Hiyu

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Hiyu
Kalamangsa: Devonian awal – Saiki
Oceanic Whitetip Shark.png
Hiyu samodra ujung putih, Carcharhinus longimanus
Klasifikasi ngèlmiah
Karajan: Animalia
Filum: Chordata
Subfilum: Vertebrata
Klas: Chondrichthyes
Subklas: Elasmobranchii
Superordho: Selachimorpha
Ordo

Carcharhiniformes
Heterodontiformes
Hexanchiformes
Lamniformes
Orectolobiformes
Pristiophoriformes
Squaliformes
Squatiniformes

Iwak hiyu utawa uga diarani iwak cucut iku saklompok (superordo Selachimorpha) iwak mawa krangka balung enom sing pepak [1] lan awak sing ramping. Hiyu ambegan kanthi migunakané limang bolongan insang (sok-sok enem utawa pitu, gumantung spesiesé) ing sisih kiwa lan tengen ndhasé, utawa diwiwiti rada mburi endhas. Awakéhiyu dilapisi kulit dermal denticles kanggo ngreksa kulité saka karusakan, saka parasit, lan kanggo nambah dinamika banyu.[1] Hiyu duwé sapérangan larik untu sing bisa gumanti.

Hiu nyakup spésies sing gedhéné saukuran tlapak tangan hiyu pigmi, Euprotomicrus bispinatus, sawijining spésies saka laut jero sing dawané mung 22 cm, nganti hiyu paus, Rhincodon typus, iwak gedhé dhéwé, sing tambah gedhé nganti watara 12 mèter lan sing, kaya iwak paus, mung mangan plankton liwat piranti panyaring ing cangkemé. Hiyu banteng, Carcharhinus leucas, iku hiyu sing paling misuwur saka sapérangan spésies sing mbluru ing banyu laut uga ing banyu tawar (jinis iki tinemu ing Tlaga Nikaragua, ing Amérika Tengah) lan ing delta-delta.[2]

Iwak hiu iki iwak kang angèl bisa mbédakaké werna.[3] Asil panalitèn saka Australia, kanthi tèknik micro-spectrophotometry, ya iku kanthi fokus marang sèl rétina kang ana 17 jinisé iwak hiyu sing kasil kecekel ana segara Queensland lan Australia Kulon.[3]

Jinising iwak hiyu kaya ta: bideye thresher, longfin mako, oceanic whitetip, porbeagle, common thresher, silky, smooth hammerhead, lan crocodile, hiu blue dan shortfin mako.[4]

Ing Indonésia ana kuthané kang duwé pralambang iwak hiyu ya iku kutha Surabaya.[5] Iwak hiyuné kanthi jeneng Sura lan kéwan baya kanthi jeneng baya ing basa Indonésiané Buaya.[5] Ing Ciamis, Jawa Kulon, Désa Karang Jaladri ana objèk wisata kang arané Watu Hiu.[6]

Ciri-ciri fisik[besut | besut sumber]

Artikel baku: Ciri-ciri fisik hiyu

Krangka[besut | besut sumber]

Krangka hiyu béda banget dibandhingaké karo iwak-iwak duwé balung kaya ta upamané iwak kod, amarga kagawé saka balung enom, sing ènthèng banget lan lentuk, sanadyan balung enom ing iwak-iwak hiyu sing luwih tuwa sok-sok sapérangan bisa ngapur, saéngga marakaké luwih atos lan luwih mèmper balung. Rahang hiyu manéka rupa lan dikira wis ngalami évolusi saka rongga insang sing sepisanan. Rahang iki ora nempel ing cranium lan duwé deposit mineral tambahan sing mènèhi kekuwatan sing luwih gedhé.[7]

Hiyu lumrahé suwé anggoné diwasa kanthi sèksual lan ngasilaké sithik banget keturunan tinimbang iwak-iwak liyané sing dipanèn. Iki wis marakaké prihatin para biologiwan. Saliyané iku uga amarga ningkaté upaya sing dilakoni kanggo nyekel iwak hiyu nganti tekan seprene saéngga akèh spésies sing saiki dianggep kaancam cures.

Sapérangan organisasi, kaya ta upamané Shark Trust, ngakokaké kampanye kanggo matesi panangkepan hiyu.

Hiyu ing mitologi[besut | besut sumber]

Hiyu pinunjul banget ing mitologi Hawaii. Ana carita-carita ngenani manungsa hiyu sing duwé rahang hiyu ing mburiné. Manungsa hiyu iku bisa malih wangun antarané hiyu lan manungsa ing wektu-wektu sing dikarepaké. Sawijining tema umum ing carita-carita iki ya iku yèn manungsa-manungsa hiyu iki bakal mèngetaké wong-wong sing teka ing pasisir yèn ing papan iku ana hiyuné. Wong-wong sing teka ing pasisir iku bakal nggeguyu lan nglirwaké pèngetan-pèngetan mau lan bakal tetep mbluru, lan amarga nglirwaké pepènget mau mila wong-wong mau banjur dipangan déning manungsa hiyu sing padha karo sing mènèhi pepènget supaya ora mudhun menyang banyu.

