Péta

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Peta dunya dening Yohanes Kepler

Péta yaiku gambaran lumahing bumi ing bidhang dhatar kanthi skala tartemtu lumantar sawijining sistem proyèksi. Péta bisa disuguhaké sajroning pirang-pirang cara kang béda, wiwit saka péta konvènsional kang kacithak nganti péta digital kang tampil ing layar komputer. Istilah péta asalé saka basa Yunani mappa kang ateges taplak utawa kain panutup méja. Nanging sacara umum pangerten peta yaiku lembaran sekabèhing utawa sebagéyan lumahing bumi ing bidhang dhatar kang dicilikaké kanthi nggunakake skala tartemtu. Sawijining peta yaiku represèntasi 2 dhimènsi saka sawijining ruwang 3 dhimènsi. Èlmu kang nyinanoni panggawéyan peta diarani kartografi. Akèh péta nduwèni skala, kang nemtokake sepira gedhéné objèk ing péta jroning kaanan kang sabeneré. Kumpulan saka sapérangan péta diarani atlas.

Syarat-syarat[sunting | sunting sumber]

  • Konform, yaiku bentuk saka sawijining péta kang digambar sarta kudu sebangun karo kaanan asli utawa sabeneré ing wilayah asal utawa ing lapangan.
  • Ekuidistan, yaiku jarak (let) ing péta yèn dipingaké kanthi skala kang wis ditemtokaké manut karo jarak ing lapangan.
  • Ekuivalen, yaiku dhaérah utawa bidhang kang digambar ing péta sawisé diitung karo skalané, bakal padha karo kaanan kang ana ing lapangan.[1]

Guna[sunting | sunting sumber]

  1. Nyelèksi dhata
  2. Nuduhaké ukuran
  3. Nuduhaké panggonan rélatif
  4. Nuduhaké bentuk

Unsur-unsur[sunting | sunting sumber]

Péta yaiku piranti bantu jroning mènèhi sawijining informasi karuwangan. Adhedhasar fungsi mau mula sawijining péta prayogané dipepaki karo manéka warna komponèn/unsur kalengkapan kang nduwèni ancas kanggo nggampangaké pangguna jroning maca/nggunakake péta. Sapérangan komponén kalengkapan péta kang sacara umum akèh ditemokaké ing péta yaiku:

  • Irah-irahan

Nuduhake isi lan tipe péta. Panulisan irah-irahan biyasané ing bagéyan dhuwur tengah, dhuwur tengen, utawa ngisor. Senajan kaya mangkono, sabisané didèlèh ing tengen dhuwur.

  • Legéndha

Legéndha yaiku katrangan saka simbul-simbul kang minangka kunci kanggo mahami péta.

  • Orientasi/tandha arah

Padatan, sisih lor dituduhaké kanthi tandha panah ing sisih dhuwur péta. Dunungé ing panggonan kang cocok yèn ana garis lintang lan bujur, koordinat bisa minangka panuduh arah.

  • Skala

Skala yaiku perbandhingan jarak ing péta karo jarak sabeneré ing lapangan. Skala katulis sangisoré irah-irahan péta, ing jaba garis pinggir, utawa ing ngisor legéndha. Skala kapérang dadi 3, yaiku:

  1. Skala angka. Tuladhane 1:2.500.000, tegesé saben 1 ijènan jarak ing péta padha karo 2.500.000 ijènan jarak ing lapangan.
  2. Skala garis. Skala iki digawe ing bentuk garis horizontal kang nduwèni dhawa tartemtu lan saben ruas ukurané 1 cm utawa luwih kanggo makili jarak tartemtu kang dikarepaké déning panggawé péta.
  3. Skala verbal, yaiku skala kang ditulis kanthi tembung-tembung.
  • Simbul

Simbul péta yaiku tandha utawa gambar kang makili kenampakan kang ana lumahing bumi kang ana ing péta kenampakané, jinis-jinis simbul péta ing antarané:

  1. Simbol titik, digunakaké kanggo nyuguhaké panggonan utawa dhata posisional
  2. Simbol garis, digunakaké kanggo nyuguhaké dhata kang gegayutan karo jarak
  3. Simbol area, digunakaké kanggo makili sawijining aréa tartemtu kanthi simbol kang nyakup aréa tartemtu
  4. Simbol aliran, digunakaké kanggo nyatakaké alur utawa gerak.
  5. Simbol batang, digunakaké kanggo nyatakake sawijining aji/dibandingake karo aji liyané.
  6. Simbol bunderan, digunakake kanggo nyatakake kuantitas (cacah) sajroning bentuk prosèntase.
  7. Simbol bal, digunakaké kanggo nyatakaké volume, tansaya gedhé simbul bal nuduhake volume tansaya gedhe lan suwalike sansaya simbul bal ateges volume sansaya cilik.
  • Werna Péta

Werna péta digunakaké kanggo mbédakaké kenampakan utawa obyèk ing lumahing bumi, ménéhi kualitas utawa kuantitas simbul ing péta, lan kanggo keperluan éstetika péta. Werna simbul sajroning péta ana 8 werna, yaiku:

Werna ijo nuduhaké sawijining dhaérah kang dhuwuré kurang saka 200 m. Biyasané bentuk rai bumi kang dhuwuré < 200 m didominasi déning dataran endhék. Dhataran endhék ing Jawa ana ing sadawaning segara lor lan segara kidul.

