Apollo

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna mardika basa Jawa
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Apollo
Apollo wis dikenal minangka dewa panahan, musik lan beksa, ramalan lan wangsit, uga bisa nambani lan mènèhi lelara. Srengèngé lan cahya, sastra, uga liya-liyané
Apollo of the Belvedere.jpg
Apollo Belvedere, c. 120–140 CE

Apollo ya iku salah sijiné déwa kang wigati banget lan akèh duwèni déwa-déwa Olympian ing agama Yunani lan Romawi klasik, Yunani lan Romawi. Gustiné wong-wong Yunani, Apollo wis dikenal minangka dewa panahan, musik lan beksa, ramalan lan wangsit, uga bisa nambani lan mènèhi lelara. Srengèngé lan cahya, sastra, uga liya-liyané. Dhèwéké putrané Zeus lan Leto, lan sedulur kembar saka Artemis. Katon minangka déwa kang paling bagus lan becik saka kouros (ephebe, utawa pemuda kang keker), Apollo dianggep déwa kang paling penting ing Yunani ketimbang déwa liyané . Apollo dikenal ing mitologi Etruscan awit ing jaman Apulu.[1] Minangka déwa kang njaga Delphi (Apollo Pythios). Apollo uga déwa kang nulungi lan nalangi bebaya. Manèka werna kitab kang nyebut dhèwéké "averter saka bebaya". Delphic Apollo minangka salah sawijiné pelaut, wong lan pelindhung buronan lan pengungsi.

Kapabilitas Apollo kanggo nggawé para pemudha iku minangka salah sawijininé aspèk kang paling apik babagan persona kultus panhellenic. Minangka dadi déwa bocah enom (kourotrophos), Apollo prihatin karo kesehatan lan pendhidhikan wong enom. Mula, dhèwéké nuntun kanthi diwasa. Carané, rambut dawa, iku kang biyasané dai hak prèrogatif bocah lanang, dipotong nalika tekané diwasa (ephebeia) lan dikhususaké utawa diparingaké kanggo Apollo. Apollo minangka déwa pastoral kang penting, lan dadi panjaluk wong angon lan diangon. Pangayoman ternak, wedhus lan tanduran saka lelara, ama lan prèdator minangka jejibahan utamané.[1]

Saliyané iku Apollo uga nyengkuyung kutha anyar lan konstitusi sipil. Piyambakipun magepokan kaliyan panguwaosan kolonis. Dhèwéké dadi ahli ukum, lan wangsit kasebut dijaluk sadurungé mènehi undhang-undhang ing sawijining kutha. Minangka dewa Mousike (seni Muses), Apollo nguwasani kabèh genre, lagu, tari lan puisi. Dhèwéké minangka panemu alat musik senar. Lan kanca kang asring mèlu Muses, kang biyasané mandhègani prayaan. Mula, iku dadi atribut umum Apollo. Ing jaman Hellenistic, utamané ing abad kaping 5 SM, nalika Apollo Helios dhèwéké dikenal ing antarané wong Yunani karo Helios, déwa Titan srengèngé. Ing teks Latin, nanging ora ana konflik Apollo karo pujangga Latin klasik nganti kaping 1 SM. Apollo lan Helios/ Sol tetep dadi makhluk-makhluk kapisah ing teks sastra lan mitologi nganti abad ka-5 Masèhi.[2] Kedokteran lan obat-obatan kang ana gandhèngané karo Apollo, apa wae liwat déwa kasebut dhèwé utawa médhiasi liwat putrané Asclepius. Apollo ngluwari wong saka lelara, nanging dhèwéké uga déwa kang bisa nandhang penyakit uga lara lan manah. Panemuwan ing panahan kasebut dikonversi karo Apollo lan adhiné Artemis. Apollo biasané digambaraké nggawa busur emas lan gandhewa panah salaka.

Candhi[besut | besut sumber]

Akèh papan utawa kuil kang disajikaké kanggo Apollo ing Yunani lan jajahan Yunani. Dhèwéké nuduhaké panyebaran kultus Apollo lan èvolusi arsitèktur Yunani, kang biasané didhasaraké ing bentuk lan pètungan. Sawetara candhi paling wiwitan, utamané ing Krèta, uga tatanan Yunani. Katon manawa candhi pèripteral pisanan minangka struktur kayu persegi. Èlemen kayu kang bèda dianggep ghaib, lan bentuk kasebut disimpen ing unsur marmer utawa watu ing kuil Doric. Wong Yunani nggunakaké jinis standhar amarga padha precaya manawa jagad iku reroncen wujud khas kang bisa diwakili kanthi sawetara kedadèyan. Kuil kasebut kudu kanonik, lan arsitèk nyoba nggayuh kasampurnan èstètik iki. Wiwit kaping wiwitan ana aturan tartamtu kang ketat diamati ing bangunan peripteral lan prostyle. Bangunan sepisanan dibangun kanthi sempit supaya bisa nahan atap, lan nalika dimènsi diganti sawetara hubungan petungan dadi prelu supaya bisa tetep wujud asli. Iki bisa uga duwé teori Pythagoras, kang precaya manawa ing mburi katon prekara ana prinsip matematika permanen.[3] Pesenan Doric didominasi sajroné abad kaping 6 lan abad 5, nanging ana prekara pètungan babagan posisi triglis, kang ora bisa dirampungaké tanpa ngganti wujud asliné. Parèntah kasebut mèh ditolak amarga tatanan Ionik, nanging ibukutha Ionik uga nyebabaké prekara kang ora bisa disèlèhaké ing pojok kuil. Loro pesenan kasebut ditolak kanggo tatanan Korinta kanthi bertahap sajroné jaman Hellenistik lan ing Roma.

Manèka candhi ing Yunani[besut | besut sumber]

Ana akèh arca, kaya ing ngisor iki:

  • Gortyn (Kreta). Kuil Pythian Apollo, dibangun ing abad ka-7 B.C. Rencana kasebut diukur 19,00 x 16,70 m lan dudu peripteral. Ing témboké padhet, digawé saka watu gamping, lan ana lawang siji ing sisih wétan.
  • Thermon (Yunani Kulon): candhi Doric Apollo Thermios, diwangun ing tengah abad kaping 7 B.C. Mapan ana ing curvilinear lawas sing bisa wiwit kaping 10 abad B.C., sing ditambahake peristyle. Candi kasebut sempit, lan cacahe kolom pteron (bisa uga kayu) ana 5 x 15. Ana kolom kolom ing njero siji. Kanthi ukuran 12,13 x 38.23 m ing stylobate, kang digawé saka watu.[4]
  • Thebes, Yunani: candhi paling tuwa kang biasané darmabakti kanggo Apollo Ismenius diwangun ing abad ka-9 B.C. Katon kaya dènè bangunan curvilinear. Candhi Doric dibangun ing wiwitan abad kaping-7 B.C., nanging mung sawetara bagean cilik kang ditemokaké. Festival kang diarani Daphnephoria dirayakaké saben sangang tahun kanggo ngurmati Apollo Ismenius (utawa Galaxius). Wong-wong nyekel cabang laurel (daphnai), lan ing pucuk prosesi mlaku ana pemuda (imam Apollo kang dipilih), diarani "daphnephoros".[5]
  • Eretria: Miturut puji Homeric ngenani Apollo, déwa teka ing dataran kosong, nggolèk papan kanggo netepaké orakoni. Kuil pertama Apollo Daphnephoros, "Apollo, pembawa laurel", utawa "mbeta Daphne", tanggal 800 B.C. Candhi kasebut ya iku hecatombedon curvilinear (satus kaki). Ing sawijining gedhung cilik terus dijejegaké dhasar cabang laurel kang digunakaké kanggo bangunan pertama. Peripteral liyane bisa uga dibangun ing abad kaping 7 B.C., kanthi kolom kayu ing njero gandheng Geometric. Dibangun maneh peripteral udakara 510 B.C., kanthi stylobate ukurané 21,00 x 43,00 m. Cacahé kolom pteron ana 6 x 14.[6][7]
  • Syracuse, Sisilia. Kuil Doric dibangun ing wiwitan abad kaping-6 B.C. Ukuran stilobat candhi kasebut 21,47 x 55,36 m lan cacahé kolom pteron 6 x 17. Baris kolom kaping pindho ditambah,dadi katon ana tèras ngarep.
    Rencana jogan candhi Apollo, Syracuse
  • Dreros (Kreta). Kuil Apollo Délphinios tanggal wiwit abad kaping 7 SM, utawa bisa uga wiwit ing tengah abad kaping-8 B.C. Miturut légendha, Apollo tuwuh minangka lumba-lumba, lan nggawa para pandhita Cretan menyang plabuhan Délphi. Ukuran rencana kasebut ana 10,70 x 24,00 m lan bangunan kasebut ora peripteral. Isiné kolom dhasar saka jinis Minoan, kang bisa dianggep minangka para pandhita kolom Doric.[6]
  • Selinus (Sicily): Kuil Doric C wiwit tanggal 550 B.C, lan bisa uga darmabakti kanggo Apollo. Ukuran stilobat candhi kasebut ya iku 10,48 x 41.63 m lan cacahé kolom pteron ya iku 6 x 17. Ana portico kanthi kolom nomer loro, uga didol ing candhi Syracuse.
  • Delphi, candhi pisanan kanggo darmabakti kanggo Apollo, dibangun ing abad kaping 7 B.C. Miturut légenda, kayu kasebut digawé saka cabang laurel. "Kuil Alcmeonidae" dibangun ing c. 513 B.C. lan candhi paling tuwa yaiku Doric kanthi unsur marmer sekabèhané. . Ukuran candhi kasebut yaiku 21,65 x 58.00 m, lan jumlah kolom pteron minangka 6 x 15.[8] Perayaan kang padha karo prayaan Apollo ing Thebes, Yunani dirayakaké saben sangang taun. Bocah lanang dikirim menyang candhi, mlaku ing dalan suci lan bali nggawa cabang laurel (dopnephoros). Para tamu mau melu seneng-seneng.[5]
Rencana jogan candhi Apollo, Corinth
  • Korinta, candhi Doric dibangun ing abad kaping-6 B.C. Ukuran candhi 21,36 x 53,30 m, lan cacahe kolom pteron ana 6 x 15. Ana larik kolom bathi kaping pindho. Gaya kasebut padha karo Kuil Alcmeonidae ing Delphi. Wong-wong Korintus dianggep dadi panemu tata cara Doric.
  • Napes (Lesbos), Kuil Aeolic ana kang ngarani tironan saka Apollo Napaios ing abad kaping 7 B.C. Sawetara mandégani khusus kang ditemokaké kanthi khiasan kembang, iki diarani Aeolic.[9]
  • Cyrene, Libya candhi Doric paling tuwa ing Apollo dibangun ing c. 600 B.C. Cacahe kolom pteron yaiku 6 x 11, lan ukuran 16,75 x 30,05 m ing stylobate. Ana larik kaping pindho saka enem belas kolom ing stylobates. Kapituné digawé saka watu.
  • Naukratis, Kuil Ionik dibangun ing wiwitan abad kaping-6 B.C. Mung sawetara fragmen kang ditemokaké sadurungé digawé saka watu gamping, kang dititèni ing antarane tatanan Ionik kang paling tuwa.[9]
  • Didyma (cedhak Miletus): Kuil Ionik kang apik banget saka Apollo Didymaios diwiwiti sekitar 540 B.C. Konstruksi kasebut mandheg banjur dibalekake maneh ing taun 330 B.C. Kuil kasebut dipteral, kanthi larik njaba 10 x 21 kolom, lan ukuran 28,90 x 80,75 m ing stylobate.
  • Clarus (cedhak Colophon kuno): Miturut légendha kasebut, Calchas kang katon misuwur, nalika mulih saka Troy, teka Clarus. Dhèwéké nantang Mopsus lagi ndeleng, lan tilar donya nalika ilang. Kuil Doric Apollo Clarius bisa uga dibangun ing abad kaping-3 B.C., lan periferal kanthi 6 x 11 kolom. Dibangun manèh ing pungkasan jaman Hellenistic, lan mengko saka kaisar Hadrian nanging Pausanias nyatakaké yèn isih durung rampung ing abad kaping 2 B.C.[10]
  • Hamaxitus (Troad), Ing Iliad, Chryses pandhita Apollo, ujar marang déwa epithet Smintheus (Lord of Mice), kang ana gandhengané karo lakon kuno déwa minangka nggawa penyakit (wabah). Penggalian anyar nuduhaké manawa candhi Hellenistic Apollo Smintheus dibangun ing taun 150-112 B.C., nanging simbol déwa tikus digunakaké ing duwit rècèh udakara wiwit abad kaping-4 B.C.[11] Kuil ukuran 40,00 x 23,00 m ing stylobate, lan cacahe kolom pteron ana 8 x 14.
Rencana jogan Kuil Apollo ing Bassae
  • Bassae (Peloponnesus), Kuil kang darmabakti kanggo Apollo Epikourios ("Pembantu Apollo"), dibangun ing taun 430 B.C. lan iki dirancang dèning Iktinos. Iki gabungan unsur Doric lan Ionic, lan pangginané wiwitan ing Corinthian. Candhi kasebut kalebu ukuran kang rada cilik utawa sedhengan, kanthi stylobate ukurané 14,5 x 38,3 meter ngemot peristyle Doric 6 x 15 kolom. Ing banjur mbukak kamar tengah kanggo mènèhi cahya lan udhara.
  • Delos, candhi kang darmabakti kanggo Apollo lan dudu peripteral, dibangun ing pungkasan abad kaping 7 B.C., kanthi rencana kang ukurané 10,00 x 15,60 m. Candhi gedhé Apollo Doric, dibangun ing c. 475 B.C. Ukuran candhi kasebut yaiku 13,72 x 29.78 m, lan cacahé kolom pteron minangka 6 x 13. Marmer digunakaké kanthi wiyar.
  • Ambracia, candhi peripteral Doric darmabakti kanggo Apollo Pythios Sotir dibangun ing taun 500 B.C., lan dumunung ing tengah kutha Yunani. Mung sawetara bagean sing ditemokake, lan misale yen candhi dibangun ing wilayah suci sing khusus darmabakti kanggo Apollo. Kuil ukuran 20,75 x 44,00 m ing stylobate. Dhasar sing nyengkuyung patung déwa, isih ana.[12]
  • Chios, kuil Ionik Apollo Phanaios dibangun ing pungkasan abad kaping 6 B.C. Mung sawetara bagèan cilik kang ditemokaké lan duwé hiasan kembang.
  • Abae (Phocis). Candhi iki dirusak wong Persia nalika mlebu Xerxes ing taun 480 B.C. Dibangun manèh dèning Hadrian.[13] Oracle iki dienggo wiwit jaman Mycenaean wiwit jaman Romawi, lan nuduhake lampahing agama Mycenaean lan Yunani klasik.[13]

Candhi Roma lan Etruscan[besut | besut sumber]

  • Falerii Veteres (Etruria): Gréja Apollo dibangun amarga ing abad kaping-4 B.C. Bagéan saka ibukutha teraccotta, lan basis teraccotta wis ditemokaké. Katon manawa kolom Etruscan asalé saka Doric kuna. Sawijininé kultus Apollo Soranus didelok saka prasasti kang ditemokaké ing cedhak Falerii.[14]
  • Pompeii (Italia): Kultus Apollo nyebar ing papan Campania wiwit abad kaping-6 B.C. Candhi kasebut dibangun ing taun 120 B.V, nanging mula ana ing abad ka-6 B.C. Dibangun manèh sawisé gempa ing A.D 63. Iki nuduhaké campuran gaya kang dadi dhasar arsitèktur Romawi. Kolom ing ngarep nyiptakaké èmpèr pelabuhan Tuscan, lan cella ana ing papan kang apik banget. Kolonade peripteral saka 48 kolom Ikonik disèlèhaké kanthi cara kang diwènèhi tliti kang luwih ing sisih ngarep.
  • Veii (Etruria): Kuil Apollo dibangun ing pungkasan abad ka-6 B.C. lan nuduhaké panyebaran budaya Apollo (Aplu) ing Etruria. Ana ing serambi prostyle, kang diarani Tuscan, lan ukurané 18,50 m.
  • Roma: candhi Apollo Sosianus lan candhi Apollo Medicus. Bangunan candhi pisanan ing tanggal 431 B.C., lan darmabakti kanggo Apollo Medicus (dhokter), sawisé wabah taun 433 B.C.[15] Digawé maneh dèning Gaius Sosius, udakara ing taun 34 B.C. Mung telung kolom karo kepala Korinto ing jaman saiki. Katon manawa kultus Apollo wis ana ing wilayah kasebut wiwit paling ora nganti pertengahan abad kaping lima B.C.[16]
  • Melite (Mdina modern, Malta): Kuil Apollo dibangun ing kutha kasebut ing abad kaping 2 A.D. Sisa kasebut ditemokaké ing abad kaping 18, lan akeh fragmen arsitèktur kang disebar ing antarané kolèksi pribadhi utawa digarap menyang recaanyar. Bagean ing podium candhi ditemokaké maneh ing taun 2002.[17]
  • Roma: candhi Apollo Palatinus mapan ing gunung Palatine ing wates kutha kang suci. Iki darmabakti dèning Agustus tanggal 28 B.C. Candhi asliné yaiku Ionik lan didhekaké saka blok marmer kang padhet. Akèh patung moncer dèning master Yunani kang ditampilaké ing lan saubengé candhi, kalebu patung marmer dèwa ing lawang lan patung Apollo ing Cella.

Jejuluk[besut | besut sumber]

Sawetara Etimologi non-Yunani wis disaranake kanggo jeneng kasebut, The Hittite form Apaliunas (dx-ap-pa-li-u-na-aš) bukti ing surat Manapa-Tarhunta, bisa uga ana hubungane menyang Hurrian (lan mesthi Etruscan) Aplu, dewa wabah, mesthi uga saka Akkadian Aplu Enlil tegese mung "putrane Enlil", judhul sing diwenehake marang dewa Nergal, sing dihubungake karo Shamash, dewa Babil srengenge.[18] Peranan Apollo minangka déwa wabah kabukten ing invasi Apollo Smintheus ("mouse Apollo") dèning Chryses, pandhita Trojan Apollo, kanthi ancas ngirim wabah marang wong Yunani (pertimbangan konco déwa wabah dadi déwa penyembuhan yaiku apotropa, tegesé dewa kang tanggung jawab kanggo nggawa wabah kasebut kudu disegeraké supaya bisa nyingkiraké wabah kasebut). Apollo (Attic, Ionic, and Homeric Greek: Ἀπόλλων, Apollōn (GEN Ἀπόλλωνος); Doric: Ἀπέλλων, Apellōn; Arcadocypriot: Ἀπείλων, Apeilōn; Aeolic: Ἄπλουν, Aploun; Latin: Apollō)

Jeneng Apollo, ora kaya jeneng kang jenenge Paean, umumé ora ditemokaké ing teks Linear B (Mycenean Greek), sanajan ana bukti bisa uga ing wangun lacunose] pe-rjo- [(Linear B:] 𐀟𐁊- [) ing tablet KN E 842.[19][20] Ejaan Ἀπόλλων (diucapaké [a.pól.lɔːn] ing Klasik Klasik) mèh diganti karo kabèh wujud liyané nalika wiwitan jaman kang umum, nanging bentuk Doric, Apellon (Ἀπέλλων), luwih kuna, amarga asalé saka sawijining sadurungé * Ἀπέλjων. Sampèyan bisa uga dadi kognitif menyang wulan Doric Apellaios (Ἀπελλαῖος),[21] lan pisuhan apellaia (ἀπελλαῖα) nalika miwiti para pemudha nalika apellai dadi prayaan kulawarga (ἀπέλλαι).[22] Miturut sawetara sarjana, ukara kasebut asalé saka tembung Doric apella (ἀπέλλα), kang umumé tegesé "tembok," "pager kanggo kéwan" lan mengko "patemon ing wates alun-alun." Apella ( Ἀπέλλα) iku jeneng majelis moncer ing Sparta,[23] kang cocog karo gereja (ἐκκλησία). R. S. P. Beekes nolak sesambungan anonim karo apellai jeneng lan nyaranaké pre-Yunani proto-form *Apalyun.

