Aksara Siddhaṃ

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Siddhaṃ
Siddham.jpg
Tembung Siddhaṃ nganggo aksara Siddhaṃ
Jinis
Basa Sangsekerta
Kala
udakara 600-1200 M ing India, lan tekan sepréné Asia Wétan
Aksara babon
Brahmi
Aksara turunan
Assam
Bengali
Tibèt
Aksara sadulur
Nāgarī
Śāradā
Arah nulis Kiwa manengen
ISO 15924 Sidd, 302
Jeneng Unicode
Siddham
Larik Unicode

U+11580–U+115FF
Layang Palamaran Aksara Pungkasan Sing Tinampa

Warna-Warna Rupa Aksara

Siddhaṃ, sabubaré owah dadi rupa anyar banjur kondhang mawa aran Siddhamātṛkā,[1] ya iku jeneng aksara sing dianggo nulisaké basa Sangsekerta kawit taun 600-an tekan taun 1200-an. Aksara iki tumurun saka aksara Brahmi sarana aksara Gupta, lan nurunaké aksara Tirhuta, aksara Assam, aksara Bengali, lan aksara Tibèt. Panulisé jeneng aksara iki rada mbingungaké amarga tembung Siddhāṃ karo Siddhaṃ loro-loroné kaprah dianggo, sanajan ana sing ngarani tembung Siddhaṃ iku sing "bener".[2] Aksara iki kasil besutan aksara sing dianggo nalika mangsané Kraton Gupta. Jenengé aksara dijupuk saka tembung Siddhaṃ utawa Siddhaṃ astu (muga-muga sampurna) sing asring tinulisaké ing sesirahé pustaka.

Tembung Siddhaṃ ateges "paripurna" utawa "sampurna" cara Sangsekertané. Jejuluk liya aksara iki ya iku ing basa Jepang: 梵字; bonji lan ing basa Cina: 悉曇文字; pinyin: Xītán wénzi.

Siddhaṃ iku kalebu abugida, dudu alfabèt, amarga saben pralambangé (karakteré) nglambangaké sawiji wanda. Hurup-hurup wyanjana tanpa sandhangan mesthi mawa swara hraswa 'a'. Panrapé sandhangan ngasilaké swara liya, anuswara, utawa wisarga. Tandha wirama bisa dianggo saprelu nandhani wyanjana wantah utawa tanpa swara sing kala-kala dadi pungkasané tembung-tembung Sangsekerta.

Babad[besut | besut sumber]

Layang Siddhaṃ Sutra Wardaya. Bibliothèque nationale de France
Layang Siddham kawitan, saka wiwitan abad ka-6 (kawentar mawa aran "rontal Horiuzi" sing kareksa ing Hōryū-ji, Jepang). Rontal iki ngandhut tulisan Sangsekerta Sutra Wardaya lan Uṣṇīṣa Vijaya Dhāraṇī Sūtra. Larik pungkasan ya iku abugida Siddhaṃ.
Panganggoné aksara Siddhaṃ tumrap Mantra Pratisara ing Cina, saka mangsa Tang Lanjutan. 927 M.
Panganggoné aksara Siddhaṃ tumrap Mantra Mahāpratyaṅgirā ing Cina. 971 M

Akèh pustaka-pustaka Buda sing ginawa menyang Cina turut Dalan Sutra ditulis nganggo aksara Siddhaṃ. Aksara iki tansah owah lan nglantari tuwuhé selingan-selingan cilik sajeroning aksara iki ing saben mangsa lan papan. Ananging, pigunané panggah ya iku kanggo nularaké pustaka-pustaka tantra Buda. Kala samana, wigati anggoné ngreksa pangucapé mantra, déné aksara Cina ora trap manawa dianggo nulisaké uni-uni Sangsekerta. Kanthi jalaran iki, aksara Siddhaṃ mèlu kareksa ing Asia Wétan. Adat nulis nganggo aksara Siddhaṃ lestari ing Asia Wétan sarana agama Buda Tantra.