Mitologi Hawaii uga ngandhut akèh déwa hiyu. Wong-wong percaya yèn hiyu iku panjaga samodra, lan hiyu-hiyu mau disebut Aumakua:[8]

  • Kamohoali'i – Déwa hiyu sing paling misuwur lan diurmati. Déwa iki luwih tuwa lan nyenengi seduluré Pele,[9] lan tetulung sarta mlaku bareng menyang Hawaii. Déwa iki bisa njupuk rupa manungsa lan iwak. Sawijining tebing sing dhuwur ing kawah Kilauea dianggep salah siji papané sing paling suci. Ing salah siji papan iku, déwa iki nduwé sawijining he'iau (kuil) sing dipisungsungaké kanggoné ing saben lemah sing ngarah laut ing pulo Moloka'i.
Pérangan-pérangan iwak hiyu
  • Ka'ahupahau – Dèwi iki dilairaké minangka manungsa, kanthi ciri khasé amarga rambuté sing abang. Dèwi iki ing tembé wingking malih ing wangun hiyu lan diyakini ngreksa rakyat sing urip ing O'ahu saka iwak-iwak hiyu. Dèwi iki uga diyakini urip cerak Pearl Harbor.
  • Kaholia Kane – Iki déwa hiyu saka ali'i Kalaniopu'u lan diyakini dedunung ing sawijining guwa ing Puhi, Kaua'i.
  • Kane'ae – Dèwi hiyu sing malih dadi manungsa supaya bisa ngalami senengé nari.
  • Kane'apua – Sing paling umum, dhèwèké diyakini minangka sadulur lanangé Pele lan Kamohoali'i. Dhèwèké iku déwa sing seneng nganggo dolanan wong sing ngakokaké akèh tindakan kapahlawanan, kalebu ngleremaké loro bukit legendaris sing jaré tabrakan saéngga ngancuraké prau-prau sing ngupaya bisa liwat.
  • Kawelomahamahai'a – Asalé manungsa, dhèwèké banjur dimalihaké dadi hiyu.
  • Keali'ikau 'o Ka'u – Dhèwèké iku sepupuné Pele lan anak lanangé Kua. Dhèwèké disebut pangreksa rakyat Ka'u. Dhèwèké tau nganakaké gayutan karo sawijining Kenya manungsa, sing nglairaké sawijining hiyu ijo.
  • Kua – iki déwa hiyu sing utama saka rakyat Ka'u, lan diyakini arupa nenek moyang rakyat Ka'u.
  • Kuhaimoana – Dhèwèké iku sadulur lanangé Pele lan dedunung ing pulo Ka'ula. Dawané jaré 55 m lan arupa bojoné Ka'ahupahau.
  • Kauhuhu – Dhèwèké iku raja hiyu sing kejem sing urip ing sawijining guwa ing Kipahulu ing pulo Maui. Sok-sok dhèwèké pindhah nuju guwa liyané ing sisih angin semribit saka pulo Moloka'i.
  • Kane-i-kokala – Sajinis déwa hiyu sing nylametaké wong-wong sing klelep kapalé kanthi nggawa wong-wong mau menyang pasisir. Wong-wong sing nyembah ora gelem mangan, ndumuk utawa ngliwati asep kokala, iwaké sing suci.

Ing budaya-budaya Samodra Pasifik liyané, Dakuwanga iku déwa hiyu sing uga arupa pamangsa jiwa-jiwa sing kesasar.

Ing Yunani kuna, wong dilarang mangan daging hiyu ing festival-festival wong wadon.

Untu hiyu macan kang miring uga lancip

Mitos[besut | besut sumber]

Ana mitos sing populèr yèn hiyu kebal marang lelara lan kanker; nanging perkara iki ora bener. Ana lelara lan parasit sing mangaruhi hiyu. Bukti yèn hiyu saora-orané tahan marang kanker lan lelara éntuk diujaraké yèn anekdot lan manawa ana, sithik banget studi èlmiyah utawa statistik sing mbuktèkaké yèn hiyu bisa ngundhakaké kakebalan marang lelara.[10]

Uga delengen[besut | besut sumber]

Film[besut | besut sumber]

Rujukan[besut | besut sumber]

  1. ^ a b Budker, Paul (1971). The Life of Sharks. London: Weidenfeld and Nicolson. SBN 297003070. 
  2. ^ Allen, Thomas B. (1999). The Shark Almanac. New York: The Lyons Press. ISBN 1-55821-582-4. 
  3. ^ a b tekno.liputan6.com Ternyata hiu tidak bisa bedakan warna (Kaundhuh tanggal 7 Juli 2011)
  4. ^ nasional.kompas.com (Kaundhuh tanggal 8 Juli 2011)
  5. ^ a b www.kidnesia.com (Kaundhuh tanggal 8 Juni 2011)
  6. ^ metrotvnews.com (21 Juni 2011)
  7. ^ Hamlett, W. C. (1999). Sharks, Skates and Rays: The Biology of Elasmobranch Fishes. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6048-2. 
  8. ^ Masalah Lua ing Modul:Citation/CS1/Date_validation larik 379: attempt to call global 'get_month_number_jv' (a nil value).
  9. ^ Masalah Lua ing Modul:Citation/CS1/Date_validation larik 379: attempt to call global 'get_month_number_jv' (a nil value).
  10. ^ Masalah Lua ing Modul:Citation/CS1/Date_validation larik 379: attempt to call global 'get_month_number_jv' (a nil value).
Rujukan umum[besut | besut sumber]
  • Castro, Jose (1983). The Sharks of North American Waters. College Station: Texas A&M University Press. ISBN 0-89096-143-3. 
  • Stevens, John D. (1987). Sharks. New York: NY Facts on File Publications. ISBN 1-858052-49-4. 
  • Pough, F. H.; Janis, C. M. & Heiser, J. B. (2005). Vertebrate Life. 7th Ed. New Jersey: Pearson Education Ltd. ISBN 0-13-127836-3.  Cite nganggo paramèter lawas |coauthors= (pitulung)

Pranala njaba[besut | besut sumber]

Wikibooks
Wikibooks Dichotomous Key nduwé informasi luwih akèh ngenani: