Lintang

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
(Dilih saka Bintang)
Srengéngé, lintang paling cedhak

Lintang iku benda langit sing bisa mancaraké cahya dhéwé. Miturut ngèlmu astronomi, dhéfinisi lintang ya iku: Kabèh benda masif (duwé massa antarané 0,080,08 nganti 200200 massa srengéngé) sing bisa mbangkitaké ènergi liwat prosès réaksi fusi nuklir. Dadi lintang katai putih lan lintang netron sing wis mati tetep bisa diarani lintang. Lintang paling cedhak karo Bumi ya iku srengéngé sing leté ± 149,680,000 kilomèter, banjur lintang Proxima Centauri ing rasi lintang Centaurus, leté ± 4 taun cahya.

Evolusi[besut | besut sumber]

Struktur, évolusi, lan nasib akir sawijining lintang banget diprabawai déning massané. Saliyané iku, komposisi kimia uga mèlu njupuk peran sajeroning skala sing luwih cilik.

Kawanguné lintang[besut | besut sumber]

Lintang kawangun sajeroning awan molekul; ya iku laladan médhium antarlintang sing wiyar kanthi karapetan sing dhuwur (sanajan isih kurang rapet yèn dibandhingaké karo sawijining vacuum chamber sing ana ing Bumi). Awan iki akèh-akèhé kapérang saka hidrogen kanthi watara 23–28% helium lan sapérangan persèn èlemèn abot. Komposisi elemen sajeroning awan iki ora owah akèh wiwit prastawa nukleosintesis Big Bang nalika awal alam semesta.

Gravitasi njupuk peran wigati banget sajeroning prosès pawangunan lintang. Pawangunan lintang diwiwiti kanthi ora stabilé gravitasi ing njero awan molekul sing bisa duwé massa èwonan tikelé saka srengéngé. Kaorastabilan iki asring dipicu déning gelombang kejut saka supernova utawa tumbukan antarané rong galaksi. Sepisan waé sawijining wewengkon nggayuh kerapetan matéri sing nyukupi sarat dumadiné instabilitas Jeans, awan mau wiwit runtuh ing sangisoré gaya gravitasiné dhéwé.

Adhedasar sarat instabilitas Jeansinstabilitas jeans, lintang ora kawangun dhéwé-dhéwé, nanging sajeroning golongan sing asalé saka sawijining karuntuhan ing sawijining awan molekul sing gedhé, banjur kapecah dadi konglomerasi individual. Babagan iki didhukung déning pangamatan ing ngendi akèh lintang sing umuré padha kagabung sajeroning gugus utawa asosiasi lintang.

Nalika awan runtuh, bakal dumadi konglomerasi individual saka lebu lan gas sing padhet sing diarani globula Bok. Globula Bok iki bisa duwé massa nganti kaping 50 massa srengéngé. Runtuhé globula nyebabaké karapetan tambah. Ing prosès iki ènergi gravitasi diowahi dadi ènergi panas saéngga suhu mundhak. Nalika awan protolintang iki nggayuh kasetimbangan hidrostatik, sawijining protolintang bakal kawangun ing intiné. Lintang pra dhèrèt utama iki asring dikupengi déning piringan protoplanet. Pangerutan utawa karuntuhan awan molekul iki mangan wektu nganti puluhan yuta taun. Nalika paningkatan suhu ing inti protolintang nggayuh kisaran 10 yuta kelvin, hidrogen ing inti 'kobong' dadi helium sajeroning sawijining réaksi termonuklir. Réaksi nuklir ing njero inti lintang nyedhiakaké cukup ènergi kanggo njaga tekanan ing pusat saéngga prosès pangerutan mandheg. Protolintang saiki miwiti kauripan anyar minangka lintang dhèrèt utama.

Dhèrèt utama[besut | besut sumber]

Lintang ngentèkaké watara 90% umuré kanggo ngobong hidrogen sajeroning réaksi fusi sing ngasilaké helium kanthi suhu lan tekanan sing dhuwur banget ing intiné. Ing fase iki lintang ditélakaké ada sajeroning dhèrèt utama lan diarani lintang katai.

Akir sawijining lintang[besut | besut sumber]

Nalika kandhutan hidrogen ing téras lintang entèk, téras lintang saya cilik lan mbébasaké akèh panas lan manasaké lapisan njaba lintang. Lapisan njaba lintang sing isih akèh hidrogen ngembang lan salin warna abang sing diarani lintang raseksa abang sing ukurané bisa nganti kaping 100 saka ukuran srengéngé sadurungé mbentuk lintang kerdil putih. Manawa lintang mau ukurané luwih gedhé tinimbang srengéngé, lintang mau bakal mbentuk superraseksa abang. Superraseksa abang iki banjur mbentuk nova utawa supernova lan banjur mbentuk lintang neutron utawa bolongan ireng.