Jawa Wétanan

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
(Dilih saka Dialek blitar)

Basa Jawa Étanan tah dhialèk Jawa Étanan (cara baku: Jawa Wétanan) iku salah siji tekok telung dhialèk gedhé basa Jawa sing dituturna ndhuk mèh sakindengé tlatah Jawa Étan mbarèk sawenèh tlatah Jawa Tengah brang lor-étan. Dhialèk Jawa Étanan brang lor watesé sampèk tlatah Jawa Tengah, déné brang kidul gak nyrambahi kabèh tlatah kidul Jawa Étan. Paling kulon, dhialèk Jawa Étanan dituturna sampèk Pathi mbarèk Grobogan. Paling étan, dhialèk Jawa Étanan dituturna sampèk Banyuwangi, sing sebagéané nganggo basa Using. Dhialèk iki dumadi tekok pirang-pirang subdhialèk koyok: Blora, Pathi, Bajanegara, Gresik, Surabaya, Malang, lsp.

Dhialèk Jawa Étanan nèk dibandhingna ambèk dhialèk baku (dhialèk Jawa Tengahan), bédané kètok ndhuk babagan fonètik mbarèk gramatika.

Fonètik[besut | besut sumber]

Ndhuk sawenèh wewengkon, koyok Gresik, Pasuruan, Surabaya, Sidaharja, fonem swara dhialèk Jawa Étanan sing ditemokna ènèk wolu: /a/, /i/, /u/, /e/, /ə/, /ɛ/, /o/, lan /ɔ/.[1] Iki béda tekok gunggung fonem swara sing ditemokna ndhuk dhialek baku sing cacahé enem[2]: /a/, /i/, /u/, /e/, /ə/, lan /o/, déné /ɛ/ mbarèk /ɔ/ dianggep alofon. Pasangan minimal gaé mbuktèkna nèk /ɛ/ mbarèk /ɔ/ iku fonem contoné tembung /ɔmbɔ/ ('jembar') mbarèk /amba/ ('ngambah'), uga tembung /kabe/ ('keluarga berencana') mbarèk /kabɛ/ ('kabèh').[1]

Ndhuk dhialèk Jawa Étanan, ènèk korèspondhènsi antarané uni [ɛh] mbarèk [ɔh] karo [ɪh] mbarèk [ʊh] ndhuk dhialèk Jawa Tengahan. Contoné koyok ndhuk Pasuruan ambèk Bajanegara, tembung /mulɛh/ korèspondhènsi mbarèk tembung mulih /mulɪh/ ndhuk dhialèk Jawa Tengahan, déné tembung /abɔh/ korèspondhènsi mbarèk tembung abuh /abʊh/ ndhuk dhialèk Jawa Tengahan.[1]

Fonem /w/ ndhuk awal tembung iku gak muncul ndhuk dhialèk Jawa Étanan. Contoné, tembung Jawa Tengahan wétan, weruh, karo wutuh dadi /etan/, /ərʊ(h)/ tah /ərɔ(h)/, karo /utʊ(h)/.[1]

Gramatika[besut | besut sumber]

Ndhuk babagan gramatika, dhialèk Jawa Étanan nduwèni ciri ndhuk tataran morfologi mbarèk sintaksis.

Morfologi[besut | besut sumber]

Ènèk limang ciri morfologi sing mbédakna dhialèk Jawa Étanan tekok Jawa Tengahah, ya iku:

  • panambang -(n)em gaé nandhani persona keloro[1] sing ditemokna ndhuk wewengkon Blora, Pathi, mbarèk Rembang;
  • panambang -lèh gaé nandhani imperatif[1] sing ditemokna ndhuk wewengkon Blora, Pathi, mbarèk Rembang;
  • ater-ater tik- gaé nandhani tembung kriya pasif[1]; tik uga gaé tembung ancer-ancer[1];
  • dwipurwa sing tegesé 'nganggo'[1];
  • ater-ater sun- tah sang- gaé nandhani pronomina posèsif ndhuk sakgurungé tembung aran[1]; sang- dienggo ndhuk wewengkon Gresik.
Ciri morfologi Jawa Étanan Jawa Tengahan
panambang -(n)em jambunem
kalungem
jambumu
kalungmu
panambang -lèh sigarlèh
panganlèh
sigara
pangana
ater-ater tik- tikpangan
tiksapu
dipangan
disapu
dwipurwa 'nganggo' gegelung gelungan
panambang sun-
panambang sang-
sunroti
sangroti
rotiku
rotiku

Sintaksis[besut | besut sumber]

Ciri sintaksis sing mbédakna dhialèk Jawa Étanan tekok Jawa Tengahan kètok ndhuk struktur ukara pasif mawa pelaku persona I mbarèk II. Nèk strukturé ndhuk dhialèk baku tak-V tah kok-V, ndhuk dhialèk Jawa Étanan strukturé dadi di-V (ambèk) awakku tah di-V (ambèk) awakmu[1].

Ciri sintaksis Jawa Étanan Jawa Tengahan
di-V (ambèk) awakku Wit gedhang tikpékul ambèk awakku.
Wit gedhang tikpékul awakku.
Wit gedhang takpikul.
di-V (ambèk) awakmu Wit gedhang tikpékul ambèk awakmu.
Wit gedhang tikpékul awakmu.
Wit gedhang kokpikul.

Cathetan sikil[besut | besut sumber]

  1. ^ a b c d e f g h i j k Wedhawati 2006, k. 22.
  2. ^ Wedhawati 2006, k. 65.

Bibliografi[besut | besut sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "https://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Jawa_Wétanan&oldid=1096253"