Sèl (biologi)

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Gambar struktur sèl gabus tutup gendul sing didelok nganggo mikroskop déning Robert Hooke saka buku Micrographia sing dadi mula bukané tembung sèl dipigunaaké kanggo ndhèskripsikaké unit paling cilik organisme urip

Sèl iku unit organisasi paling cilik sing dadi dhasar kauripan ing pangertèn biologis. Kabèh fungsi kauripan diatur lan dumadi ing njeron sel|sèl. Amarga kuwi, sel bisa nduwé fungsi sacara autonomAutonom yèh kabèh kabutuhan uripe||uripé kecukupan. Makluk urip (organisme) kasusun saka siji sèl tunggal (uniselular, umpamané baktèri, Archaea, sarta sapérangan fungi lan Protozoa) utawa saka sèl akèh (multiselular). Ing organisme multiselularMultiseluler dumadi pambagéan tugas marang sel-sel panyusuné, sing dadi dhasar kanggo hirarki urip.

Struktur sèl lan fungsi-fungsiné sacara ngéramaké mèh sarupa kanggo kabèh organisme, nanging jalur évolusi sing ditempuh déning saben golongan gedhé organisme (Regnum) uga nduwé kakhususan dhéwé-dhéwé. Sèl-sèl prokariota adaptasi karo kauripan unisèlularUniseluler éwadéné sèl-sèl eukariota adaptasi kanggo urip silih kerja bebarengan ing organisasi sing tumata banget.

Sajarah panemon sèl[sunting | sunting sumber]

Wiwitané sèl digambaraké ing taun 1665|1665 déning sawijining èlmuwan Inggris|Inggris Robert Hooke sing wus nliti irisan tipis gabus nganggo mikroskop sing dirancang dhéwé. Tembung sèl asalé saka tembung Latin cellulae sing tegesé 'kamar-kamar cilik'. Anton van Leeuwenhoek nglakokaké akèh pangamatan marang benda-benda lan jasad-jasad renik lan nedahaké sepisanan marang donya yèn ana "kauripan ing donya liya" sing durung tau dideleng déning manungsa. Karyané dadi dhasar kanggo cawang biologi sing wigati saiki yaiku mikrobiologi.

Perkembangan mikroskop suwéné mèh 200200 taun sabanjuré wis mènèhi kasempatan marang para ahli kanggo nliti susunan awak makluk urip. Sarangkéyan panlitèn wis dilakokaké déning rong èlmuwan saka Jerman yaiku Matthias Schleiden (ahli tetenduran, 1804-1881) lan Theodor Schwann (ahli kéwan, 1810-1882). Loro èlmuwan mau nyimpulaké yèn saben makluk urip kasusun saka sèl. Sabanjuré ing taun 1885 sawijining èlmuwan Jerman, Rudolf Virchow, ngamati yèn sèl bisa milah dhiri lan mbentuk sèl-sèl anyar.

Struktur sèl[sunting | sunting sumber]

Diagram sel prokariota
Diagram sel eukariota, nedahake komponen-komponen subselular. Organel-organel: (1) nukleolus (2) nukleus (3) ribosom (4) vesikel (5) reticulum endoplama ER (6) badan Golgi (7) citoskeleton (8) smooth ER (9) mitokondria (10) vakuola (11) sitoplasma (12) lisosom (13) sentriol ing sentrosoma

Sacara umum saben sèl duwé

Sitoplasma|Sitoplasma lan nukleus|nukleus sacara bebarengan nyusun protoplasma. Ing njero sitoplasmaSitoplasma ana manéka warna organel. Sel tetanduran, alga lan prokariota|prokariota ngembangaké dinding sel sauntara sèl kéwan ora. Sapérangan organisme nduwé flagella ing sèlé kanggo nggampangaké anggoné obah.

Membran sél[sunting | sunting sumber]

Pirsanana artikel khusus ngenani membran sèl.

