Cublak-cublak suweng
Cublak-cublak suweng yaiku sawijining tembang dolanan sing prasaja. Lumrahe, cublak-cublak suweng ditembangaké déning bocah-bocah mligine ing padésan sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané. Lumantar tembang dolanan, bocah-bocah diwanuhake bab kawruh, kaya ta sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetuwuhan, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané.[1] Kadhang kala, tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana sajroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit.
Cublak-cublak suweng minangka tuladha dolanan tradhisional bocah sing dilakokaké nganggo tembang pangirit. Jejere tembang pangirit ing dolanan iki padha karo jeneng dolanan kasebut, yaiku cublak-cublak suweng. Lumrahe, dolanan tradhisional cublak-cublak suweng dilakokake bocah cilik ing padesan ing Jawa, yaiku Jawa Tengah, Daerah Istimewa Yogyakarta lan uga Jawa Wetan. [2]
Dolanan iki diwiwiti kanthi hompimpa utawa gambreng kanggo nemtokake paraga sing bakal kalah kaping pisanan. Sawise iku, wong sing kalah bakal dadi Pak Empo, sing madhep ing tengah lan bocah liyane bakal lungguh ing sacedhake Pak Empo. Banjur sing ngubengi Pak Empo mbukak tlapakan tangane ngadhep munggah lan dilebokake ing gegere Pak Empo. Banjur ana salah sawijine bocah sing nyekel winih utawa kerikil lan pindhah saka sawit menyang dawane liyane sing diiringi tembang Cublak-Cublek Suweng. [2]
Cakepan tembang Cublak-Cublek Suweng yaiku:
cublak-cublak suweng
suwengé ting gelèntèr
mambu ketundung gudhèl
pak empo lirak-lirik
sapa ngguyu ndelikaké
sir, sir pong delé kopong
sir, sir pong delé kopong
Cakepan tembang sapa ngguyu ndelikake minangka pratandha yen wiji utawa kerikil kudu didhelikake kanthi cepet dening bocah sing nampani. Ing pungkasan tembang, kabeh bocah nyekel tangane, pura-pura ndhelikake krikil, kanthi tangane. Pak Empo tangi lan ngramal ing tangane wiji / kerikil didhelikake. Yen dugaane bener, bocah sing nyekel wiji / kerikil dadi Pak Empo. Yen salah, Pak Empo bali menyang posisi asline lan game diwiwiti maneh. [2]
Tembang Cublak-Cublak Suweng
[besut | besut sumber]Cublak cublak suweng
Suwengé ting gelèntèr
Mambu ketundhung gudèl
Pak empong léra-léré
Sapa ngguyu ndelikkaké
Sir, sir pong dhelé kopong
Sir, sir pong dhelé kopong
wis olèh sakenthung galendhung
sebaja-biji bekung (asem besa besi besung)
pitik tulak katé wana
bayem tulak raja (n)donya
tangisana ndomblé
kacangira lawé temu kéné
dudu sanak dudu kadang
yèn mati mèlu kelangan
sir, sir pong delé bodong
sir, sir pong delé bodong
su bisu wis mulihké
tak tanggapké wayang klithik
jreng enong ejeng egung
jreng enong ejeng egung
Sujarah dolanan cublak-cublak suweng
[besut | besut sumber]Dolanan iki diarani cublak-cublak suweng amarga nalika dolanan sing dicublek-cublek iku suweng. Lumrahe, dolanan iki dianakaké wanci soré utawa wengi nalika padhang bulan, ing èmpèran sing jembar. Asale dolanan iki saka endi Provinsi Jawa Tengah[3]. Dolanan ini uwis ana wiwit panyebaran agama Islam ing tanah Jawa dening Walisanga mligine Sunan Giri[4].
