Da madu

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna mardika basa Jawa
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Da madu
Da madu.png
Aksara Latin:dha utawi ḍa lan ḍha
Fonèm:[d̪ʰ], [ɖ] lan [ɖʰ]
Warga aksara:murdhanya; dantya
Gantungan:
Gantungan Da madu murdhanya.png

Da madu inggih punika salah satunggaling aksara wianjana (aksara konsonan) ing sistem seratan aksara Bali. Wonten kalih warna Da madu wonten ing aksara Bali, inggih punika Da madu Murdhanya — kalih garis pungkasan tumpul — lan Da madu Dantya — kalih garis pungkasan malandhep. Warga aksara "ḍa" lan "ḍha" sami kemawon, nanging bènten kaliyan "dha". "Ḍa" lan "ḍha" kalebet ing sajeroning warga aksara Murdhanya (konsonan retrofleks), sawatawis "dha" kalebet ing sajeroning warga aksara Dantya (konsonan waja).

Manawi Da madu Murdhanya dipunlatinaken, mila sinerat "ḍa",[1] utawi "ḍha".[2]. Sawatawis Da madu Dantya manawi dipunlatinaken dados "dha",[2].

Mboten wonten prabedan ing anyerat "ḍa" lan "ḍha" mawi aksara Bali, saéngga inggih "ḍa" utawi "ḍha" sami migunakaken Da madu.[1] Kangge anyerat "ḍha", limrahipun migunakaken Da madu ingkang dipunsukani tedung.

Wujud[besut | besut sumber]

Da madu wujud sami kaliyan aksara Ya. Bèntenipun wonten ing lekukan aksaranipun. Saliyanipun, Da madu wujud sami kaliyan Dha, Ḍa, lan Ḍha wonten ing aksara Grantha utawi Pallawa. Perkawis punika amargi aksara Bali boten namung sasadherek kaliyan aksara Jawa, nanging ugi asal saking aksara Grantha utawi Pallawa. Piyambakipun turunan saking aksara Brahmi.

Aksara Brahmi Aksara Grantha
(Pallawa)
Aksara Jawa Aksara Bali
Murdhanya (konsonan retrofleks) — ḍa lan ḍha
ḍa ḍha ḍa ḍha ḍa/dha ḍa ḍaa/ḍha
Brahmi dd.svg
Brahmi ddh.svg
Grantha Dda.png
Grantha Ddha.png
Jawa Dha.png
Bali Da madu murdhanya.png
Bali Da madu murdhanya-tedung.png
Dantya (konsonan dental) — dha
Brahmi dh.svg
Grantha Dha.png
Jawa Dha.png
Bali Da madu.png
Prabandingan wujud Da madu lan Ya
Da madu Ya
Bali Da madu murdhanya.png
Bali Da madu.png
Bali Ya.png

Fonem[besut | besut sumber]

Da madu manawi dipunlatinaken minangka "dha", lejeng dipunpocapaken /d̪ʰa/, inggih punika swanten /d/ ingkang dipunsusul déning hembusan swanten /h/, kados ta ing tembung: dharma (basa Sansekerta), dhana (basa Sansekerta), padha (basa Jawa & Bali).

Manawi Da madu dipunalihaksaraken minangka "ḍa", mila piyambakipun dipunpocapaken /ɖ/, kados swanten /d/ wonten pundi lidhah ndhemek langit-langit lathi. Upaminipun wonten ing tembung: ḍamaru (basa Sansekerta), keḍawung (basa Jawa). Da madu ugi saged dipunalihaksaraken dados "ḍha", swantenipun kados /ɖ/ ingkang dipunsusul déning hembusan /h/, kados ta wonten ing tembung: ḍhakkā lan ḍhola (basa Sansekerta).

Panganggenipun[besut | besut sumber]

Wonten ing sistem seratan mawi aksara Bali, Da madu dipun-ginakaken ing tetembungan ingkang gadhah swanten /d̪ʰ/, /ɖ/, utawi /ɖʰ/. Kaprahipun tetembungan kasebat wonten ing tetembungan basa Bali serapan. Da madu ugi dipun-ginakaken nalika angalihaksaraken seratan Dewanagari dhumateng aksara Bali, mirunggan manawi pikantuk tembung ingkang gadhah swanten /d̪ʰ/, /ɖ/, utawi /ɖʰ/.

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. a b Tinggen, hal. 23.
  2. a b Surada, hal. 5.

Rujukan[besut | besut sumber]

  • Tinggen, I Nengah. 1993. Pedoman Perubahan Ejaan Basa Bali dengan Huruf Latin dan Huruf Bali. Singaraja: UD. Rikha.
  • Surada, I Made. 2007. Kamus Sanskerta-Indonesia. Surabaya: Penerbit Paramitha.