Wayang purwa

Saka Wikipédia, bauwarna bébas basa Jawa

Wayang Purwa iku sajinising wayang saka Jawa. Para ahli ngira yèn ukara purwa dijupuk saka parwa, utawa pérangan saka kitab-kitab kakawin kayata Mahabharata utawa Ramayana. Ing bausastra Jawa anyar, ukara purwa uga bisa ngandhut pangerten jaman purba utawa jaman wiwitan. Yen ing versi asliné, kitab loro iki ora ana sesambungané. Ing Jawa, ana sesambungan antarané rong jaman iki kang banjur dirunut dadi silsilah dhéwé.

Pangowahan[besut | besut sumber]

Ing tangan para pujangga Jawa, wiracarita loro iku diowahi lan ditambahi manèh. Ing pedhalangan, dhalang nduwé kuwasa improvisasi carita-carita cilik, kang banjur kondhang dadi ‘’carita carangan’’.

Wayang purwa ngalami pangowahan kang akèh nalika ing jaman Wali Sanga. Para ulama Islam iki nyoba ngilangi ajaran Hindhu ing Mahabharata lan Ramayana kang asliné saka India. Ing wayang kulit, gambar-gambar wayang iki banjur dientha-entha bèn ora kaya manungsa. Jimat Kalimasada duwèké Puntadewa saka tambahané para wali uga. Semono uga paraga wayang kaya Sang Hyang Giri Nata kang dianggep ngrujuk marang Sunan Giri, salah sijiné Wali Sanga.

Ing jaman Mataram Anyar, Walanda nyoba ngrungkebi pulitik lan panguwasa. Nanging amarga saka iku banjur pujangga-pujangga kraton antuk kawigaten. Para pujangga kaya Yasadipura I, Yasadipura II, utawa Ranggawarsita nyoba nguripaké manèh kasusastran kang magepokan kalawan Mahabharata lan Ramayana iku.

Lakon-Lakon[besut | besut sumber]

Yèn dideleng kanthi prasaja, lakon wayang kapérang dadi loro: pakem lan carangan.

Pakem[besut | besut sumber]

Lakon pakem dijupuk saka carita-carita kang ana ing kitab-kitab kuna, kayata: Kakawin Mahabharata, Kakawin Ramayana, Pustaka Raja Purwa lan Purwakandha. Ing antarané carita-carita pakem iku antara liya:

Lakon Carangan[besut | besut sumber]

Lakon carangan iku njupuké saka carita pakem kang dikantheni tambahan carita liyané. Saka carita carangan iki banjur akèh gagrag-gagrag kang tansah béda. Paraga-paraga ing wayang uga dadi tambah akèh. Nanging ana kalané gawé bingung, amarga bisa baé lakoné padha nanging caritané dadi béda. Crita-carita carangan iku antara liya:

Sawetara lakon ing dhuwur kanthi format MP3 bisa kaundhuh ing situs internèt.[1]

Sempalan[besut | besut sumber]

Lakon sempalan iku lakon sing wis dadi lakon gubahan, béda karo asliné amarga disaluyokaké déning gagrag anyar kaya lakon-lakon Wayang mbeling utawa lakonet anggitan Ki Harsono Siswocarita.

Banjaran[besut | besut sumber]

Lakon BANJARAN iku jinising lakon wayang purwa sinng nyaritakaké éning Alm Ki Nartosabdo. Sebadyan lakon iku dawa lan ginelar sewengi natas, ananging ora nara, Jejer III, perang brubuh nganti tancep kayon. Sawetara lakon Banjaran kanthi format MP3 uga bisa diundhuh lan dipirengake ing internèt.[2]

  1. Banjaran Karna
  2. Banjaran Abimanyu
  3. Banjaran Gatutkaca
  4. Narasoma (Banjaran Salya)
  5. Banjaran Karna
  6. Banjaran Bisma

Rujukan[besut | besut sumber]

Delengen Uga[besut | besut sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "https://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayang_purwa&oldid=1002984"