Sawetara kedadéan ètimologi populèr dibuktekaké saka panyerat kuna. Saengga, wong Yunani kang paling asring jeneng Apollo karo tembung Yunani ἀπόλλυμι (apollymi), "kanggo nyirnakaké". Plato ing Cratylus nyambung jeneng kasebut karo ἀπόλυσις (apolysis), "panebusan", kanthi ἀπόλουσις (apolousis), "purifikasi", lan nganggo ἁπλοῦν ([h] aploun), "prasaja", khusus kanggo referensi karo Tesalonika wangun jeneng, Ἄπλουν, lan pungkasane nganggo Ἀειβάλλων (aeiballon), "ever-shooting". Hesychius nyambung jeneng Apollo karo Doric ἀπέλλα (apella), tegese "patemon", supaya Apollo dadi dèwa politik, lan dhèwéké uga mènéhi katrangan (sekos), "melu", ing kasus Apollo bakal dadi déwa wedhus lan sapi.[24] Ing basa Makedonia kuna πέλλα (pella) ateges "watu,"[25] lan sawetara topon bisa uga asale saka tembung iki: Πέλλα (Pella,[26] ibukutha Makedonia kuno) lan Πελλήνη (Pellēnē / Pallene).

jejuluk utama Apollo ya iku Phoebus (/ ˈfiːbəs / FEE-bəs; Φοῖβος, diwaca Phoibos: [pʰó͜i.bos]), sacara barès "padhang". Bab iki asring digunakaké dèning wong Yunani lan Romawi kanggo peran Apollo minangka dadi déwa cahya. Kaya déwa-déwa Yunani liyané, dhèwéké duwé pirang-pirang wong liya kanggo nggambaraké manèka lakon, tugas, lan aspèk kang dianggep déwa. Nanging, nalika Apollo duwé appellasi kang akèh ing mitos Yunani, mung sawetara kang kedadèan ing literatur Latin. Jejuluké kaya ta ing ngisor iki.

Srengéngé[besut | besut sumber]

  • Phoebus (/ ˈfiːbəs / FEE-bəs; Φοῖβος, Phoibos), secara barès "padhang", epithet kang paling umum digunakaké dèning wong Yunani lan Romawi
  • Lyceus (/ laɪˈsiːəs / ly-SEE-əs; Λύκειος, Lykeios, saka Proto-Yunani * λύκη) "cahya". Makna epithet "Lyceus utawa duwé jejuluk "banjur digandhengaké karo ibuné Apollo Leto, ya iku déwi Patron Lycia (Λυκία) lan kang dikenal karo asu ajag (λύκος).[27]
  • Phanaeus (/ fəˈniːəs / fə-NEE-əs; Φαναῖος, Phanaios), kanthi barès "mènèhi utawa nggawa cahya"
  • Aegletes (/əˈɡliːtiːz / ə-GLEE-teez; Αἰγλήτης, Aiglētēs), saka αἴγλη, "cahya srengéngé" [28]
  • Helius (/ˈhiːliəs / HEE-lee-əs; Ἥλιος, Helios), secara barès "srengéngé" [29]
  • Sol (Romawi) (/ sɒl /), "srengéngé" ing basa Latin

Papan ngibadah[besut | besut sumber]

Delphi lan Actium minangka papan pangibadah kautaman.

  • Epactaeus, tegese "nyembah déwa ing pesisir", ing Samos.
  • Pythius (/pɪθiəs/ PITH-ee-əs; Πύθιος, Puthios, saka Πυθώ, Pythō), saka wilayah ing sekitar Delphi
  • Acraephius (/əˈkriːfiəs/ə-KREE-fee-əs; Ἀκραίφιος, Akraiphios, kanthi barès "Acraephian") utawa Acraephiaeus (/ əˌkriːfiˈiːəs / ə-KREE-fee-EE-əs; kutha Acraephia (Ἀκραιφία), kanthi rèputasi didegaké déning putrané Acraepheus.[30]
  • Delphinius (/dɛlˈfɪniəs/del-FIN-ee-əs; Δελφίνιος, Delphinios), kanthi barès "Delphic", sawisé Delphi (Δελφοί). Etiologi ing Homeric Hymns gegandhengan karo lumba-lumba.
  • Actiacus (/ækˈtaɪ.əkəs/ ak-TY-ə-kəs; Ἄκτιακός, Aktiakos), kanthi barès "Actian", sawisé Actium (Ἄκτιον)
  • Smintheus (/smɪnθjuːs/ SMIN-thewss; ΣΣινθεύς, Smintheus), "Sminthian" - ya iku, "kutha Sminthos utawa Sminthe" [31] cedhak kutha Troad Hamaxitus[32]

Panahan[besut | besut sumber]

  • Argyrotoxus (/ ˌɑːrdʒərəˈtɒksəs / AR-jər-ə-TOK-səs; Ἀργυρότοξος, Argyrotoxos), secara barès "kanthi busur salaka"
  • Hecaërgus (/ ˌhɛkiˈɜːrɡəs / HEK-ee-UR-gəs; Ἑκάεργος, Hekaergos), kanthi barès "jotosan"
  • Hecebolus (/ hɪˈsɛbələs / hi-SEB-əl-əs; Ἑκηβόλος, Hekēbolos), "tunjangan adoh"
  • Ismenius (/ ɪzˈmiːniəs / iz-MEE-nee-əs; ἸσἸσηνιός, Ismēnios), secara barès "saka Ismenus", sawisé Ismenus, putrané saka Amphion lan Niobe, kang dipanah karo panah
  • Aphetor (/ əˈfiːtər / ə-FEE-tər; Ἀφήτωρ, Aphētōr), saka ἀφίηἀφίηι, "supaya ngeculké"
  • Aphetorus (/ əˈfɛtərəs / ə-FET-ər-əs; Ἀφητόρος, Aphētoros), minangka sadurungé
  • Arcitenens (Romawi) (/ ɑːrˈtɪsɪnənz / ar-TISS-i-nənz), kanthi barès "mawa busur"

Wangsit lan bebener[besut | besut sumber]

  • Coelispex (Romawi) (/ˈsɛlɪspɛks / SEL-i-speks), saka coeks Latin, "langit", lan spekere "katon"
  • Iatromantis (/aɪˌætrəˈmæntɪs / eye-AT-rə-MAN-tis; Ἰατρομάντις, Iātromantis,) saka ἰατρός, "dokter", lan άντάντις, "nabi", ngrujuk marang peran minangka déwa loro kanggo penyembuhan lan ramalan
  • Leschenorius (/ˌlɛskɪˈnɔːriəs / LES-ki-NOR-ee-əs; Λεσχηνόριος, Leskhēnorios), saka λεσχήνωρ, "panuduh"
  • Loxias (/ˈlɒksiəs / LOK-see-əs; Λοξίας, Loxias), saka νιν, "ujar",[29] kang ana gandhengané karo λοξός, "ambigu"
  • Manticus (/mæntɪkəs / MAN-ti-kəs; Μαντικός, Mantikos), kanthi barès "sunnat"

Musik lan seni[besut | besut sumber]

  • Musagetes (/mjuːˈsædʒɪtiːz / mew-SAJ-i-teez; Doric Μουσαγέτας, Mousāgetās), saka Μούσα, "Muse", lan "pimpinan" [33]
  • Musegetes (/mjuːˈsɛdʒɪtiːz / mew-SEJ-i-teez; Μουσηγέτης, Mousēgetēs), minangka sadurungé

Pendhiri lan nglindhungi[besut | besut sumber]