Kūkai nepungaké aksara Siddhaṃ menyang Jepang nalika dhèwèké bali saka Cina taun 806 saprelu maguru basa Sangsekerta marang pandhita-pandhita Nalanda, sing salah sijiné ajeneng Prajñā (Cina: 般若三藏; pinyin: Bōrě Sāncáng, taun 734–810-an). Rikala Kūkai nuju sinau aksara iki, dalan dharat kanggo merdagang lan jiarah menyang India ditutup déning Kakalifahan Abasiyah sing nembé mbabrahaké wewengkoné.

Ing Jepang, nulis mantra lan nurun sutra nganggo aksara Siddhaṃ dadi kalumrahan ing papan pamulangan kawruh Buda Shingon lan Tendai saha ing sékté sinkrètis Shugendō. Hurup-hurup sing dianggo dijenengi shittan (悉曇?) utawa bonji (梵字? Cina: Fànzì). Tripiṭaka Taishō sing kalebu wewatoné Buda Cina ngreksa panganggoné hurup-hurup Siddhaṃ ing mantra. Wong-wong Buda Koréa uga isih ajeg nulis bīja nganggo aksara Siddhaṃ rékan. Rerékan gagrag modhèren ya iku nulisaké unèn-unèn abasa Jepang menyang kaos oblong nganggo Bonji. Aksara Siddhaṃ Jepang wis malih saka aksara asliné sing dianggo nulisaké sūtra, lan saiki wis rada béda saka aksara kunané.

Aksara Siddhaṃ lumrah ditulis nganggo cawi kaya hurup-hurup Cina, lan uga ditulis nganggo panuli pring. Ing Jepang, cawi mirunggan aran bokuhitsu (朴筆? Chinese: pǔbǐ) kanggo nggawé kaligrafi Siddhaṃ sing resmi. Gagragé sing ora resmi aran "fude" (? Cina: "máobĭ").

Ing madya abad ka-9, Cina nyingkiraké "agama-agama manca", nglantari dilarangé pustaka-pustaka Siddhaṃ saka Jepang. Kala samana uga aksara-aksara liya, mliginé aksara Déwanagari, nggantèni panganggoné aksara Siddhaṃ ing India, déné ing Bangala aksara Siddhaṃ owah dadi aksara Bengali. Kahanan iki njalari mung kari wewengkon Asia Wétan waé papan lestariné aksara Siddhaṃ.

Rupa aksara Siddham sing mbédani dianggo ing Koréa. Gagrag iki adoh bédané saka pakemé sing dianggo ing Cina lan Jepang. Samana uga, tinemokaké bukti manawa aksara Siddham dianggo ing Asia Tengah kawit abad ka-7.

Kayadéné hurup-hurup Cina, sarjana Buda ing Jepang kala-kala nggawé pirang-pirang hurup mawa uni sing padha saprelu nambah surasa marang hurup-hurup Siddham. Kalumrahan iki tundhoné nuduhaké anané 'caruban' gagag tulis Cina lan gagrag tulis India lan dadi lantaran tulisan-tulisan Sangsekerta mawa aksara Siddham panjarwané bisa béda-béda gumantung pamacané, mèmper hurup-hurup Cina sing diaku wong Jepang. Mulané, ana manéka rupa hurup kanggo uni sing padha.[3]

Tulisan Siddham wiyahé diwaca saka kiwa manengen tumuli ndhuwur mangisor manawa kanggo nulisaké basa-basa India. Kala-kala uga, aksara iki ditulis nganggo gagrag Cina lumrahan, ya iku saka ndhuwur mangisor tumuli tengen mangiwa. Tulisan-tulisan dwiaksara Siddham-Jepang kawaca kanthi digèsèr 90 drajat manengen amarga tulisané aksara Jepang ditulis saka ndhuwur mangisor kaya lumrahé, banjur digèsèr 90 drajat bali amarga tulisané aksara Siddham ditulis saka kiwa manengen. Tundhoné, tulisané aksara Jepang katon nepi.

