu AS ing Vietnam, kanthi nyumbang sekitar 320.000 wadyabala. Koréa Kidul kélangan 5.077 wadya sauntara 10.962 lara tatu-tatu, mangkono Mercury News[4].

Anéka rupa[besut | besut sumber]

  • Perusahaan Union Carbide mrodhuksi bahan-bahan kanggo Agen Oranye ing Homebush Bay ing Sydney, Australia papan Olimpiade Sydney 2000 diselenggarakaké.[4]
  • Pabrik Uniroyal ing Elmira, Ontario iku siji saka pitung pamasok sing mrodhuksi Agen Oranye kanggo panggunaan militèr AS ing Vietnam.
  • Sawijining komisi internasional[5] kanggo ndhukung warga Vietnam para kurban Agen Oranye, wus nerbitaké sawijining lapuran ngenani dhampak Agen Oranye ing Vietnam.[6][7]
  • Sawijining perusahaan Kanada sing nylidhiki kontaminasi Agen Oranye atas namané pamaréntah Vietnam wus ndungkap 'rasa kagété' yèn ing wewengkon-wewengkon tartamtu Vietnam, kontaminasi dioxin iku ping 300 nganti ping 400 luwih dhuwur tinimbang tingkat baku sing ditampa.[8]
  • Lagu band R.E.M. "Orange Crush" sabeneré iku ngenani Agen Oranye.
  • Sawijining lagu instrumental Depeche Mode diwènèhi sesirah "Agent Orange" kanggo herbisida kasebut.
  • Ing filem sepisanan Rambo, First Blood, Delmar Barry mati déning kanker amarga kapapar déning Agen Oranye.
  • Band Punk Rock Orange County Agent Orange njupuk jenengé saka dat iki.

Wacan terusan[besut | besut sumber]

  • Weisman, Joan Murray. The Effects of Exposure to Agent Orange on the Intellectual Functioning, Academic Achievement, Visual Motor Skill, and Activity Level of the Offspring of Vietnam War Veterans. Tesis doctoral. Hofstra University. 1986.
  • Klein, Robert. Wounded Men, Broken Promises. New York: Macmillan Publishing, 1981.
  • Uhl, Michael, dan Tod Ensign. GI Guinea Pigs. Edisi ke-1. New York: Playboy Press, 1981.
  • Linedecker, Clifford, Michael Ryan, dan Maureen Ryan. Kerry: Agen Oranye dan an American Family. New York: St. Martins Press, 1982.
  • Wilcox, Fred A. Waiting for an Army to Die. Edisi ka-1. New York: Random House, 1983.

Rujukan[besut | besut sumber]

  1. ^ Answers.com - Ultramar Diamond Shamrock Corporation. Diaksès nalika 19 April 2007
  2. ^ Institute of Medicine - Veterans and Agent Orange: Herbicide/Dioxin Exposure and Type 2 Diabetes. Diakses tanggal 19 April 2007.
  3. ^ MSNBC - "Agent Orange study ends, no cancer link found" olèh Associated Press. Asliné diterbitaké tanggal 7 September 2006. Diakses tanggal 19 April 2007.
  4. ^ a b "Koréa orders Agen Oranye payments". Mercury News. 26 Januari 2006.  Priksa gandra date ing: |date= (pitulung)
  5. ^ Tuoi Tre (2005-03-10). "Int'l committee for Agent Orange victims launched". Thanh Nien (Vietnam National Youth Federation). Dijupuk 2006-06-13.  Priksa gandra date ing: |date= (pitulung)
  6. ^ Bouny, André (2005-08-08). "Epandage de l’Agent Orange par l’US Army au Viêt Nam et ses conséquences (in French)". Comité International de Soutien aux victimes vietnamiennes de l’Agent Orange et au procès de New York. Dijupuk 2006-06-13.  Priksa gandra date ing: |date= (pitulung)
  7. ^ Bouny, André (2006-04-12). "Spraying of Agent Orange by US Army in Vietnam and its consequences". Stop United States of Aggression (Stop. USA). Dijupuk 2006-06-13.  Priksa gandra date ing: |date= (pitulung)
  8. ^ CBC News (2007-04-30). "Researchers 'shocked' at Agent Orange contamination in Vietnam". Dijupuk 2007-04-30.  Priksa gandra date ing: |date= (pitulung)

Pirsanana uga[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]