Statistika

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Dhistribusi normal
Gretl, salah siji program komputer statistik

Statistika iku èlmu sing nyinaoni cara gawé rencana, ngumpulaké, nganalisis, gawé interpretasi, lan présentasi data. Cekaké, statistika iku èlmu sing magepokan karo data. Istilah 'statistika' (basa Inggris: statistics) béda karo 'statistik' (statistic). Statistika minangka èlmu sing magepokan karo data, déné statistik iku data, informasi, utawa asil panerapan algoritma statistika ing sawijining data. Saka kumpulan data, statistika bisa dipigunakaké kanggo nyimpulaké utawa ndèskripsi data; bab iki diarani statistika dhèskriptif. Sapérangan gedhé konsèp dhasar statistika duwé asumsi téori probabilitas. Sawetara istilah statistika antara liya: populasi, sampel, unit sampel, lan probabilitas.

Statistika akèh dipatrapaké jroning manéka disiplin èlmu, ya iku èlmu-èlmu alam (umpamané astronomi lan biologi lan uga èlmu-èlmu sosial (kalebu sosiologi lan psikologi), lan ing bidhang bisnis, ékonomi, lan indhustri. Statistika uga dipigunakaké jroning pamaréntahan kanggo manéka tujuan; sènsus pedunung minangka salah siji prosedhur sing paling dikenal. Aplikasi statistika liyané sing saiki populèr ya iku prosedhur jajak pendapat (jajag panemu) utawa polling (umpamané diayahi sadurungé pamilihan umum), sarta jajag cepet (pétungan cepet asil pemilu) utawa quick count. Ing bidhang komputasi, statistika bisa uga dipatrapaké jroning pangenalan pola utawa kacerdhasan gawéyan.

Sajarah[sunting | sunting sumber]

Panggunaan istilah statistika ngoyot saka istilah istilah jroning basa latin modhèrn statisticum collegium ("dewan negara") lan basa Italia statista ("negarawan" utawa "pulitikus").

Gottfried Achenwall (1749) migunakaké Statistik jroning basa Jerman kanggo sing sepisanan minangka jeneng saka kagiatan analisis data kanegaraan, kanthi makna "èlmu ngenani negara (state)". Ing wiwitan abad kaping-19 wis ana pergeseran makna dadi "èlmu ngenani pangumpulan lan klasifikasi data". Sir John Sinclair ngenalaké jeneng (Statistics) lan pangertèn iki jroning basa Inggris. Mula, statistika sacara prinsip wiwitané mung ngurus data sing dianggo lembaga-lembaga administratif lan pamaréntahan. Pangumpulan data terus lumaku, mliginé liwat sènsus sing diayahi sacara lumintu kanggo mènèhi informasi kapedunungan sing owah saben wektu.

Ing abad kaping-19 lan wiwitan abad kaping-20 statistika wiwit akèh migunakaké bidang-bidang jroning matématika, utamané peluang. Cawang statistika sing saiki wis akèh dipigunakaké kanggo ndhukung métodhe èlmiah, statistika inferènsi, dikembangaké ing paruh kapindho abad kaping-19 lan wiwitan abad kaping-20 déning Ronald Fisher (sing masang dhasar statistika inferensi), Karl Pearson (métodhe régrèsi linear), lan William Sealey Gosset (nliti problem sampel ukuran cilik). Panggunaan statistika ing mangsa saiki wis nyentuh kabèh bidhang èlmu, wiwit saka astronomi nganti linguistika. Bidang-bidang ékonomi, biologi lan cabang-cabang terapané, sarta psikologi akèh diprebawani déning statistika jroning metodologiné. Akibaté banjur lair èlmu-èlmu gabungan kaya ékonomètrika, biomètrika (utawa biostatistika), lan psikomètrika.