Ing sadawané mangsa, sawenèh sandhangan tambahan diréka kaya ta tandha waca, tandha ulang, tandha pungkas, ligatur mirunggan kanggo wyanjana jèjèr, saha sawatara ornamèn. Pralambang-pralambang iki durung sinandi ing Unicode. Pralambang nuqta uga kanggo ing tulisan-tulisan Siddham modhèren.

Hurup[besut | besut sumber]

Swara[besut | besut sumber]

Rupa ijèn Latin Minangka sandhangané hurup Siddham kya.svg Rupa ijèn Latin Minangka sandhangané hurup Siddham kya.svg
Siddham a.svg a Siddham kya.svg Siddham aa.svg ā Siddham kyaa.svg
Siddham i.svg i Siddham kyi.svg Siddham ii.svg ī Siddham kyii.svg
Siddham u.svg u Siddham kyu.svg Siddham uu.svg ū Siddham kyuu.svg
Siddham e.svg e Siddham kye.svg Siddham ai.svg ai Siddham kyai.svg
Siddham o.svg o Siddham kyo.svg Siddham au.svg au Siddham kyau.svg
Siddham am.svg aṃ Siddham kyam.svg Siddham ah.svg aḥ Siddham kyah.svg
Rupa ijèn Latin Minangka sandhangané hurup Siddham k.svg Rupa ijèn Latin Minangka sandhangané hurup Siddham k.svg
Siddham ri.svg Siddham kri.svg Siddham rii.svg
Siddham li.svg Siddham lii.svg
Rupa-rupa liya
Siddham aa1.svg ā Siddham i1.svg i Siddham i2.svg i Siddham ii1.svg ī Siddham ii2.svg ī Siddham u1.svg u Siddham uu1.svg ū Siddham o1.svg o Siddham au1.svg au Siddham am1.svg aṃ

Wyanjana[besut | besut sumber]

Andegan Apoksiman Frikatif
Tenuis Aspirat Sinwara Sinwara enggos Nasal
Glotal Siddham h.svg h
Vélar Siddham k.svg k Siddham kh.svg kh Siddham g.svg g Siddham gh.svg gh Siddham ng.svg
Cethak Siddham c.svg c Siddham ch.svg ch Siddham j.svg j Siddham jh.svg jh Siddham ny2.svg ñ Siddham y.svg y Siddham sh1.svg ś
Rétroflèks Siddham tt.svg Siddham tth.svg ṭh Siddham dd.svg Siddham ddh.svg ḍh Siddham nn.svg Siddham r.svg r Siddham ss.svg
Déntal Siddham t.svg t Siddham th.svg th Siddham d.svg d Siddham dh2.svg dh Siddham n.svg n Siddham l.svg l Siddham s.svg s
Bilabial Siddham p.svg p Siddham ph.svg ph Siddham b.svg b Siddham bh.svg bh Siddham m.svg m
Labiodéntal Siddham v3.svg v
Wyanjana jèjèr
Siddham kss.svg kṣ Siddham llm.svg llaṃ
Rupa-rupa liya
Siddham ch1.svg ch Siddham j1.svg j Siddham ny.svg ñ Siddham tt1.svg Siddham tth1.svg ṭh Siddham ddh1.svg ḍh Siddham ddh2.svg ḍh Siddham nn1.svg Siddham nn3.svg Siddham th1.svg th Siddham th2.svg th Siddham dh.svg dh Siddham n2.svg n Siddham m1.svg m Siddham sh.svg ś Siddham sh2.svg ś Siddham v.svg v

Wyanjana jèjèr[besut | besut sumber]

