Pakubuwana II
| Pakubuwana II ꦥꦏꦸꦧꦸꦮꦤ꧇꧒꧇ | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sunan Kumbul Sri Susuhunan Pakubuwana II | |||||||||
| Susuhunan Mataram ke-9 | |||||||||
| Bertakhta | 1726 – 1742 | ||||||||
| Leluhur | Susuhunan Amangkurat IV | ||||||||
| dipun-gantosaken | Susuhunan Amangkurat V | ||||||||
| Susuhunan Surakarta ke-1 | |||||||||
| Bertakhta | 1745 – 1749 | ||||||||
| Dipun-gantosaken | Susuhunan Pakubuwana III | ||||||||
| Lair | Raden Mas Prabasuyasa 8 Desember 1711 (Slasa Paing 26 Sawal Alip 1635 AJ) Cithakan:Country data Kesultanan Mataram Kartasura, Mataram | ||||||||
| Surud | 20 Dhésèmber 1749 (umur 38) | ||||||||
| Astana | Astana Pakubuwanan, Imogiri, Bantul, Yogyakarta | ||||||||
| Garwa | GRAy. Sukiya (GKR. Mas) | ||||||||
| |||||||||
| Bahasa Jawa | ꦥꦏꦸꦧꦸꦮꦤ꧇꧒꧇ | ||||||||
| Wangsa | Mataram | ||||||||
| Bapa | Susuhunan Amangkurat IV | ||||||||
| Ibu | Ratu Amangkurat (GKR. Kencana) | ||||||||
| Agama | Islam | ||||||||
Sri Susuhunan Pakubuwana II utawi Radèn Mas Prabasuyasa (miyos ing Kartasura, 8 Dhésèmber 1711 – séda ing Surakarta, 20 Dhésèmber 1749 dumugi yuswa 38 taun) inggih punika raja trah Mataram ingkang kaping setunggal wonten ing kraton Surakarta. Piyambakipun ingkang yasa kraton Surakarta kanggé nggantosaken kraton Kartasura. Panjenenganipun inggih menika susuhunan mataram kaping sanga ingkang ndhawuh warsa 1726–1742 lan dados susuhunan pertami surakarta ingkang ndhawuh warsa 1745–1749, sasampunipun pemberontakan Amangkurat V. Pakubuwana II ugi inggih menika raka saking pangeran mangkubumi (lajeng kagungan gelar Hamengkubuwana I) lan paman saking pangeran sambernyawa (lajeng kagungan gelar Mangkunegara I).[1]
Silsilah
[besut | besut sumber]Sunan pakubuwana II utawi sunan kumbul ngagungani asma asli raden mas prabasuyasa, panjenenganipun inggih menika putra amangkurat IV lan ratu Amangkurat (GKR. Kencana) utawi ratu mas kadipaten, setunggaling tiyang permaisuri keturunan sunan kudus. panjenenganipun dipunwiyosaken ing tanggal 8 desember 1711. Raden mas Prabasuyasa minggah takhta dados Pakubuwana II ing tanggal 15 agustus 1726 ing yuswa 15 warsa. amargi taksih timur sanget, pinten-pinten tokoh istana saingan kagem memengaruhinipun. para pejabat keraton nggih kaperang dados kalih kubu, inggih menika golongan ingkang mitran kaliyan voc dipelopori ratu amangkurat (ibu suri) lan golongan anti-voc dipelopori patih cakrajaya.[2]
Politik
[besut | besut sumber]Kartasura diserang
[besut | besut sumber]Cakraningrat IV, bupati madura kilen, inggih menika ipar Pakubuwana II, nanging membenci pemerintahanipun ingkang dianggapipun bobrok. Panjenenganipun nawikaken dhiri ngrencangi VOC angger dipunrencangi lukar saking mataram. VOC kantenan nampi tawinan menggiurkan menika.kawontenan nggih berbalik. para pemberontak tionghoa pangageng sunan jene dipun-gebag lengser. pakubuwana ii getun sampun memusuhi VOC ingkang samenika inggil sasampunipun dipunrencangi madura. perdamaian nggih dijalin. kapten baron Von Hohendorff rawuh wonten kartasura sasi maret 1742 dados wakil VOC napakasmakaken perjanjian damai kaliyan Pakubuwana II.[3]