Mupangat tembang cublak-cublak suweng
[besut | besut sumber]Tembang Cublak-Cublak Suweng duwe rong mupangat, yaiku sarana dolanan utawa panglipur lan sarana pendhidhikan. Tembang iki diarahake kanthi nilai pedadogis kanggo nanemake nilai becik, kayata gotong-royong, bebarengan, lan ngajeni budaya Jawa[5]. Tembang iki menehi pitutur luhur minangka manungsa ing sajroning urip aja mung seneng bungahe donya nanging kudu eling karo urip sabanjure ora ana saengga ora kelangane arah urip.
Carané dolanan
[besut | besut sumber]Dolanan iki bisa dilakokake déning bocah 5 utawa 7, racaké bocah umur 6-14 taun. Dolanan iki bisa katindakake déning bocah lanang utawa wadon. Sing diperlokake ing dolanan cublak-cublak suweng ya iku suweng, nanging yèn ora ana suweng bisa diganti nganggo krikil. Saliyané suweng utawa krikil, dolanan iki uga diiringi tembang dolanan.
Saumpama kang dolanan cacahé 7( A, B, C, D, E, F, lan G). Bocah 7 iku banjur sut, sapa kang kalah, dadi. Umpama kang dadi G. Banjur G lungguh mengkurep ing lemah lan diubengi bocah 6 liyané ( A, B, C, D, E, lan F). Salah siji saka bocah 6 kui didadèkaké embok. Banjur kabèh tangané bocah 6 mau disèlèhaké ing gegeré G, tangané nganthong(telapaké ing dhuwur). Banjur padha nyanyèkaké tembang cublak-cublak suweng, sinambi embok ngubengaké suweng ing tangané bocah 6 mau. Nalika tembang tekan pak empong lera-lere, kabèh tangan nggegem. Banjur nalika tekan sir sir pong dhele kopong, kabèh tangan dijunjung saka gegere G lan driji duding loro karone nduding banjur diobahake kaya ngirisi gula jawa. Bareng karo iku G tangi saka lungguhe. Nalika tekan sir pong dhele kopong kang kapindho G dikon milih sapa kang nggawa suweng utawa krikil mau. Yèn pilihane G salah, G kudu dadi manèh, nanging yèn bener, sapa kang dipilih mau kudu dadi. Ngono sabanjuré.
Uga delengen
[besut | besut sumber]Rujukan
[besut | besut sumber]- ↑ "Ki Demang: Tembang dolanan wonten ing satengahing globalisasi". Diarsip saka sing asli ing 2009-09-21. Dibukak ing 2010-02-08.
- 1 2 3 100 Permainan dan Perlombaan Rakyat. Yogyakarta: Nyo-nyo. 2013. ISBN 978-979-29-4003-9.
{{cite book}}:|first=missing|last=(pitulung) - ↑ Hidayati, Anies Tri; Cahyono, Hadi; Wulansari, Betty Yulia (2025-06-15). "Implementasi Permainan Tradisional Cublak-cublak Suweng dalam Menumbuhkan Rasa Cinta Tanah Air Pada Kelompok A KB Anak Sholeh Ngariboyo". Jurnal Studi Guru dan Pembelajaran (ing basa Inggris). 8 (2): 711–722. doi:10.30605/jsgp.8.2.2025.5919. ISSN 2654-6477.
- ↑ Wulandari, Nuryuana Dwi; Agung, Rendi Marta (2024). "Permainan "cublak cublak suweng" sebagai sarana Pengembangan Pendidikan Karakter Generasi Muda sebagai Upaya persiapan menuju Indonesia emas 2045". WIKSA: Prosiding Pendidikan Sejarah Universitas Indraprasta PGRI (ing basa Indonesia). 1 (2): 396–408. ISSN 2987-338X.
- ↑ Hidayati, Anies Tri; Cahyono, Hadi; Wulansari, Betty Yulia (2025-06-15). "Implementasi Permainan Tradisional Cublak-cublak Suweng dalam Menumbuhkan Rasa Cinta Tanah Air Pada Kelompok A KB Anak Sholeh Ngariboyo". Jurnal Studi Guru dan Pembelajaran (ing basa Inggris). 8 (2): 711–722. doi:10.30605/jsgp.8.2.2025.5919. ISSN 2654-6477.