  • Clarius (/ ˈklæriəs / KLARR-ee-əs; Κλάριος, Klārios), saka Doric κλάρος, "diparingi lot" [34]
  • Epicurius (/ ˌɛpɪˈkjʊəriəs / EP-i-KEWR-ee-əs; Ἐπικούριος, Epikourios), saka ἐπικουρέειν, "nulungi"
  • Genetor (/ ˈdʒɛnɪtər / JEN-i-tər; Γενέτωρ, Genetōr), secara barès "leluhur" [29]
  • Nomius (/ ˈnoʊmiəs / NOH-mee-əs; Νόμιος, Nomios), secara barès "pastoral"
  • Agyieus (/əˈdʒaɪ.ɪjuːs/ ə-JY-i-yooss; Ἀγυιεύς, Aguīeus), saka ἄγυια, "jalan", kanggo peran kanggo nglindhungi dalan lan omah
  • Alexicacus (/ əˌlɛksɪˈkeɪkəs / ə-LEK-si-KAY-kəs; Ἀλεξίκακος, Alexikakos), kanthi barès "nglindhungi ala"
  • Apotropaeus (/ əˌpɒtrəˈpiːəs / ə-POT-rə-PEE-əs; Ἀποτρόπαιος, Apotropaios), saka ἀποτρέπειν, "avert"
  • Archegetes (/ ɑːrˈkɛdʒətiːz / ar-KEJ-ə-teez; Ἀρχηγέτης, Arkhēgetēs), secara barès "pendhiri"
  • Averruncus (Romawi) (/ ˌævəˈrʌŋkəs / AV-ə-RUNG-kəs; saka basa Latin āverruncare), "avert"
  • Nymphegetes (/ nɪmˈfɛdʒɪtiːz / nim-FEJ-i-teez; ΝυΝυφηγέτης, Numphēgetēs), saka ΝύΝύφη, "Nymph", lan ἡγέτης, "pimpinan", kanggo tugas minangka pelindung pangon lan urip pastoral

Nambani lan mènèhi wabah[besut | besut sumber]

  • Acesius (/əˈsiːʒəs / ə-SEE-zhəs; Ἀκέσιος, Akesios), saka ςις, "penyembuhan". Acesius minangka lambang Apollo kang disembah ing Elis, ing endi dhèwéké nduwé kuil ing agora.[35]
  • Acestor (/əˈsɛstər /ə-SES-tər; Ἀκέστωρ, Akestōr), secara barès "penyembuhan"
  • Culicarius (Romawi) (/ˌkjuːlɪˈkæriəs / KEW-li-KARR-ee-əs), saka culicārius Latin, "saka midges"
  • Iatrus (/ aɪˈætrəs / eye-AT-rəs; Ἰατρός, Iātros), secara barès "dokter"
  • Medicus (Romawi) (/mɛdɪkəs / MED-i-kəs), "dokter" ing basa Latin. Sawijiné candhi khusus kanggo Apollo Medicus ing Roma, bisa uga ana ing jéjéré candhi Bellona.
  • Paean (/ˈpiːən / PEE-ən; Παιάν, Pai,), dokter, nambani[36]
  • Parnopius (/ pɑːrˈnoʊpiəs / par-NOH-pee-əs; Παρνόπιος, Parnopios), saka πάρνοψ, "walang"

Srenggala[besut | besut sumber]

  • Lycegenes (/ laɪˈsɛdʒəniːz / ly-SEJ-ən-eez; Λυκηγενής, Lukēgenēs), secara barès "lair saka asu ajag/" utawa "lair saka Lycia"
  • Lycoctonus (/ laɪˈkɒktənəs / ly-KOK-tə-nəs; Λυκοκτόνος, Lykoktonos), saka λύκος, "serigala", lan κτείνειν, "matèni"

Asal lan lair[besut | besut sumber]

Papan kelairan Apollo ya iku Gunung Cynthus ing pulo Delos.

  • Delius (/diːliəs /DEE-lee-əs; Δήλιος, Delios), kanthi barès "Delian"
  • Didymaeus (/dɪdɪˈmiːəs / did-i-MEE-əs; Διδυμαῖος, Didymaios) saka δίδυμος, "kembar") minangka kembarané, Artemis
  • Cynthius (/sɪnθiəs / SIN-YOU-əs; Κύνθιος, Kunthios), kanthi barès "Cynthian"
  • Cynthogenes (/sɪnˈθɒdʒɪniːz / sin-THOJ-i-neez; Κυνθογενής, Kynthogenēs), secara barès "lair saka Cynthus"

Mitologi[besut | besut sumber]

Lair[besut | besut sumber]

Apollo lair ing dina kaping pitu (ἑβδομαγενής, hebdomagenes)[37] wulan Thargelion - miturut tradhisi Delian - utawa wulan Bysios - miturut tradhisi Delphian. Kaping puluh lan kaping pitu, wulan anyar lan purnama, kang tau diselenggarakaké marang dhèwéké. Ahli Mythographers sarujuk yèn Artemis lair kaping pisanan lan mbiyantu nglairaké Apollo, utawa Artemis lair ing pulo Ortygia lan dhèwéké mbantu Leto nyabrang segara menyang Delos dina sabanjuré kanggo nglairaké Apollo.

Apollo minangka putra Zeus, raja déwa, lan Leto, garwané sadurungé utawa salah sawijiné mantu. Kanthi tuwuh, Apollo disusuli karo nymphs Korythalia lan Aletheia, personifikasi kabeneran. Nalika garwané Zeus, Hera nemokaké yen Leto ngandhut. Dhèwéké nglarang Leto nglairaké ing bumi. Leto golèk papan perlindungan ing pirang-pirang negara, kabèh ditolak. Pungkasané, swara saka bayi kang durung lahir, Apollo ngandhani marang ibuné babagan pulo kang ngambang jenengé Delos. Amarga ora ana ing daratan utawa pulo, Leto langsung tampi ing kana lan nglairaké anak-anake ing sangisoré wit palem. Kabèh déwi kajaba Hera ana kanggo nemoni acara kasebut. Hera nyulik Eileithyia, déwi kalairan, supaya Leto ora bisa nglairaké. Déwa-déwa liyané ngoyak Hera supaya ngeculaké kanthi nawakaké kalung ambar 9 yard utawa dawané 8,2 meter.[38]

Nalika Apollo lair ngagem pedhang emas,[39] kabèh ing Delos dadi emas, lan pulau kasebut diisi aroma ambrosial. Swans ngubengi pulo kaping pitu, lan nymphs nyanyi kanthi bungah. Dhèwéké diadusi resik dèning para dewi, banjur nutupi dhèwéké nganggo klambi putih lan monceraké baarang emas. Wiwit Leto ora bisa nyepetake dhèwéké, Themis, dewi undang-undang ketuhanan, mènéhi panganan karo nectar, utawa ambrosia. Nalika ngrasakaké panganan suci, Apollo mbebasaké band-band kang ditalikaké ing dhèwéké lan ujar yèn dhèwéké bakal dadi panguwasa musik lan panahan, lan njlentrehaké karsané Zeus marang manungsa.[40]

Apollo netepaké Delos ngambang menyang bumi.[38] Leto janji yèn putrané mesthi seneng karo para Kaluwarga. Miturut sawetara, Apollo ngamanaké Delos ing ngisor segara sawisé sawetara wektu. Pulo iki dadi suci kanggo Apollo lan dadi salah sawijiné pusat dewa utama.