Perdamaian menika ndamel para pemberontak gerah panggalih. piyambakipun sedaya nginggahaken raja enggal, inggih menika raden mas garendi dados amangkurat V (ugi dipunsebat sunan jene amargi mimpin kaum kagungan kulit jene), amangkurat V inggih menika setunggaling tiyang wayah saking amangkurat III ingkang taksih yuswa timur. Mayoritas pemberontak samenika sanes malih kaum tionghoa, ananging ugi pribumi jawi ingkang anti VOC, saya kathah gabung.[4]
Ing 18 juni 1742 patih natakusuma dipuncepeng dening VOC inggil kekajengan pakubuwana ii. patih natakusuma dipuncepeng amargi dipundugi kaliyan mendel-mendel bersekongkol kaliyan pasukan pemberontak pangageng sunan jene. lajeng dening VOC panjenenganipun diasingkan dhateng sri lanka. bab menika memamncing kemarahan para pemberontak ingkang pungkasanipun nindakaken penyerangan dhateng Kartasura.[4]
Evakuasi menyang Ponorogo
[besut | besut sumber]Tanggal 30 Juni 1742, tentara Jawa-Tionghoa sing dipimpin dening Raden Mas Garendi ngalahake pasukan Pakubuwono II lan langsung menyang Kartasura. Sang Prabu kasil lolos, mung dikawal dening sawetara loyalis lan perwira VOC. Dheweke banjur menyang Madiun kanggo ngumpulake para pendukung lan saka kana nyoba ngrebut maneh makutha sing ilang. Amarga nekat amarga penderitaan sing saya tambah, dheweke tetep ana ing kana sawetara wektu. Sajrone lolos menyang Ponorogo, dheweke nganggo gelar Panembahan Brawijaya. Dheweke banjur menyang Ponorogo kanggo nemoni Kiai Ageng Muhammad Besari ing Tegalsari miturut saran saka kanca-kancane.
Ing Tegalsari, Pakubuwono II njaluk Kiai Ageng supaya dadi perantara antarane dheweke lan Gusti Allah lan ndedonga supaya tahta kasebut dipulihake. Sang Prabu uga sumpah yen martabat minangka raja dipulihake, dheweke bakal nggawe Tegalsari dadi pusat pembelajaran Islam ing kerajaane lan menehake pamrentahan desa marang Kiai Ageng lan keturunane. Dheweke uga netepake desa kasebut minangka desa perdikan (perdikan), sing bebas saka pajak, pembayaran upeti, lan kewajiban kanggo ngladeni kerajaan.[4]
Ing wulan November 1742, Cakraningrat IV saka Bangkalan lan pasukane kasil ngusir Mas Garendi saka Kartasura. Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) banjur ngangkat Pakubuwono II dadi raja. Dheweke netepi janjine marang Kiai Ageng, kanthi syarat para kiai terus mulangake ajaran Nabi Muhammad.[2]
Madege Kasultanan Surakarta
[besut | besut sumber]Diwiwiti saka kedadeyan Geger Pacinan, sing nglibatake wong Tionghoa sing mbentuk perlawanan kanggo mbela awake dhewe, pasukane saya kuwat kanthi dhukungan saka para bupati pesisir. Dheweke ngangkat Sunan Kuning dadi raja Mataram lan kasil nguwasani Kraton Kartasura, menehi gelar Amangkurat V.[1]
Pakubuwana II lan kulawargane mlayu menyang Ponorogo lan njaluk bantuan saka Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) kanggo ngusir Amangkurat V lan para pengikute saka Kraton Kartasura. VOC ndhukung panjaluk Pakubuwana II kanggo ngusir Amangkurat V. Upaya iki sukses, lan Pakubuwana II njupuk tahta Mataram maneh.[4]