Aksara Siddhaṃ déning Kūkai (774–835)
kkṣ -ya -ra -la -va -ma -na
Siddham k.svg k Siddham kya.svg kya Siddham kra.svg kra Siddham kla.svg kla Siddham kva.svg kva Siddham kma.svg kma Siddham kna1.svg kna
Siddham rka.svg rk Siddham rkya.svg rkya Siddham rkra.svg rkra Siddham rkla.svg rkla Siddham rkva.svg rkva Siddham rkma.svg rkma Siddham rkna.svg rkna
Siddham kh.svg kh
    kabèhé ana 68 larik
  • ↑ Gabungan hurup sing rupané padha dibusak saka tabèl iki.
Siddham ngka1.svg ṅka Siddham ngkha.svg ṅkha Siddham ngga1.svg ṅga Siddham nggha.svg ṅgha
Siddham nyca.svg ñca Siddham nycha.svg ñcha Siddham nyja1.svg ñja Siddham nyjha.svg ñjha
Siddham nntta.svg ṇṭa Siddham nnttha.svg ṇṭha Siddham nndda.svg ṇḍa Siddham nnddha.svg ṇḍha
Siddham nta.svg nta Siddham ntha.svg ntha Siddham nda.svg nda Siddham ndha1.svg ndha
Siddham mpa.svg mpa Siddham mpha.svg mpha Siddham mba.svg mba Siddham mbha.svg mbha
Siddham ngya1.svg ṅya Siddham ngra.svg ṅra Siddham ngla.svg ṅla Siddham ngva.svg ṅva
Siddham ngsha.svg ṅśa Siddham ngssa.svg ṅṣa Siddham ngsa.svg ṅsa Siddham ngha.svg ṅha Siddham ngkssa.svg ṅkṣa
Siddham ska.svg ska Siddham skha.svg skha Siddham dga.svg dga Siddham dgha.svg dgha Siddham ngktra.svg ṅktra
Siddham wca.svg vca/bca Siddham wcha.svg vcha/bcha Siddham wja.svg vja/bja Siddham wjha.svg vjha/bjha Siddham jny1.svg jña
Siddham sstta.svg ṣṭa Siddham ssttha.svg ṣṭha Siddham ddda.svg dḍa Siddham dddha.svg dḍha Siddham ssnya.svg ṣṇa
Siddham sta.svg sta Siddham stha.svg stha Siddham wda.svg vda/bda Siddham wdha.svg vdha/bdha Siddham rtsna.svg rtsna
Siddham spa.svg spa Siddham spha.svg spha Siddham dba.svg dba Siddham dbha.svg dbha Siddham rkssma.svg rkṣma
Siddham rkssvya.svg rkṣvya Siddham rkssvrya.svg rkṣvrya Siddham lta.svg lta Siddham tkva.svg tkva
Siddham ttsha2.svg ṭśa Siddham ttssa.svg ṭṣa Siddham sha.svg sha Siddham bkssa.svg bkṣa
Siddham pta.svg pta Siddham ttka.svg ṭka Siddham dsva.svg dsva Siddham ttsschra.svg ṭṣchra
Siddham jja.svg jja Siddham ttttta.svg ṭṭa Siddham nnnna.svg ṇṇa Siddham tta.svg tta Siddham nna2.svg nna Siddham mma.svg mma Siddham lla.svg lla Siddham vva.svg vva
Rupa gabungan liya sing ngandhut hurup .
Siddham nntta1.svg ṇṭa Siddham nnttha1.svg ṇṭha Siddham nndda1.svg ṇḍa Siddham nnddha1.svg ṇḍha

Wanda-wanda ṛ[besut | besut sumber]

Siddham kri.svg kṛ Siddham khri.svg khṛ Siddham gri.svg gṛ Siddham ghri.svg ghṛ Siddham ngri.svg ṅṛ Siddham cri.svg cṛ Siddham chri.svg chṛ Siddham jri.svg jṛ Siddham jhri.svg jhṛ Siddham nyri.svg ñṛ

Sawènèh wanda conto[besut | besut sumber]

Siddham rka.svg rka Siddham rkaa.svg rkā Siddham rki.svg rki Siddham rkii.svg rkī Siddham rku.svg rku Siddham rkuu.svg rkū Siddham rke.svg rke Siddham rkai.svg rkai Siddham rko.svg rko Siddham rkau.svg rkau Siddham rkam.svg rkaṃ Siddham rkah.svg rkaḥ
Siddham ngka1.svg ṅka Siddham ngkaa.svg ṅkā Siddham ngki.svg ṅki Siddham ngkii.svg ṅkī Siddham ngku.svg ṅku Siddham ngkuu.svg ṅkū Siddham ngke.svg ṅke Siddham ngkai.svg ṅkai Siddham ngko.svg ṅko Siddham ngkau.svg ṅkau Siddham ngkam.svg ṅkaṃ Siddham ngkah.svg ṅkaḥ