Nom-noman[besut | besut sumber]

Patang dina sawisé lair, Apollo bisa matèni Piton kang manggon ing Delfi cedhak mata Kastalia. Hera ngirim Piton kanggo matèni Leto. Kanggo nglindhungi Ibuné, Apollo njaluk busur lan anak panah ing Hefaistos. Sawisé njaluk gaman, Apollo gelud karo Piton ing gowa suci ing Delfi lan matèni naga ing kana.[41] Hera kepungkur ngirim raksasa kang arané Titios kanggo mrakosa Leto. Apollo saiki dièwangi karo kembarané, ya iku Artemis. Zeus mèlu mbantu nyerang Titios nggunakaké bledèg nganti Titios kontal menyang Tartaros. Titios tiba ing jogan, atiné dipangan manuk hering saben dina.

Niobe[besut | besut sumber]

Niobe, Ratu Thebes lan garwa Amfion, ujar yèn dhèwéké luwih èbat saka Leto amarga duwé anak patbelas, anak lanang pitu lan wadon uga pitu, ketimbang Leto mung loro. Amarga sesumbar, Apollo matèni kabèh putrané nalika dhèwéké sayembara atletik. Artemis matèni kabèh putriné kanthi cara nganggo panah kang ana racuné. Yen ana sawetara versi crita, ana anaké Niobe kang ora dipatèni. Amfion, ndelok anak-anake wis mati, melu nglalu awaké dhéwé. Lan, Niobe diubah dadi watu.[42]

Admetos[besut | besut sumber]

Apollo matèni Kiklops, mangkana gawé Zeus muntab gedhén. Zeus sempat nduwé pengeran arep ngurung Apollo ing Tartaros, nanging Leto njaluk yèn ukumané rada diènthèngaké. Pungkasan dhèwéké diukum kanggo dadi gembong para raja Admetos ing Ferae, Thessaly. Admetos ngudani Apollo kanthi apikan banget, mula dhèweké akèh nulung Admetos. Apollo ngewangi Admetos nglamar marang Alkestis, putri raja Pelias. Apollo uga kasil nundha Moirai (dewi takdir) kanggo pejahé Admetos.[43]

Lira[besut | besut sumber]

Hermes nyolong ingonan-ingonané Apollo, digawa mara Yunani banjur diumpetaké. Nalika, Apollo ngarani Hermes nyolong, Maia nyritakaké babagan semu. Maia ngandhakaké manawa Hermes karo dhèwèké ndèk mbengi. Banjur Zeus mudhun tangan lan weruh wong-wong mau lan ngandani yèn bener Hermes kang njupuk lan ngandhani, ternaké Apollo kudu dibalékaké. Hermes nganggo alat musik kang arané lira. Iki gawé Apolo kesengsem. Mula, Apollo gelem nuker ternaké karo alat musiké iku. wiwit iki, lira dadi simbol Apollo.

Marsias[besut | besut sumber]

Marsias iku satir kang dadi lawan Apollo ing tampilan musik, lan para Muse dadi juriné. Sawisé kaloroné tampil, Muse nyatakaké asil seri. Apollo banjur ujar kudu tandhing manèh, nyanyi karo maèn musik. Marsias nyekel suling, mula ora bisa yèn karo nyanyi. Pungkasané Apollo kang menang. Apollo banjur nguliti Marsias urip-urip amarga wani nantang déwa. Apollo uga nggantung kulit Marsias ing wit. Getih Marsias mili ing Marsyas. Ing vèrsi liya, Apollo maèn lira nganti posisi diwalik, lan dhèwéké ora bisa. Mula, dhèwèké digantung lan dikuliti karo Apollo urip-urip.[44]

Pan[besut | besut sumber]

Pan ing salah siné paharyan nglawan Apollo ing musik. Juriné yaiku Tmolus, déwa gunung. Pan maèn sulingé lan gawé seneng Midas, para bebrayané uga mèlu Midas. Apollo banjur maèn Lirané. Tmolus nyatakaké manawa Apollo kang mimpang. Kabèh wong sarujuk kajaba Midas. Midas nolak keputusan kasebut lan mènèhi pitakon babagan juri. Apollo muntab lan ngubah talinga Midas dadi talinga wedhus.

Perang Troya[besut | besut sumber]

Apollo mènèhi lelara wabah ing pasukan Yunani amarga Agamemnon njupuk Khriseis, bocah wadon saka sawijiné pandhitané Apollo. Sawisé Khriseis dibalikaké, Apollo njupuk manèh wabahé. Nalika Diomedes nglarani Aineias, Apollo nylametaké dhewèké amarga Aineias ditudhuhaké kanggo naranata ing rakyat Trojan ing wektu ngarep. Apollo menyelamuti Aineias kanthi tebal awan lan ing Pergamos, ing papan suci ing Troy. Apollo uga mbiyantu Paris kanthi matèni Akhilles.[45]

Garwa lan keturunan[besut | besut sumber]

Apollo moyoki Eros (Cupid). Miturut Apollo, Eros mung bocah kang dolanan nganggo senjata diwasa (panah). Eros mbales hinaan Apollo kanthi nggawé Apollo seneng karo nymph jenenge Dafne, anak saka déwa Peneus. Nanging Eros nggawé Dafne ora seneng marang Apollo. Apollo terus ngoyak Dafne. Dafne banjur ndedonga marang bapakné supaya dadi wit salam. Nalika dhèwéké ngerti yèn Dafne wis dadi wit salam, Apollo nggawé wit kasebut dadi suci. Marpessa disenengi Idas lan Apollo. Zeus ngandhani supaya milih antarané wong loro mau. Marpessa pungkasanipun milih Idas amarga miturut Apollo, abadi, bakal bosen karo dhèwéké nalika wis tuwa. Kastalia minangka nymph kang disenengi Apollo. Dhèwéké nolak Apollo lan nyingkir lan nyilem menyang spring ing Delphi, ing dasar Gunung Parnassos. Bakalé, banyu saka musim semi iki dianggep suci lan digunakaké kanggo ngresiki candhi ing Delphi. Saka Cyrene, Apollo duwé anak lanang jenenge Aristaios, kang dadi déwa kèwan, woh, pertanian, lan tawon. Dèwéké uga ngajar manungsa nggunakaké prangkap kanggo mburu, lan ngolah zaitun. Apollo duwé hubungan karo putri kang jenengé Leukothea, putrané Orkhamos lan adhine Panitia. Apollo teka ing kamaré Leukothea nyamar dadi ibuné.Klitia kang ngiri marang seduluré kandha marang ibuné ngenani hubungan iku. Orkhamos uga ngukum Leukothea kanthi ngubur urip-urip. Apollo, muntab amarga hubungané dirusak, akhiré Klitia diubah dadi tanduran. Saka Hekuba, Apollo duwé anak lanang kang jenengé Troilus. Dhèwéké dipatèni Akhilles. Apollo uga seneng marang Kassandra, putrané Hekuba lan Priam, lan putraé tiri Troilus. Apllo janji kekuwatané Kassandra ngandhani yen kepengin sangama karo Apollo nanging Kassandra emoh. Apollo duka lan mènèhi kekuwatan kanggo ndeleng mangsa ngarep. Nanging kabèh Kassandra bisa ndeleng kedadean èlek kang ora ana wong liya bakal percaya. [46]

