Kasultanan Acèh

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
(Dilih saka Kesultanan Aceh)
Kasultanan Acèh Darussalam
1496–1903


Gendéra

Jembar Kesultanan Acèh ing mangsa pamaréntahan Sultan Iskandar Muda, 1608-1637.
Kutha krajan Bandar Acèh Darussalam (sapunika Banda Acèh)
Basa Acèh, Malayu, Arab
Agama Islam
Pamaréntahan MonarkiG
Sultan
 •  1496-1528 Ali Mughayat Syah
 •  1874-1903 Muhammad Daud Syah
Sujarah
 •  Penobatan sultan kapisan 1496
 •  Menyerah 1903
Valuta Koin emas dan pérak lokal
Sadurungé
Sawisé
Lamuri
Hindia Nèderlan

Kesultanan Acèh Darussalam ménika sébuah kraton Islam ingkang naté madég ing provinsi Acèh, Indonésia. Kesultanan Acèh manggén ing lor pulau Sumatera kaliyan ibu kutha Kutaraja (Banda Acèh) kaliyan sultan kawiwitan inggih punika Sultan Ali Mughayat Syah ingkang dipunnobatakén ing Ahad, 1 Jumadil awal 913 H utawi ing tanggal 8 September 1507. Ing sejarahipun ingkang ndawa punika(1496 - 1903), Acèh sampun ngukir mangsa kapengkér kaliyan begitu megah lan nakjubkan, mliginipun amargi kemampuanipun ing ngérmébag pola lan sistem pendidikan militèr, komitmen ing nentang imperialisme bangsa Éropah, sistem pamaréntahan ingkang teratur lan sistematik, wujudaken punjer-punjer pengkajian ngèlmu pengetahuan, ngantos kabétahan ing njalin gayutan diplomatik kaliyan nagara sanés.[1]

Sajarah[besut | besut sumber]

Artikel utama: Sajarah Acèh

Wiwitanipun[besut | besut sumber]

Kesultanan Acèh madeg déning Sultan Ali Mughayat Syah ing taun 1496. Ing wiwit kraton punika madeg ing wewengkon Kerajaan Lamuri, lajeng nundukan lan nyatukan pinten-pinten wewengkon kraton nyakup Daya, Pedir, Lidie, Nakur. Salajengipun ing taun 1524 wewengkon Pasai sampun dados pérangan saking kedaulatan Kesultanan Acèh dipundereki kaliyan Aru.

Ing taun 1528, Ali Mughayat Syah dipun-gantos déning putera sulung ingkang namanipun Salahuddin, ingkang lajeng berkuasa ngantos taun 1537. Lajeng Salahuddin dipun-gantos déning Sultan Alauddin Riayat Syah al-Kahar ingkang berkuasa nganos taun 1568.[2]

Masa kejayaan[besut | besut sumber]

Kesultanan Acèh nglampahi mangsa keemasan ing mangsa kepemimpinan Sultan Iskandar Muda (1607 - 1636). Ing mangsa kepemimpinanipun, Acèh sampun kaasil mukul mundur kekuatan Portugis saking selat Malaka. Kejadian punika dipunlukisaken ing La Grand Encyclopedie manawi ing taun 1582, bangsa Acèh sampun luas prabawa pulau-pulau Sunda (Sumatera, Jawa lan Kalimantan) sarta pérangan lemah Ujung Malayu. Sanèsipun punika Acèh ugi nglampahi gegayutan kaliyan diplomatik kaliyan sadaya bangsa ingkang nglayari Lautan Hindia. Ing taun 1586, kesultanan Acèh nglampahi penyerangan kaliyan Portugis ing Melaka kaliyan armada ingkang kapérang saking 500 buah kapal perang lan 60.000 wadya laut. Serangan punika ing upaya mperluas dominasi Acèh atas Selat Malaka lan ujung Malayu. manawi Acèh sampun kaasil ngepung Malaka saking sadaya penjuru, ananging penyerangan punika gagal amargi wonten persekongkolan antawis Portugis kaliyan kesultanan Pahang.

Ing lapangan pembinaan kesusasteraan lan ngèlmu agami, Acèh sampun nglahiraken pinten-pinten ulama ingkang misuhur, ingkang karangan punika dados rujukan utami ing babagan piyambak-piyambak, kadasta Hamzah Fansuri ing bukunipun Tabyan Fi Ma'rifati al-U Adyan, Syamsuddin al-Sumatrani ing bukunipun Mi'raj al-Muhakikin al-Iman, Nuruddin Al-Raniri ing bukunipun Sirat al-Mustaqim, lan Syekh Abdul Rauf Singkili ing bukunipun Mi'raj al-Tulabb Fi Fashil.

Kemunduran[besut | besut sumber]

Kemunduran Kesultanan Acèh kawiwitan ngantos kemangkatan Sultan Iskandar Tsani ing taun 1641. Kemunduran Acèh dipunsebabaken déning pinten-pinten faktor, ing antawisipun inggih punika nguat kekuasaan Walanda ing pulau Sumatera lan Selat Malaka, dipuntandai kaliyanjatuhe wewengkon Minangkabau, Siak, Tapanuli lan Mandailing, Deli sarta Bengkulu ing salebeting pangkuan penjajahan Walanda. Faktor ingkang wigati ingih punika wonten perebutan kekuasaan ing antawisipun pewaris singgasana kesultanan.

Tradisi kesultanan[besut | besut sumber]

Gelar[besut | besut sumber]

Sanes-sanès[besut | besut sumber]

  • Dalam
  • Pura Darud Donya
  • Cap Sikureueng (cap sembilan)
  • Meuligoe
  • Gajah Putih
  • Pasukan Gajah

Uga delengen[besut | besut sumber]

Cathetan suku[besut | besut sumber]

Waosan lanjutan[besut | besut sumber]

  1. LOMBARD, Denys. Kerajaan Acèh: Jaman Sultan Iskandar Muda (1607-1636). Jakarta: Kepustakan Populer Gramedia, 2006. ISBN 979-9100-49-6 ulasan di ruangbaca.com ulasan di pdat.co.id
  2. REID, Anthony. Asal-usul Konflik Acèh: Dari Perebutan Pasisir Timur Sumatra hingga Akhir Kerajaan Acèh Abad ke-19. Jakarta: Yayasan Obor Indonésia, 2005. ISBN 979-461-534-X
  3. REID, Anthony. An Indonésian Frontier: Acehnese & Other Histories of Sumatra. Singapore: Singapore University Press, 2005. ulasan oleh Taufik Abdullah di Kompas

Pranala njaba[besut | besut sumber]

Cithakan:Kerajaan di Sumatera