    • Werna ijo nom

Warna ijo nom nuduhaké sawijining dhaérah kang dhuwuré antarané 200-400 m ing dhuwur lumahing segara. Bentuk rai bumi kang ana ing dhaerah iki arupa dhaérah kang landai lan bentuk-bentuk rai buminé bergelombang lan bukit. Panyebaran bentuk rai iki mèh rata ing dhuwur dhataran endhèk.

Werna kuning nuduhaké sawijining dhaérah kang dhuwuré antarané 500-1000 m ing dhuwur lumahing segara. Bentuk rai bumi kang ana ing dhaérah iki didominasi dening dhataran dhuwur lan perbukitan lan pegunungan endhèk. Panyebaran saka bentuk rai bumi iki ana ing bagéyan pinggir-tengah saka Propinsi Jawa Tengah lan paling amba ing sisih kidul-wétan Kabupatèn Sukoharjo.

Warna soklat nom nuduhaké dhaérah kang dhuwuré antarané 1000-1500 m ing dhuwur lumahing banyu segara. Bentuk rai bumi kang dominan ing dhaerah iki arupa pagunungan sedheng lan gunung-gunung kang cendhèk. Panyebaran saka bentuk rai iki ana ing bagéyan tengah saka Jawa Tengah, kayata ing saubengé Bumiayu, Banjarnegara, Temanggung, Wonosobo, Salatiga, lan Tawangmangu.

Werna soklat nuduhake dhaerah kang dhuwure luwih saka 1500 m ing dhuwur lumahing banyu segara. Bentuk rai bumi ing dhaerah iki didominasi gunung-gunung kang dhuwur-dhuwur. Panyebaran saka gunung-gunung mau akèh-akèhé ing bagéyan tengah saka Jawa Tengah.

Werna biru nuduhaké werna kenampakan banyunan. Werna biru semu putih nuduhaké wilayah banyonan kang jeroné kurang saka 200 m. Bentuk rai bumi dhasar segara ing wilayah iki didominasi bentuk pèrèng kang relatif landai. Zona ing wilayah iki diarani zona neritik. Panyebaran saka zona iki ana ing sekitar segara. Ing wilayah banyonan dharat werna iki nuduhaké telaga utawa rawa. Ing Wonogiri ana Wadhuk Gajahmungkur, ing Bawèn ana Rawapening, ing sekitar Kebumèn ana wadhuk Wadhaslintang lan Sempor.

    • Werna biru nom

Werna biru nom nuduhaké wilayah banyunan segara kang jeroné antarané 200-2000 m. Bentuk rai bumi dhasar segara ing wilayah iki didominasi déning bentukan pèrèng kang relatif terjal. Wilayah iki minangka candhaké zona neritik. Ananging wilayah iki ora kagambar sajroning péta umum.

    • Werna biru tuwa

Werna biru tuwa nuduhaké wilayah banyunan segara kang jerone luwih saka 2000 m. Bentuk rai bumi dhasar segara ing saubengé Pulo Bali jerone > 2000 m angèl ditemokaké lan ora bisa diinterprèstasèkaké saka péta. Ananging biyasané bentuk rai bumi ing segara jero bisa arupa dhataran, lubuk segara, drempel, lan palung segara. Bentuk rai bumi kaya iki uga ora kagambar jroning peta umum.

  • Tipe aksara (Lettering)

Lettering nduwèni fungsi kanggo ngandelaké teges saka simbul-simbul kang ana. Jinis-jinis nggunakaké lettering:

  1. Obyèk Hipsografi katulis kanthi aksara jejeg, tuladha: Surakarta
  2. Obyèk Hidrografi katulis kanthi aksara miring, tuladha: Segara Jawa
  • Garis Astronomis

Garis astronomis kasusun saka garis lintang lan garis bujur kang digunakaké kanggo nuduhaké sawijining panggonan utawa wilayah kang dibentuk sacara béda arah siji lan sijiné saéngga mbentuk véktor kang nuduhaké panggonan astronomis.