Dhaptar anak lan selir[besut | besut sumber]

Tabèl Kaluwarga Apollo
Bojo Anak Bojo Anak ditresnani
Acacallis • Amphithemis (Garamas)[47] Hypermnestra Amphiaraus Amphissa / Isse
• Caphauras[48] Hyria (Thyria) Cycnus Cassandra (ora kasil)
Miletus Hecuba Troilus Bolina (ora kasil)
• Naxos[49][50] Hector[51] Castalia (ora kasil)
• Oaxes[52][53] Leuconoe • Philammon Daphne (ora kasil)
• Phylacides Lycia[54] • Eicadius[55] Gryne
• Phylander[56] • Patarus[57] Hestia (ora kasil)
Aethusa Eleuther Manto Mopsus Marpessa (ora kasil)
Aganippe • Chios[58] Melaina • Delphus • Hypsipyle[59]
Alciope[60] Linus (possibly) Melia Ismenus[61] Ocyrhoe
Anchiale • Oaxes[52] Tenerus[62] • Prothoe[63]
Areia[64] Miletus Othreis • Phagrus
Astycome, nymph • Eumolpus (possibly)[65] Parnethia, nymph • Cynnes[66]
Arsinoe Asclepius (possibly) Parthenope Lycomedes Anak saka bojo kang ora dikenal
Eriopis Pharnace • Cinyras Acraepheus[67]
Babylo Arabus[68] Philonis • Philammon Chariclo[69]
Calliope Orpheus Phthia[70] • Dorus Erymanthus
Linus Laodocus Eurynome[71]
Ialemus Polypoetes • Marathus, eponym of Marathon[72]
Celaeno Delphus Procleia Tenes • Megarus[73]
Chione Philammon Psamathe Linus Melaneus
Chrysorthe Coronus Rhetia, nymph • The Corybantes Melite
Chrysothemis • Parthenos Rhoeo Anius Oncius[74][75]
Coronis Asclepius Rhodoessa, nymph • Ceos[76][77] • Pamphila[71]
Coryceia • Leo[48] Rhodope • Cicon[78][79] Phemonoe
Lycorus (Lycoreus) Sinope Syrus • Pisus, founder of Pisa in Etruria[80]
Creusa Ion Stilbe • Centaurus • Pytheus[71]
Cyrene Aristaeus Lapithes Younger Muses[81]
• Agetes[48] • Aineus 1. Cephisso
• Autuchus[82] Syllis / Hyllis Zeuxippus 2. Apollonis
Idmon Terpsichore Hymenaeus 3. Borysthenis
• Nomius[48] Thaleia • The Corybantes Bojo Lanang
Danais, Cretan nymph • The Curetes[83] Themisto[84] • Galeus Adonis
Deione Miletus Daughter of An tenor • Telmessus Atymnius,
Dia • Dryops[85][86] Thero • Chaeron Carnus
Dryope • Amphissus Thyia • Delphus • Hippolytus of Sicyon
Euboea Agreus Urania • Linus Hyacinthus
Euterpe • Linus (possibly) Ourea • Ileus Hymenaios
Evadne Iamus Wife of Erginus Trophonius Iapis
Hecate Scylla[87] Phorbas

Galèri[besut | besut sumber]

Deleng uga[besut | besut sumber]

Pranala njaba[besut | besut sumber]

Dhaptar Pustaka[besut | besut sumber]

  • Dinsmoor, William Bell (1981). The architecture of ancient Greece; an account of its historic development. New York: Biblo and Tannen. ISBN 0-8196-0283-3.
  • Bol, Renate, Höckmann, Ursula.; Schollmeyer, Patric (2008). Kult(ur)kontakte : Apollon in Milet/Didyma, Histria, Myus, Naukratis und auf Zypern : Akten der Table Ronde in Mainz vom 11.-12. März 2004. Rahden: VML, Verlag Marie Leidorf. ISBN 978-3-89646-441-5.
  • Toorn, K. van der, Becking, Bob.; Horst, Pieter Willem van der (1999). Dictionary of deities and demons in the Bible DDD (ed. 2nd extensively rev. ed). Leiden: Brill. ISBN 0-8028-2491-9.
  • Harrison, Jane Ellen (1850–1928). Themis : a study of the social origins of Greek religion. Britania Raya: Cambridge University Press. ISBN 978-0-511-70740-7.CS1 maint: date format (link)
  • Freese, John Henry (1911). "Apollo". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 2 (11th ed.). Britania Raya: Cambridge University Press. ISBN 0-448-00848-3.
  • Pinsent, John (1973). Myths and legends of ancient greece. New York: Bantam Books. ISBN 978-0-415-31711-5.
  • Wiliam, Smith (2007). Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology Acraepheus. London: I.B.Tauris. ISBN 1845110021.