Senadyan nda pihak sing nganggep statistika minangka cawang saka matématika, ananging sebagéyan pihak liyané nganggep statistika minangka bidang sing akèh kagandhèng karo matématika ndeleng saka sajarah lan aplikasiné. Ing Indonésia, kajian statistika sebagéyan gedhé mlebu jroning fakultas matématika lan èlmu alam, ana ing dhépartemen sing madeg dhéwé utawa kagabung karo matématika.

Konsep dhasar[sunting | sunting sumber]

Jroning aplikasi statistika ing permasalahan sains, indhustri, utawa sosial, diwiwiti kanthi nyinaoni populasi. Makna populasi jroning statistika bisa ateges populasi barang urip, barang mati, utawa barang abstrak. Populasi uga bisa arupa pangukuran sawijining prosès jroning wektu sing béda-béda, ya iku dikenal kanthi istilah dhèrèt wektu.

Ngayahi pendataan (pangumpulan data) kabèh populasi dijenengaké sènsus. Sawiji sènsus wis mesthi mbutuhaké wektu lan biaya sing dhuwur. Mula, jroning statistika kerep diayahi panjupukan sampel (sampling), ya iku sebagéyan cilik saka populasi, sing bisa makili kabèh populasi. Analisis data saka sampel sabanjuré dipigunakaké gawé generalisasi kabèh populasi.

Yèn sampel sing dijupuk cukup representatif, inferensial (panjupukan kaputusan) lan simpulan sing digawé saka sampel bisa dipigunakaké kanggo nggambaraké populasi sacara sakabèhané. Métodhe statistika ngenani cara njupuk sampel sing tepat dijenengaké tèknik sampling.

Analisis statistik akèh migunakaké probabilitas minangka konsep dhasaré. Bab iki katon saka akèhé nganggo uji statistika sing njupuk dhasar ing sebaran peluang. Déné matématika statistika minangka cawang saka matématika terapan sing migunakaké téori probabilitas lan analisis matématika kanggo ngantukaké dhasar-dhasar téori statistika.

Ana rong jinis statistika, ya iku statistika dhèskriptif lan statistika inferensial. Statistika dhèskriptif magepokan karo dhèskripsi data, umpamané saka ngitung rata-rata lan varians saka data mentah; migunakaké tabel-tabel utawa grafik saéngga data mentah luwih gampang “diwaca” lan luwih duwé makna. Déné statistika inferensial luwih saka iku, umpamané ngayahi pangujian hipotèsis, ngayahi prédhiksi observasi mangsa ngarep, utawa gawé modhèl régrèsi.

  • Statistika dhèskriptif magepokan karo cara data bisa digambaraké didhèskripsi) utawa disimpulaké, sacara numerik (umpamané ngitung rata-rata lan déviasi standar) utawa sacara grafis (jroning wangun tabel utawa grafik), kanggo antuk gambaran sekilas ngenani data kasebut, saéngga luwih gampang diwaca lan duwé makna.
  • Statistika inferènsial magepokan karo pamodhèlan data lan ngayahi panjupukan kaputusan adhedhasar analisis data, umpamané ngayahi pangujian hipotèsis, ngayahi èstimasi pengamatan mangsa ngarep (èstimasi utawa prédhiksi), gawé pamodhèlan hubungan (korélasi, régrèsi, ANOVA, dhèrèt wektu), lan sapanunggalané.

Métodhe Statistika[sunting | sunting sumber]

Loro jinis panelitèn: èksperimèn lan survé[sunting | sunting sumber]

Ana rong jinis utama panelitèn: èksperimen lan survei. Kaloroné padha-padha nyinaoni pengaruh owah-owahan ing peubah penjelas lan perilaku pangowah rèspon akibat owah-owahan kasebut. Béda kaloroné dumunung ing cara kajiané.

Sawiji èksperimèn nglibataké pangukuran marang sistem sing dikaji, mènèhi perlakuan marang sistem, lan banjur ngayahi pangukuran (manèh) kanthi cara sing padha marang sistem sing wis diperlakukan kanggo meruhi apa perlakuan ngowahi aji pangukuran apa ora. Bisa uga perlakuan diayahi sacara simultan lan pengaruhé diukur jroning wektu sing uga bebarengan. Métodhe statistika sing gegandhèngan karo lumakuné sawijining èksperimèn disinaoni jroning rancangan pacoban (desain èksperimèn).