  • Inset

Inset yaiku péta cilik kang diseselaké ing peta utama. Macem-macem inset ing antarane:

  1. Inset panunjuk papan panggonan, kanggo nuduhake panggonan dhaérah kang durung dikenal
  2. Inset panyetha, kanggo nggedhèkaké dhaerah kang kaanggep wigati
  3. Inset panyambung, kanggo nyambung dhaérah kang kakethok ing peta utama
  • Garis Pinggir Péta

Garis pinggir péta yaiku garis kanggo matesi ruwang péta lan kanggo ndèlèh garis astronomis, kanthi runtut lan bener ing péta.

  • Sumber lan Taun Panggawéyan

Sumber péta yaiku réferènsi saka ngendi dhata péta.

Jinis[sunting | sunting sumber]

Péta diklompokaké dadi 5 bagéyan, yaiku:

Adhedhasar Isi Dhata kang Disuguhaké[sunting | sunting sumber]

  • Péta umum, yaiku péta kang nggambaraké kaanan bumi, fenoména alam utawa budaya. Péta umum kapérang dadi 3 jinis, yaiku:
  1. Péta topografi, yaiku péta kang nggambaraké lumahing bumi pepak karo rèliefé. Panggambaran rèlief lumahing bumi sajroning péta digambar kanthi bentuk garis kontur. Garis kontur yaiku garis ing péta kang ngubungaké panggonan-panggonan kang dhuwuré padha.
  2. Péta korografi, yaiku péta kang nggambaraké sekabèhing utawa sapérangan lumahing bumi kang asipat umum, lan biyasané nduwéni skala sedheng. Tuladha peta korografi yaiku atlas.
  3. Péta dunya, yaiku péta umum kang skalané cilik banget lan cakupan wilayahé amba banget.
  • Péta khusus (peta tematik), yaiku péta kang nggambaraké informasi kanthi téma tartemtu/khusus. Tuladhané, péta pulitik, péta geologi, péta panggunan lahan, péta panyebaran obyèk wisata, péta kapadhetan pedunung, lsp.


Péta Adhedhasar Sumber Dhata[sunting | sunting sumber]

  • Péta turunan (Derived Map) yaiku péta kang kagawé adhadhasar pathokan péta kang wis ana, saéngga ora mbutuhaké survé langsung ing lapangan.
  • Péta indhuk yaiku péta kang diasilaké saka survé langsung ing lapangan.

Péta adhedhasar skala[sunting | sunting sumber]

  • Péta kadaster (gedhé banget) yaiku péta kang skalané > 1: 100 nganti > 1: 5000. Tuladha: Péta pertanahan, Péta Pertambangan
  • Péta gedhé yaiku péta kang skalané > 1: 5000 nganti > 1: 250.000. Tuladhané kecamatan/kabupaten
  • Péta sedheng yaiku péta kang skalané > 1: 250.000 nganti > 1: 500.000. Tuladhané: péta provinsi
  • Péta kecil yaiku péta kang skalané > 1: 500.000 nganti > 1: 1.000.000. Tuladhané: péta negara
  • Péta geografis (cilik banget) yaiku péta kang skalané > 1: 1.000.000 mangisor. Tuladhané: Peta benua/dunya

Péta adhadhasar bentuk[sunting | sunting sumber]

  1. Péta dhatar utawa péta 2 dhimènsi, utawa péta biyasa, atau péta planimetri yaiku péta kang kabentuk dhatar lan gawéné ing bidhang dhatar kaya kain. Péta iki digambaraké nggunakaké werna utawa simbol kang bédha.
  2. Péta timbul utawa péta tiga dimènsi utawa péta stereometri, yaiku péta kang digawé mèh padha lan malah padha karo kaanan sabeneré ing rai bumi. Panggawéné péta timbul kanthi nggunakake ayang-ayang 3 dhimènsi saèngga bentuk–bentuk rai bumi katon kaya asliné.
  3. Péta digital, yaiku péta asil pangolahan dhata digital kang kasimpan ing komputer. Péta iki bisa kasimpen ing diskèt utawa CD-ROM. Tuladhah: citra satelit, foto udhara.
  4. Péta garis, yaiku péta kang nyuguhaké dhata alam lan kenampakan gaweyané manungsa kanthi bentuk titik, garis, lan ambanan.
  5. Péta foto, yaiku péta kang diasilaké saka mozaik foto udara kang dipepaki kanthi garis kontur, jeneng, lan legèndha.

Péta adhedhasar tingkat kedetailan[sunting | sunting sumber]

  1. Péta detil, péta kang skalané > 1:25.000
  2. Péta sèmi detil, péta kang skalané > 1:50.000
  3. Péta tinjau, péta kang skalané > 1:250.000

Cathetan sikil[sunting | sunting sumber]

Pranala jaba[sunting | sunting sumber]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons gadhah galeri bab:

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Péta&oldid=834193"