Miturut kapercayan Jawa, yen kraton rusak amarga perang, kraton kasebut dianggep ora duwe wahyu ilahi (wahyu keprabon). Iki nyebabake Pakubuwana II nggoleki kraton anyar ing wilayah liya sing bisa dienggoni. Sawise nggoleki panggantos Kraton Kartasura, desa Sala pungkasane dipilih minangka lokasi kraton anyar. Ing tanggal 17 Februari 1745, kraton anyar ing desa Sala resmi dibukak, ngganti kraton lawas, lan banjur dijenengi Surakarta.[5]
Ing periode sabanjure, ing taun 1755, sawise Perjanjian Giyanti, sing disepakati dening putra lan adhine, Pakubuwana III lan Pangeran Mangkubumi, Mataram pecah dadi rong kubu: Pakubuwana III ing Surakarta lan Pangeran Mangkubumi ing Yogyakarta. Sawise perjanjian kasebut, Mataram, sing sadurunge duwe siji pamrentahan ing sangisore Pakubuwana III, dipérang dadi rong kerajaan. Prastawa iki ditandhani kanthi istilah Palihan Nagari lan nandhani pungkasaning kedaulatan Mataram.[6]
Sayembara
[besut | besut sumber]Posisi Cakraningrat IV saya kuwat. Dheweke ngrebut akeh wilayah ing Jawa Timur nalika penindasan pemberontakan Geger Pacinan. Dheweke pengin ngrebut wilayah kasebut, nanging Perusahaan Hindia Timur Walanda (VOC) ora gelem.
Cakraningrat IV pungkasane mbrontak. VOC resmi ngluncurake perang nglawan mantan sekutune ing Februari 1745. Sawetara wulan sabanjure, Cakraningrat IV ana ing tekanan lan mlayu menyang Banjarmasin. Nanging, sultan negara kasebut nyekel lan masrahake dheweke menyang VOC. Cakraningrat IV pungkasane dibuwang menyang Tanjung Harapan.
Sing isih dadi pendukung pemberontakan Tiongkok yaiku Pangeran Sambernyawa, putrane Pangeran Mangkunagara. Pakubuwana II ngumumake sayembara, nawakake tanah Sukawati (saiki Sragen) marang sapa wae sing kasil ngrebut maneh wilayah kasebut saka Pangeran Sambernyawa.[7]
Pangeran Mangkubumi, adhine Pakubuwana II, menang sayembara ing taun 1746. Dheweke sadurunge melu ndhukung pemberontakan Tiongkok, nanging bali menyang Surakarta lan ditampa dening Pakubuwana II. Nanging, Patih Pringgalaya mbujuk Pakubuwana II supaya ora masrahake tanah Sukawati marang Pangeran Mangkubumi.
VOC muncul maneh, lan Baron van Imhoff luwih ngganggu kahanan. Dheweke teka ing Surakarta, njaluk Pakubuwana II supaya nyewakake wilayah pesisir menyang VOC kanthi rega 20.000 real Spanyol saben taun. Pangeran Mangkubumi nentang iki. Banjur ana padudon, karo Baron van Imhoff sing ngina Pangeran Mangkubumi ing ngarep umum.Pangeran Mangkubumi, sing kuciwa, mlayu saka Surakarta, gabung karo pasukan Pangeran Sambernyawa ing Mei 1746.[7]
Pungkasaning pamrentahan
[besut | besut sumber]Pakubuwana II lara ing pungkasan taun 1749. Baron von Hohendorff, sing saiki dadi gubernur pesisir wétan Jawa, teka ing Surakarta kanggo ngunjungi dheweke minangka saksi VOC babagan suksesi kasebut. Pakubuwana II malah kepeksa masrahake kedaulatan marang von Hohendorff amarga kobongan pemberontakan sing terus-terusan. Prajanjian ditandatangani tanggal 11 Desember 1749, nandhani wiwitane ilange kedaulatan Mataram marang Walanda.[4]