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. a b Krauskopf, I. 2006. "The Grave and Beyond." The Religion of the Etruscans. edited by N. de Grummond and E. Simon. Austin: University of Texas Press. p. vii, p. 73-75.
  2. Joseph Fontenrose, "Apollo and Sol in the Latin poets of the first century BC", Transactions of the American Philological Association 30 (1939), pp 439–55; "Apollo and the Sun-God in Ovid", American Journal of Philology 61 (1940) pp 429–44; and "Apollo and Sol in the Oaths of Aeneas and Latinus" Classical Philology 38.2 (April 1943), pp. 137–138.
  3. C. M. Bowra (1957). The Greek experience, p. 166.
  4. Dinsmoor, William Bell, 1886-1973. (1973). The architecture of ancient Greece; an account of its historic development. New York,: Biblo and Tannen. ISBN 0-8196-0283-3. OCLC 677541.CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  5. a b William Smith. A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875. p. 384
  6. a b "Ministry of Culture and Sports | Temple of Apollo Daphniforos (Laurel Bearer) at Eretria". odysseus.culture.gr. Retrieved 2020-03-21.
  7. Richardson, Rufus B. "A Temple in Eretria". The American Journal of Archaeology and of the History of the Fine Arts. 10 (3): 326. doi:10.2307/496539. ISSN 1540-5079.
  8. "Temple of Apollo at Delphi". ancient-greece.org. Retrieved 2020-03-21.
  9. a b D.S Robertson(1945):A handbook of Greek and Roman architecture, Cambridge University Press pp. 324-329
  10. "Temple of Apollo Clarios ve Altars | CLAROS". archive.is. 2014-09-17. Retrieved 2020-03-21.
  11. ÖZGÜNEL, Coşkun (2007). "KIBRIS SALAMİS KAZILARININ DÜNÜ VE BUGÜNÜ". Anadolu (Anatolia): 001–008. doi:10.1501/andl_0000000348. ISSN 0570-0116.
  12. "Ministry of Culture and Sports | Temple of Apollo Pythios Sotir". odysseus.culture.gr. Retrieved 2020-03-21.
  13. a b sir William Smith (1850). New classical dictionary of biography, mythology, and geography (in English).CS1 dandani: Basa ora kaweruhan (link)
  14. Perseus tufts: Falerii Veteres
  15. Livy 4.25
  16. Livy 34.43
  17. Testa, Michael (19 March 2002). "New find at Mdina most important so far in old capital". Times of Malta. Archived from the original on 13 April 2016.
  18. de Grummond, Nancy Thomson (2006) Etruscan Myth, Sacred History, and Legend. (Philadelphia, Pennsylvania: University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology); Mackenzie, Donald A. (2005) Myths of Babylonia and Assyria (Gutenberg)
  19. Bol, Renate.; Höckmann, Ursula.; Schollmeyer, Patrick. (2008). Kult(ur)kontakte : Apollon in Milet/Didyma, Histria, Myus, Naukratis und auf Zypern : Akten der Table Ronde in Mainz vom 11.-12. März 2004. Rahden: VML, Verlag Marie Leidorf. ISBN 978-3-89646-441-5. OCLC 298777079.
  20. Phone, Visiting address Georg Morgenstiernes husBlindernveien 31 0371 OSLO Norway Mail address P. O. Box 1020 Blindern 0315 OSLO Norway; fax. "DĀMOS: Database of Mycenaean at Oslo (completed) - Department of Philosophy, Classics, History of Art and Ideas". www.hf.uio.no (in Inggris). Retrieved 2020-03-21.
  21. Toorn, K. van der.; Becking, Bob.; Horst, Pieter Willem van der. (1999). Dictionary of deities and demons in the Bible DDD (2nd extensively rev. ed ed.). Leiden: Brill. ISBN 0-8028-2491-9. OCLC 39765350.CS1 maint: extra text (link)
  22. Harrison, Jane Ellen, 1850-1928,. Themis : a study of the social origins of Greek religion. Cambridge. ISBN 978-0-511-70740-7. OCLC 889949595.CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  23. Doric Greek verb: ἀπέλλάζειν ("to assemble"), and the festival ἀπέλλαι (apellai), which surely belonged to Apollo. Nilsson, Vol I, p. 556.
  24. Freese, John Henry (1911). "Apollo". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 2 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 184–186. ISBN 978-0-415-31711-5
  25. R. S. P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Brill, 2009, p. 1168.
  26. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, πέλλα". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-21.
  27. Aelian, On the Nature of Animals 4. 4 (A.F. Scholfield, tr.)
  28. Apollonius of Rhodes, iv. 1730; Pseudo-Apollodorus, Biblioteca, i. 9. § 26
  29. a b c Álvaro Jr., Santos, Allan. Simbolismo divino. Allan Álvaro, Jr., Santos.
  30. Wiliam Smith. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology Acraepheus. (2007).London: I.B.Tauris. ISBN 1845110021
  31. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Σμινθεύς". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-21.
  32. The epithet "Smintheus" has historically been confused with σμίνθος, "mouse", in association with Apollo's role as a god of disease
  33. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Μουσα_γέτα_ς". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-21.
  34. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, κλῆρος". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-21.
  35. "A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Abaeus, Abu'ria Gens, Ace'sius". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-21.
  36. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, Παιάν". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-21.
  37. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, ἑβδομα_-γενής". www.perseus.tufts.edu. Retrieved 2020-03-22.
  38. a b "OMACL: Hesiod, the Homeric Hymns and Homerica: The Homeric Hymns". mcllibrary.org. Retrieved 2020-03-22.
  39. Henderson, Jeffrey. "HESIOD, Works and Days". Loeb Classical Library (in Inggris). Retrieved 2020-03-22.
  40. Pinsent, John. (1973). Myths and legends of ancient greece. New York: Bantam Books. ISBN 0-448-00848-3. OCLC 948756606.
  41. Euripides (1997-11-06). "Herakles' Children". Euripides Plays: 5. doi:10.5040/9781408190890.00000006.
  42. "CALLIMACHUS, HYMNS 1-3 - Theoi Classical Texts Library". www.theoi.com. Retrieved 2020-03-22.
  43. "HYGINUS, FABULAE 50-99 - Theoi Classical Texts Library". www.theoi.com. Retrieved 2020-03-22.
  44. Philostratus the Younger, Imagines 2 (trans. Fairbanks)
  45. "CYCNUS (Kyknos) - Aetolian Prince of Greek Mythology".
  46. Plutarch, Of the Names of Rivers and Mountains, and Of Such Things as are to be Found Therein
  47. Apollonius Rhodius, Argonautica, 1491 ff
  48. a b c d Murray, John (1833). A Classical Manual, being a Mythological, Historical and Geographical Commentary on Pope's Homer, and Dryden's Aeneid of Virgil with a Copious Index. Albemarle Street, London. p. 18.
  49. eponym of the island Naxos
  50. Scholia on Apollonius Rhodius, Argonautica, 1491 ff
  51. Stesichorus, Fr. 108; Tzetzes, On Lycophron; Porphyry in his Omissions states that Ibycus, Alexander, Euphorion and Lycophron all made Hector the son of Apollo.
  52. a b Servius on Virgil's Eclogue 1, 65
  53. Stephanus of Byzantium, Ethnica s.v. Ὄαξος
  54. nymph or daughter of Xanthus
  55. Servius on Aeneid, 3. 332
  56. Pausanias, Description of Greece, 10. 16. 5
  57. Stephanus of Byzantium s. v. Patara
  58. Pseudo-Plutarch, On Rivers, 7. 1
  59. Arnobius, Adversus Nationes, 4. 26; not the same as Hypsipyle of Lemnos
  60. Photius, Lexicon s. v. Linos
  61. Pausanias, Description of Greece, 9.10.6.
  62. Pausanias, Description of Greece, 9.10.6, 26.1.
  63. Arnobius, Adversus Nationes, 4. 26
  64. Daughter of Cleochus
  65. Photius, Lexicon, s. v. Eumolpidai
  66. Photius, Lexicon, s. v. Kynneios
  67. Stephanus of Byzantium, s. v. Akraiphia
  68. Pliny the Elder, Naturalis Historia, 7. 56 - 57 p. 196
  69. Scholia on Pindar, Pythian Ode 4. 181
  70. Pseudo-Apollodorus. Bibliotheca, 1.7.6
  71. a b c Murray, John (1833). A Classical Manual, being a Mythological, Historical and Geographical Commentary on Pope's Homer, and Dryden's Aeneid of Virgil with a Copious Index. Albemarle Street, London. p. 19.
  72. Suda s. v. Marathōn
  73. Stephanus of Byzantium s. v Megara
  74. Pausanias, Description of Greece, 8. 25. 4
  75. Stephanus of Byzantium s. v. Ogkeion
  76. eponym of the island Ceos
  77. Etymologicum Magnum 507, 54, under Keios
  78. eponym of the tribe Cicones
  79. Etymologicum Magnum 513, 37, under Kikones
  80. Servius on Aeneid, 10. 179
  81. Eumelus fr. 35 as cited from Tzetzes on Hesiod, 23
  82. Scholia on Apollonius Rhodius, Argonautica, 2. 498
  83. Tzetzes on Lycophron, 77
  84. Stephanus of Byzantium, s. v. Galeōtai
  85. Tzetzes on Lycophron 480
  86. Scholia on Apollonius Rhodius, Argonautica, 1.1213
  87. Scholia on Apollonius Rhodius, Argonautica 4.828, referring to "Hesiod", Megalai Ehoiai fr.