Sastra

Saka Wikipédia, bauwarna bébas basa Jawa

Sastra iku sawijing tembung silihan saka Basa Sansekerta; "śāstra", sing tegesé "tulisan" utawa "buku", saka tembung dasar "śās-" sing tegesé "weruh". Ing basa Jawa, tembung iki biasané dienggo ngarani "kasusastran" utawa sajinising tulisan sing duwé arti utawa kaéndahan tartamtu. Ananging, tembung "sastra" ugi bisa ngarani kabèh jinis tulisan, apa iki endah apa ora. Karya sastra ugi dipungginakaken kagem media mratelaaken pengalaman panggangit. Ukara, tembung, lan basa ingkang dipunginaaken déning panganggit punika basa ingkang éndah saéngga dadosaken raos remen kagem tiyang ingkang maos. Prastawa-prastawa ingkang dipunangkat panggangit boten namung prastawa ingkang sae kemawon ananging ugi prastawa ingkang awon wontening salebeting carios. Ananging saking carios éndah utawi awon punika kita saged mundhut sari pathinipun. Pangganggit ugi saged mangaribawa kabudayan masyarakat tertemtu ing salebeting karya sastra ingkang dipunanggit, kadosta pola pikir masyarakat.

Saliyane iku, tembung sastra bisa dibagi dadi sastra tulis karo sastra lisan (sastra oral). Neng kéné sastra ora akèh gathuke karo tulisan, nanging gathuké karo Basa sing didadèkaké wahana kanggo ngèjawantahké pangalaman utawa pemikiran tertentu.

Biasane kasusastran dibagi miturut laladan geografis utawa basa.

Sastra Nusantara[besut | besut sumber]

Genre utawa jinis karya sastra[besut | besut sumber]

Tembung genre asalipun sangking basa Prancis ingkang arthosipun inggih punika jinis. Lajeng, genre sastra inggih punika jinisipun karya sastra. Aristoteles ing dalem tulisanipun ingkang terkenal hiyo iku Poetica, ngemot dasar-dasaripun teori genre. Teori punika inggih ngemot jinis karya sastra ingkang tumuju marang karya sastra Yunani klasik, ananging ingkang sae sangking teori punika inggih teorinipun saged dilebetaken ing karya sastra ingkang sedhoyo negari. Miturut Aristoteles, karya sastra ingkang dasaripun sangking perwujudanipun punika dipunbagi dados 3, inggih punika epik, lirik, lan drama.[1] Epik inggih punika teks ingkang sepalihipun ngemot diskripsi, lan sepalih ingkang lintu ngemot tokoh (cakapan). Epik ugo saged dipun arani prosa. Lirik inggih punika ungkapan ide utawi perasaanipun pengarang. Ing dalem babakan punika ingkang dipun bahas inggih "aku" lirik, ingkang biasanipun kasebut penyair. Lirik punika ingkang wayah saiki dipunkenal dados puisi utawi sajak, inggih karya sastra ingkang ngemot ekspresi perasaan pribadi ingkang luweh ngutamakaken carane damel ekspresi. Drama inggih punika karya sastra ingkang dominasi guneman sedhoyo paraga. Kriteria drama ingkang bentenaken inggih wonten 2 werni karya sastra lintunipun inggih hubunganipun manungso kaliyan donya panggenan lan wekdal. Lirik sifatipun subjektif, sebabipun namung ngendikakaen donya penyair. Drama sifatipun objektif, sebabipun boten ngemotaken donya parekanipun, tanpa diskripsi ing sajabone objektif. Epik inggih punika campuran antawisipun subjektif lan objektif. Wekdal ingdalem karya sastra epik ngalir linear (kronologis utawi flashback); ingdalem drama wekdal dipun nyatakaken utawi ingkang kedadeyan sapunika; lan ingdalem lirik wekdal kados atos, sebab sejatosipun lirik boten kaiket kaliyan wekdal.[2].

Prosa lan Puisi[besut | besut sumber]

Puisi mawi cara konvensional saged dipun arthosaken dados tuturan ingkang kaiket (emosi, imajinasi, pikiran, nada, ide, baris, bait, rima, lan saklintunipun). Prosa inggih karangan. Perlu sanget dipunbahas arthosipun prosa lan puisi miturut A.W. De groot ingkang dipunkutip déning Rachmat Djoko Pradopo [3].