Jroning survey,, ora diayahi manipulasi tmarang sistem sing dikaji. Data dikumpulaké lan hubungan (korélasi) antara manéka peubah diselidhiki kanggo mènèhi gambaran marang objèk panelitèn. Tèknik-tèknik survai disinaoni jroning métodhe survei.

Panelitèn tipe eksperimen akèh diayahi ing èlmu-èlmu rekayasa, umpamané tèknik, èlmu pangan, agronomi, farmasi, pemasaran (marketing), lan psikologi èksperimèn.

Panelitèn tipe observasi paling kerep diayahi ing bidang èlmu-èlmu sosial utawa magepokan karo perilaku sadina-dina, umpamané ékonomi, psikologi lan pédagogi, kedhokteran masyarakat, lan indhustri.

Tipe pangukuran[sunting | sunting sumber]

Ana papat tipe pangukuran utawa skala pangukuran sing dipigunakaké jroning statistika, ya iku: nominal, ordinal, interval, lan rasio. Kapapat skala pangukuran kasebut nduwèni tingkat panggunaan sing béda jroning riset statistik.

  • Skala nominal mung bisa mbédakaké samubarang sing asipat kualitatif (umpamané: jenis kelamin, agama, werna kulit).
  • Skala ordinal saliyané mbédakaké uga nuduhaké tingkatan (umpamané: pendhidhikan, tingkat kepuasan).
  • Skala interval arupa angka kuantitatif nanging ora nduwèni aji nol mutlak (umpamané: taun, suhu jroning Celcius).
  • Skala rasio arupa angka kuantitatif sing nduwèni aji nol mutlak.

Istilah wigati jroning statistika[sunting | sunting sumber]

Null hypothesis[sunting | sunting sumber]

Interpretasi marang informasi statistik kerep nglibataké anané null hypothesis kanthi asumsi apa sing diusulaké minangka panyebab ‘’’ora’’’ duwé prabawa marang variabel sing diukur.

Minangka ilustrasi sing prasaja ya iku kahanan sing diadhepi para juri ing sawijining pangadilan. Null hypothesis, H0, negasaké yèn wong sing kadakwa ora salah, déné hypothesis alternatif, H1, nyatakaké yèn wong sing kadakwa iku salah. Dakwan ana amarga kasujanan ananékasalahan. H0 (status quo) ana ing posisi lelawanan karo H1 lan bakal dianggep bener kajaba H1 didhukung déning bukti-bukti sing nyata ( "beyond a reasonable doubt"). Senadyan mangkono, kagagalan nulak H0 ("failure to reject H0") ing perkara iki ora ateges ora salah, nanging mung anané bukti-bukti ora cukup. Mula para juri ora perlu nampa H0 nanging gagal nulak (fails to reject) H0. Sauntara sawenèh wong ora bisa mbuktèkaké sawijining null hypothesis nanging bisa nguji cedhak orané saka kasunyatan nganggo uji kakuwatan, sing nguji kasalahan tipe loro (type II errors).

Error[sunting | sunting sumber]

Kanthi nganggo null hypothesis ditemokaké anané loro wangun kasalahan (errorr):

  • Kasalahan tipe 1, ya iku nalika null hypothesis salah nulak kanthi mènèhi sawijining "false positive".
  • Kasalahan tipe loro, ya iku nalika null hypothesis gagal ditulak lan sawijining prabédan aktual antara populasi mènèhi sawijining "false negative".

