Asam nitrat

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Asam nitrat
ImageFile
ImageFileL
ImageFileR
Jeneng Sistematis Asam nitrat
Jeneng liya Hidrogen Nitrat
Identifikasi
Nomor CAS [7697-37-2]
Nomer RTECS QU5775000
SMILES O[N+](=O)[O-]
Sifat
Rumus molekul HNO3
Massa molar 63,012 g/mol
Panampilan Cairan bening tidak berwarna
Densitas 1,51 g/cm³, cuwèran tidak berwarna
Titik leleh

-42 °C, 231 K, -44 °F

Titik umob

83 °C, 356 K, 181 °F (120.5 °C (larutan 68%))

Kelarutan dalam air tercampurkan
Viskositas  ? cP at ? °C
Momen dipol 2,17 ± 0,02 D
Bahaya
Klasifikasi EU Oksidan (O)
Korosif (C)
NFPA 704
NFPA 704.svg
0
4
0
OX
Frasa-R Cithakan:R8, Cithakan:R35
Frasa-S (S1/2), Cithakan:S23, Cithakan:S26, Cithakan:S36, S45
Titik murub tidak tersedia
Senyawa kagandhèng
Senyawa kagandhèng Asam nitrit
Dinitrogen oksida
Dinitrogen pentoksida
Kajaba dinyatakaké suwaliké, data ing dhuwur lumaku
ing kaanan standar (25 °C, 100 kPa)

Sangkalan lan referensi

Senyawa kimia asam nitrat (HN03) ya iku sajinis cuwèran korosif kang ora duwé werna, lan arupa asam ngandut racun kang bisa nyebapaké tatu kobong. Larutan asam nitrat kanti kandutan asam nitrat punjul 86% ingaran asam nitrat kumukus, lan bisa diperang dadi loro jinis asam, ya iku asam nitra kumukus putih lan asam nitrat kumukus abang.[1]

Sajarah[besut | besut sumber]

Asam nitrat kapisan kali ingsintesis sekitar 800 M déning alkimiawan Jabir ibnu Hayyan, kang uga nemu ingstilasi modhèren lan prosès kimiawi dhasar liyané kang isih digunakaké nganti saiki.[2]

Kimia[besut | besut sumber]

Asam nitrat ya iku larutan asam kuwat kang duwé nilai pKa gedhene -2. Sajeroning banyu, asam iki terdisosiasi dadi ion-ioné, ya iku ion nitrat NO3 lan ion hidronium (H3O+). Uyah saka asam nitrat ingaran minangka uyah nitrat (contoné kayat kalsium nitrat utawa barium nitrat). Sajeroning témperatur ruangan, asam nitrat awujud uwab kang wernané abang utawa kuning.

Asam nitrat lan uyah nitrat ya iku salah sijiné kang béda kanti asam nitrit lan uyahe, uyah nitrit.

Sifat[besut | besut sumber]

Asam nitrat murni (100%) arupa cuwèran ora duwé werna kanti bobot jinis 1.522 kg/m³. Dhèwèké mbeku ing suhu -42 °C, minangka kristal-kristal putih, lan umop ing 83 °C. nalika umop ing suhu kamar, turahan dekomposisi (penguraian) sebagian kanti pmbentukan nitrogen ingoksida sawisé reaksi:

4HNO3 → 2H2O + 4NO2 + O2 (72 °C)

kang berarti yèn asam nitrat anhidrat sebaiknya disimpen ing ngisor 0 °C kanggo ngindari penguraian. Nitrogen dioksida (NO2) tetep larut sajrone asam nitrat kang bisa nggawé werna kuning, utawa abang ing suhu kang luwih duwur. Ingendi asam murni cenderung ngetokake ablok putih nalika terpapar ing udara, asam kanti nitrogen ingoksida terlarut ngetokake uwab wernané coklat keabang-abangan, kang nggawé dijuluki "asam ablok abang" utawa "asam nitrat kang duwé ablok". Asam nitrat berablok uga dirujuk minangka asam nitrat 16 molar (wujud paling pekat asam nitrat ing témperatur lan tekanan baku).

Asam nitrat bercampur karo banyu sajrone pira-pira proporsi lan ingstilasi ngaselaké azeotrop kanti konsèntrasi 68% HNO3 lan titik didih 120,5 °C ing 1 atm. Turah rong hidrat kang dingertèni, ya iku monohidrat (HNO3·H2O) lan trihidrat (HNO3·3H2O).

Nitrogen oksida (NOx) larut sajroné asam nitrat lan sipat iki ngribawani kabèh sipat fisik asam nitrat kang tergantung ing konsèntrasi oksida (kaya ta tekanan uwab ing saknduwre cair, suhu didih, lan werna kang dijelase ing nduwur).

Peningkatan konsèntrasi asam nitrat kadayan déning dekomposisi termal utawa cahya, lan hal iki bisa nimbulake sejumlah variasi kang ora bisa diabaikan ing tekanan uwab ing sakduwure cuwèran amarga nitrogen oksida kang diprodhuksi bakal terlarut sebagian utawa sekabehane ing sajrone asam.