  • Kesatuan korespondensi prosa inggih punika kesatuan sintaksis, nanging kesatuan korespondensi puisi inggih punika kesatuan akustis.
  • Korespondensi puisi ngemot sajak, ananging prosa boten nggadhahi korespondensi.
  • Ingdalem baris sajak wonten periodisitas sangking awal dumugi akhir, ananging ingdalem prosa boten wonten periodisitas.

Bentenipun prosa kaliyan puisi inggih sejatosipun kaemot ing kadar padhetipun sedoyo punika. Sahinggo, karya sastra punika menawi padhet saged kasebat puisi lan menawi boten padhet punika kasebat prosa. Meniko sebabipun muncul tembung puisi ingkang prosais lan prosa ingkang puitis. Sifat prosa ingkang utami inggih punika ngudari lan puisi madhetaken. Bahan utaminipun inggih sami, punika persoalanipun manungso. Prosa punika ekspresi nyusun carios (konstruktif), puisi punika ekspresi nyiptakaken curahan jiwa (kreatif). Rumus: x + y = z. X = pengalaman, y = renungan, imajinasi, lan teknik, z = hasilipun inggih punika cariyos ingkan sampun dipun reka. Werni-werni cariyos reka daya punika ingdalem sastra modern, hiyo iku novel, cerpen, lan novela. Novel inggih punika cariyos reka daya ingkang langkung dhawa, ingkang ngemot paraga, aluripun, lan setting utawi latar. Cerpen inggih punika cariyos ingkang cendhak, ingkang musataken ing kahanan ingdalam wekdal punika, utaminipun inggih konflik. Novela inggih punika cariyos reka daya ingkang luweh dhawa lan angel saking cerpen, ananging boten langkung dhawa kados novel, isinipun boten dipun putusi ing setunggal kahanan kedadeyan, lan konflik.

Drama[besut | besut sumber]

Tembung drama asalipun punika saking basa Yunani draomai ingkang arthosipun nindakaken. Drama inggih paragaan cariyos utawi lakonan ing kahuripan manungso ingkang dipun pentasaken. Drama ingdalem karya sastra arupi naskah drama. Drama salintunipun dados karya sastra uga dados karya seni. Proses kadadeanipun drama inggih saged dipun damel rumus ngangge formula 4 M. - M-1 : Menghayalkan (ngayalaken) - M-2 : Menuliskan (nulisaken) - M-3 : Memainkan (maragakaken) - M-4 : Menyaksikan (mirsani) Drama dados karya sastra namung ngantos tahap M-2. Umumipun naskah drama ngemot 10 susunan karakter, antawisipun : 1. Susunan jeneng paraga 2. Sinopsis 3. Urutanipun nomer dialog kaliyan jeneng paraga 4. Nyantumaken tandha baca ingkang nyata 5. Menehi penjelasan dados keterangan ingdalem tandha kurung 6. Menehi tandha bagianipun ilustrasi musik 7. Nyusun urutan kata dan kalimat ingkang nyata 8. Ngemot pokok pikiran ingkang nyata ingdalem dialog 9. Menehi tandha panggantos babak ingkang nyata 10. Ngakhiri cariyos kaliyan kalimat ingkang padhet Miturut isinipun, drama kebagi dados 8 werni, antawisipun:

  • Tragedi : drama ingkang nyariosaken kesedihan
  • Komedi : drama jenaka ingkang ngemot sindiran utawi kritik
  • Tragedi-komedi : drama ingkang nyariosaken kesedihan uga jenaka
  • Opera : drama ingkang tuturanipun arupi lagu-lagu
  • Operet : drama kados opera ananging luweh cendhak
  • Tableau : drama ananging boten wonten tuturanipun, paraga namung ngandhalaken gerak patah-patah (pantomim)
  • Minikata : drama ingkang migunakaken tuturan singkat ingkang ngandalaken gerak teatrikal
  • Lawakan : drama ingkang sedhoyonipun ngemot humor sahingga isi cariyos boten penting.

Kesimpulanipun, objek ilmu sastra inggih punika prosa, puisi, lan drama, ingkang rincianipun arupi puisi, novel, cerpen, novela, lan naskah drama.

Referensi[besut | besut sumber]

  1. ^ Teeuw, A: "Membaca dan Menilai Sastra", kaca 109. Gramedia, 1983
  2. ^ Hartoko, Dick lan B. Rahmanto: "Pemandu di Dunia Sastra", kaca 53. Kanisius, 1986
  3. ^ Pradopo, Rachmat Djoko:"Pengkajian Puisi", kaca 112. Gadjah Mada University Press, 1998

Uga tontonen:

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "https://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Sastra&oldid=1044792"