Fon-fon Siddhaṃ[besut | besut sumber]

Aksara Siddhaṃ isih ajeg minangka aksara sing ditulis-tangan. Sawenèh pangudi wis lumaksana nggawé fon-fon komputer masiya tekan sepréné durung ana sing kasil ngolah wyanjana jèjèr. Sing moncèr, Paguyuban Tulisan Digital Buda Cina wis nyipta fon Siddhaṃ tumrap Tripiṭaka Tisho digital, sanajan isih durung bisa ngolah kabèh wyanjana jèjèr. Piranti alus Mojikyo uga ngandhut fon-fon aksara Siddham, nanging mérang aksara Siddham marang babagan sing béda lan butuh fon béda-béda kanggo ngolah salayang.

Sistem input siddhaṃ sing gumantung marang fon CBETA, Siddhamkey 3.0, wis dibabar.

Unicode[besut | besut sumber]

Aksara Siddham ditambahaké menyang Pakem Unicode Juni 2014 bareng karo dibabaré édhisi 7.0.

Babagan Unicode kanggo aksara Siddham ya iku U+11580–U+115FF:

Siddham[1][2]
Tabèl sandi Konsorsium Unicode Resmi (PDF)
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+1158x 𑖀 𑖁 𑖂 𑖃 𑖄 𑖅 𑖆 𑖇 𑖈 𑖉 𑖊 𑖋 𑖌 𑖍 𑖎 𑖏
U+1159x 𑖐 𑖑 𑖒 𑖓 𑖔 𑖕 𑖖 𑖗 𑖘 𑖙 𑖚 𑖛 𑖜 𑖝 𑖞 𑖟
U+115Ax 𑖠 𑖡 𑖢 𑖣 𑖤 𑖥 𑖦 𑖧 𑖨 𑖩 𑖪 𑖫 𑖬 𑖭 𑖮 𑖯
U+115Bx 𑖰 𑖱 𑖲 𑖳 𑖴 𑖵 𑖸 𑖹 𑖺 𑖻 𑖼 𑖽 𑖾 𑖿
U+115Cx 𑗀 𑗁 𑗂 𑗃 𑗄 𑗅 𑗆 𑗇 𑗈 𑗉 𑗊 𑗋 𑗌 𑗍 𑗎 𑗏
U+115Dx 𑗐 𑗑 𑗒 𑗓 𑗔 𑗕 𑗖 𑗗 𑗘 𑗙 𑗚 𑗛 𑗜 𑗝
U+115Ex
U+115Fx
Cathetan
1.^ Kayata Unicode vèrsi 8.0 8.0
2.^ Babagan klawu minangka titik-sandi titik-sandi ora tinugasan

Rujukan[besut | besut sumber]

Cathetan sikil[besut | besut sumber]

  1. ^ Rajan, Vinodh; Sharma, Shriramana (2012-06-28). "L2/12-221: Comments on naming the "Siddham" encoding" (PDF). Dijupuk 2014-08-19. 
  2. ^ Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary, page 1215, col. 1 http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/monier/
  3. ^ http://www.unicode.org/L2/L2013/13110r-n4407.pdf

Bibliografi[besut | besut sumber]

  • Bonji Taikan (梵字大鑑). (Tōkyō: Meicho Fukyūkai, 1983)
  • Chaudhuri, Saroj Kumar (1998). Siddham in China and Japan, Sino-Platonic papers No. 88
  • Stevens, John. Sacred Calligraphy of the East. (Boston: Shambala, 1995).
  • Van Gulik, R. H. Siddham : An Essay on the History of Sanskrit Studies in China and Japan (New Delhi, Jayyed Press, 1981).
  • Yamasaki, Taikō. Shingon: Japanese Esoteric Buddhism. (Fresno: Shingon Buddhist International Institute, 1988).

Pranala njaba[besut | besut sumber]