Membran sèl kasusun déning lipoprotein. Membran Sèl matesi kabèh kagiyatan sing dumadi ing njero sèl saéngga ora gampang kaganggu déning pangaruh saka njaba. Amarga fungsi iki, membran sèl duwé sifat 'selektif permeabel', bisa nemtokaké bahan-bahan tinentu waé sing bisa mlebu nuju lan metu saka sèl. Ing sèl tetanduran, membran sèl ing kaanan normal nèmpèl ing dinding sèl amarga tekanan turgor saka njeron sèl.

Sitoplasma[sunting | sunting sumber]

Fungsi utama kauripan dumadi ing sitoplasmaSitoplasma. Mèh kabèh kagiyatan metabolisme dumadi ing njeron ruangan kanthi isi cuwèran kenthel iki. Ing njero sitoplasma ana organel-organel sing mlayang-layang ing cuwéran kenthel (arupa koloid, nanging ora homogen) sing disebut matriks. Organel iki sing nglakoni akèh fungsi kauripan: sintesis bahan, respirasi (pangrombakan), panyimpenan, sarta réaksi marang rangsang. Sabagéan gedhé prosès ing njero sitoplasma diatur sacara enzimatik.

Saliyané organel, ana uga vakuolaVakuola, butir-butir glepung, butir silikat lan manéka warna prodhuk sékundhèr liya. Vakuola nduwé peran wigati minangka papan panampungan prodhuk sékundhèr sing wanguné cuwèr, saéngga disebut uga 'cuwèran sèl'. Cuwèran sing ngisi vakuola béda-béda, gumantung papan lan fungsi sel.

Nukleus[sunting | sunting sumber]

NukleusNukleus tugasé ngontrol kagiyatan sing dumadi ing sitoplasma. Ing njero nukleus ana kromosomKromosom sing isiné DNA sing arupa cithak biru kanggo panggawéan manéka warna protein (utamané enzim). Enzim diperlokaké kanggo nglakokaké manéka warna fungsi ing sitoplasma. Ing njero nukleus uga ana nukleolus.

Organel[sunting | sunting sumber]

Manungsa nduwé akèh organ sing béda-béda kaya jantung, paru-paru lan lambung, sing fungsiné uga béda-béda. Semana uga sel. Sèl nduwé organ sing disebut organel (ateges 'organ cilik').

Ing ngisor iki manéka warna organel ing njero sèl (khususé sitoplasma):

Bédané sel tetanduran lan sèl kéwan[sunting | sunting sumber]

Sèl tetanduran lan sèl kéwan nduwé sapérangan béda ing antarané:

Sel tetanduran Sel kéwan
Sèl tetanduran luwih gedhé tinimbang sèl kéwan. Sèl kéwan luwih cilik tinimbang sèl tetanduran.
Wangun tetep. Wangun ora tetep.
Duwé dinding sèl. Ora duwé dinding sèl.
Duwé klorofil. Ora duwé klorofil.
Duwé vakuola utawa rongga sèl sing gedhé. Ora duwé vakuola, anajan sok-sok sèl sapérangan kéwan unisèluler duwé vakuola (nanging ora padha gedhéné karo sing diduwèni tetanduran).
Nyimpen tenaga ing wangin wiji (granul) kanji. Nyimpen panganan ing wangun wiji (granul) glikogen.
Ora duwé sentrosom. Duwé sentrosom.

Sèl - sèl khusus[sunting | sunting sumber]

  • Sèl ora nduwé inti, contoné sel getih abang / eritrosit
  • Sèl kanthi inti akèh, contoné Paramecium sp
  • Sèl kéwan sing ana klorofilé, contoné Euglena sp. (Euglena sp. kuwi kéwan uniseluler sing nduwé klorofil).

Pranala njaba[sunting | sunting sumber]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons gadhah galeri bab:
Wikibooks
Wikibooks nduwé informasi luwih akèh ngenani:

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Sèl_(biologi)&oldid=814281"