Pakubuwana II pungkasane seda tanggal 20 Desember 1749, lan digenteni dening Raden Mas Suryadi, putrane, sing nganggo gelar Pakubuwana III. Sajrone pamrentahane, Pakubuwana III ngadhepi pemberontakan sing dipimpin dening Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa. Mengko, ing taun 1755, kaloro pihak, Pakubuwana III lan Pangeran Mangkubumi, sarujuk karo syarat-syarat Prajanjian Giyanti. Iki diterusake karo Perjanjian Salatiga ing taun 1757 sing disepakati dening telung pihak, yaiku Pakubuwana III, Pangeran Mangkubumi lan Pangeran Sambernyawa.[7]
Priksani ugi
[besut | besut sumber]| Dipunrumiyini déning: Amangkurat IV |
Raja Kasunanan Kartasura 1726 - 1742 |
Dipunlajengaken déning: boten wonten |
| Dipunrumiyini déning: boten wonten |
Raja Kasunanan Surakarta 1745 - 1749 |
Dipunlajengaken déning: Pakubuwana III |
| Artikel iki minangka artikel rintisan. Kowé bisa ngéwangi Wikipédia ngembangaké. |
Ugi deleng
[besut | besut sumber]Pakubuwana II Lair: 1711 Tilar donya: 1749 | ||
| Regnal titles | ||
|---|---|---|
| Kang sadurungé Susuhunan Amangkurat IV |
Susuhunan Mataram 1726 – 1742 |
Kang sawisé Susuhunan Amangkurat V |
| Sesebutan anyar Pendiri Surakarta |
Susuhunan Surakarta 1745 ‒ 1749 |
Kang sawisé Susuhunan Pakubuwana III |
Rujukan
[besut | besut sumber]- 1 2 Kristiyanto, Dani Eko; Yusuf, Syafruddin; Syair, Alian (2019-12-25). "Abdi dalem Keraton Surakarta Hadiningrat tahun 2004-2014". Journal of Indonesian History (ing basa Inggris). 8 (2): 146–152. doi:10.15294/jih.v8i2.35976. ISSN 2549-0370.
- 1 2 Moedjanto, G. (1987). Konsep kekuasaan Jawa: penerapannya oleh raja-raja Mataram (ing basa Indonesia). Kanisius. ISBN 978-979-497-165-9.
- ↑ Purwadi (2007). Sejarah raja-raja Jawa: sejarah kehidupan kraton dan perkembangannya di Jawa (ing basa Indonesia). Media Abadi. ISBN 978-979-99178-3-6.
- 1 2 3 4 5 Ricklefs, Merle Calvin (2008). Sejarah Indonesia Modern 1200–2008 (ing basa Indonesia). Penerbit Serambi. ISBN 978-979-024-115-2.
- ↑ Kristiyanto, Dani Eko; Yusuf, Syafruddin; Syair, Alian (2019-12-25). "Abdi dalem Keraton Surakarta Hadiningrat tahun 2004-2014". Journal of Indonesian History (ing basa Inggris). 8 (2): 146–152. doi:10.15294/jih.v8i2.35976. ISSN 2549-0370.
- ↑ Brown, Colin (2003). A Short History of Indonesia: The Unlikely Nation? (ing basa Inggris). Allen & Unwin. ISBN 978-1-86508-838-9.
- 1 2 3 Raffles, Sir Thomas Stamford (1817). The History of Java (ing basa Inggris). Black, Parbury, and Allen, Booksellers to the Hon. East-India Company ... and John Murray.
- Lair 1711
- Pati 1749
- Raja Jawa
- Surakarta
- Artikel Wikipedia kanthi GND identifiers
- Kaca kanthi kategori kontrol otoritas sing durung digawe
- Artikel Wikipedia kanthi ISNI identifiers
- Artikel Wikipedia kanthi LCCN identifiers
- Artikel Wikipedia kanthi NTA identifiers
- Artikel Wikipedia kanthi VIAF identifiers
- Artikel Wikipedia kanthi identifikasi WorldCat-VIAF