Sifat-sipat asam[besut | besut sumber]

Ingendi asam ing lumrahé, asam nitrat bereaksi kanti alkali, oksida basa, lan karbonat kanggo minangka uyah, kaya ta amonium nitrat. amarga duwé sipat mengoksidasi, asam nitrat ing lumrahé ora nyumbangake protone (ya iku, dhèwèké ora ngecolake hidrogen) ing reaksi kanti logam lan uyah kang dikasilake racaké ana sajrone keadaan teroksidasi kang luwih duwur.amarga, perkaratan (korosi) tingkat duwur bisa kadadéan. Perkaratan bisa dicegah kanti penggunaan logam utawa aloi anti karat kang tepat.

Asam nitrat duwé tetapan ingsosiasi asam (pKa) 1,4: sajrone larutan akuatik, asam nitrat meh sekabehane (93% ing 0.1 mol/L) terionisasi dadi ion nitrat NO3 lan proton terhidrasi kang misuwur minangka ion hidronium, H3O+.

HNO3 + H2O → H3O+ + NO3-

Sifat-sipat oksidasi[besut | besut sumber]

Reaksi kanti logam[besut | besut sumber]

minangka salah sijiné oksidator kang kuwat, asam nitrat bereaksi kanti hebat kanti sebagian besar bahan-bahan organik lan reaksine bisa bersifat èksplosif. Produk akhire bisa bervariasi tergantung ing konsèntrasi asam, suhu, sarta reduktor. Reaksi bisa kadadéan kanti kabèh logam kajaba deret logam mulia lan aloi katentu. Karakteristik iki nggawé asam nitrat dadi agen kang lumrahé digunakaké sajrone uji asam. minangka kaidah kang umum, reaksi oksidasi mliginé kadadéan kanti asam pekat, memfavoritake pembentukan nitrogen dioksida (NO2).

Cu + 4H+ + 2NO3- → Cu+2 + 2NO2 + 2H2O

Sifat-sipat asam cenderung mendominasi ing asam nitrat encer, dipeloni kanti pembentukan nitrogen oksida (NO) kang luwih diutamakakel.

3Cu + 8HNO3 → 3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O

amarga asam nitrat merupbakal oksidator, hidrogen (H2) jarang terbentuk. Hanya magnesium (Mg), mangan (Mn), lan kalsium (Ca) kang bereaksi kanti asam nitrat ingngin lan encer kang bisa ngaselake hidrogen:

Mg(s) + 2HNO3(aq) → Mg(NO3)2(aq) + H2(g)

Asam nitrat mampu menyerang lan nglarutakE KABEH logam kang ana ing tabel periodik, kajaba emas lan platina.

Pemasifan[besut | besut sumber]

Kendati kromium (Cr), wesi (Fe), lan alumikium (Al) bakal terlarut sajrone asam nitrat kang encer, asam pekat bakal minangka salah sijiné lapisan logam oksida kang nglindungi logam saka oksidasi luwih lanjut. Hal iki ingaran kanti pemasifan. Konsentrasi pemasifan kang umum berkisar saka 18% sampai 22% abot.

Reaksi kanti non-logam[besut | besut sumber]

Nalika asam nitrat bereaksi kanti pira-pira unsur non-logam, kajaba silikon sarta halogen, racaké dhèwèké bakal mengoksidasi non-logam kasebut marang keadaan oksidasi paling duwur kanti asam nitrat dadi nitrogen dioksida kanggo asam pekat lan nitrogen monoksida kanggo asam encer.

C + 4HNO3 → CO2 + 4NO2 + 2H2O

utawa

3C + 4HNO3 → 3CO2 + 4NO + 2H2O

Sintesis lan produksi[besut | besut sumber]

Asam nitrat digawé kanti nyampur nitrogen ingoksida (NO2) karo banyu. ngaselake asam nitrat kang murni racaké nglibatake distilasi kanti asam sulfat, amarga asam nitrat minangka salah sijiné azeotrop karo banyu kanti komposisi 68% asam nitrat lan 32% banyu. Asam nitrat kualitas komersial racaké duwé konsèntrasi antarané 52% lan 68% asam nitrat. Produksi komersial saka asam nitrat nglewati prosès Ostwald kang tinemu déning Wilhelm Ostwald.

Asam nitrat bisa digawé kanti mereaksikake 200 gram potasium nitrat (KNO3) marang sajrone larutan asam sulfat (H2SO4) 96% 106 ml, banjur mendistilasi campuran iki ing titik didih asam nitrat (83 °C) nganti amung nurahake kristal putih potasium hidrogen sulfat (KHSO4), ing tabung reaksine.

Penggunaan[besut | besut sumber]

Asam nitrat racaké digunakaké ing laboratorium minangka reagen. Larutan iki uga kanggo nggawé bahan-bahan kang bisa njeblok kaya ta nitrogliserin, trikitrotoluena (TNT) lan Siklotrimetilenatrikitramin (RDX), lan uga kanggo gawé amonium nitrat.

Asam nitrat uga digunakaké ing bagiyan metalurgi lan pengilangan amarga bisa bereaksi kanti metal. nalika dicampurkan kanti asam klorida, maka campuran iki bakal minangka aqua regia, siji saka pira-pira reagen kang bisa nglarutake emas lan platinum.

Asam nitrat uga arupa komponèn saka udan asam.

Cathetan sikil[besut | besut sumber]

  1. ^ nitrat, (Kaunduh1/11/12)
  2. ^ sejarah-asam-nitrat, (Kaunduh 21/11/12).