Èstimasi interval[sunting | sunting sumber]

Studi statistika mung njupuk sapérangan saka populasi amarga saka iku asilé ora makili sacara utuh saka populasi sakabèhané. Èstimasi sing diantukaké saka sampel mung kira-kira ("approximate" ) saka aji populasi. "Confidence intervals " agawé para statistikawan bisa nyatakaké sepira cedhaké asil ngira-ira saka sampel bisa cocog karo aji sing sabeneré ing populasi. Kerep dinyatakaké minangka expressed as 95% confidence interval. Sacara formal, sawijining pratélan 95% confidence interval tumrap sawjining aji iku rentangan (range), yèn sampling lan analisis dibolan-balèni ana ing kondhisi sing padha (yielding a different dataset), interval bakal kalebu aji sing sakbeneré 95 % saka kabèh pangujèn. Bab iki ora ateges yèn probabilitas aji sakbeneré ana ing confidence interval 95%. Saka perspèktif frequentist, klaim kasebut ora nalar, amarga aji sabeneré iku dudu sawijining " random variable ".

Signifikansi[sunting | sunting sumber]

Statistika arang mènèhi sawijining jawaban prasaja jinis ya utawa ora. Interpretasi kerep tiba marang tataran signifikansi statistik (level of statistical significance) sing dipatrapaké marang angka lan kerep ngarujuk marang probabilitas saka aji sing sacara akurat nulak null hypothesis (kadhangkala disebut minangka p-value).

Signifikansi statistik ora mesthi ateges yèn asilé signifikan jroning kahanan nyata. Tuladha, jroning pasinaon ngenani obat-obatan manawa nuduhaké yèn sawijining obat nduwèni signifikansi statistik ananging mung nduwèni èfèk nguntungaké sethithik, amarga saka kuwi obat kasebut kaya-kaya ora bakal mbantu pasien sacara nyata.

Tèknik-tèknik statistika[sunting | sunting sumber]

Sawetara pangujian lan prosedur sing akèh dipigunakaké jroning panelitèn antara liya:

Statistika Terapan[sunting | sunting sumber]

Sawetara èlmu sing migunakaké statistika terapan saéngga nduwèni tèrminologi sing mligi. Disiplin èlmu kasebut antara liya:

  • Aktuaria (panerapan statistika jroning bidhang asuransi)
  • Biostatistika utawa biometrika (panerapan statistika jroning èlmu biologi)
  • Statistika bisnis
  • Ékonomètrika
  • Psikomètrika
  • Statistika sosial
  • Statistika tèknik utawa tèknometrika
  • Fisika statistik
  • Dhémografi
  • Eksplorasi data (pangenalan pola)
  • Literasi statistik
  • Analisis prosès lan kemometrika (kanggo analisis data kimia analis lan tèknik kimia)

Statistika mènèhi alat analisis data tumrap manéka bidhang èlmu. Kagunané werna-werna: nyinaoni keragaman akibat pangukuran, ngendhalèkaké prosès, ngrumusaké informasi saka data, lan mbiyantu panjupukan kaputusan adhedhasar data. Statistika, amarga sipaté sing objèktif, kerep dadi siji-sijiné alat sing bisa diandelaké kanggo kaperluan-kaperluan ing ndhuwur.

Piranti alus[sunting | sunting sumber]

Pétungan statistika modhèrn akèh diayahi déning komputer, lan malah sawetara pétungan mung bisa diayahi déning komputer mawa kacepetan dhuwur, umpamané jaringan saraf tiron. Révolusi komputer wis nggawa implikasi perkembangan statistika ing mangsa ngarep, kanthi panekanan anyar marang statistika èksperimèntal lan èmpirik.

Sawetara kontributor statistika[sunting | sunting sumber]

Deleng uga[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Lindley, D. Making Decisions. John Wiley. Second Edition 1985. ISBN 0-471-90808-8

Pranala njaba[sunting | sunting sumber]

Situs umum lan organisasi[sunting | sunting sumber]


Kumpulan pranala[sunting | sunting sumber]

Pelajaran lan Buku Teks Online[sunting | sunting sumber]

Piranti alus statistika[sunting | sunting sumber]


Sumber liya[sunting | sunting sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Statistika&oldid=804783"