Basa Yami

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna mardika basa Jawa
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Yami
Cizicizing No Tao
AsalTaiwan
ÈtnisYami
Panyatur asli
3,800 (2006)[1]
Kodhe basa
ISO 639-3tao
Glottologyami1254[2]
Linguasphere31-CAA-a

Basa Yami (Basa Cina: 雅美), uga diarani basa Tao, iku sawijining basa Melayu-Polinésia. Basa iki anggotaning kontinum dhialèk Iwatan sing dicaturaké déning wong Yami sing dumunung ana ing Pulo Anggrèk, 46 kilomèter kidul-wétaning pulo utamaning Taiwan. Basa Yami uga karan ciriciring no Tao utawa "caturaning manungsa" déning panyatur asliné.[1]

Basa Yami iku siji-sijiné basa aslining pribumining Taiwan sing dudu anggota kulawarga basa Formosa, nanging kalebu sajeroning kulawarga basa Batan sing tinemu saloring nagara Filipina.

Fonologi[besut | besut sumber]

Basa Yami nduwé 20 uni wyanjana lan 4 uni swara:[3]

Uni wyanjana (sajeroning aksara Yami)
  • Uni andhegan: p, b, t, d, k, g, '
  • Uni frikatif: v, s, h (s is retroflex)
  • Uni anuswara: m, n, ng
  • Uni likuida: l, r
  • Uni afrikat: c, j (afrikat cethak)
  • Uni geter: z (geter alvéolar)
  • Uni luncuran: w, y
Uni swara
  • a, e, i, o (e swara madya-tengah)

Basa Yami Iraralay sing dicaturaké ana ing pasisir lor mbédakaké uni wyanjana dawa saka uni wyanjana cendhèk (kaya ta, opa 'pupu' lawan oppa 'babon' minangka sapasang minimal).[4]

Tembung kriya[besut | besut sumber]

Ana ngisor iki pratélan inflèksi tembung kriyaning basa Yami saka cathetaning Rau (2006: 135).

Rimbagan[besut | besut sumber]

Ana ngisor iki pratélan rimbaganing basa Yami saka cathetaning Rau (2006: 135-136).

  • icia- 'wong sabarakan sanasib sarupa'
  • ikeyangka 'luwih-luwih'
  • iangka 'rumangsa ngono ngéné amarga...'
  • iangka 'angka urutan'
  • ipi- 'angka kapingan'
  • ji a- 'négasi utawa mbangetaké'
  • angka 'padha, sa-..., tembung aran niskala'
  • angka 'banjur, nembé waé, namung'
  • angka 'ater-ater tembung kriya statif minangka tembung kriya transitif'
  • angka (dwilingga) 'temen'
  • angka (dwilingga) 'kéwan sing dijuluki miturut cirèné'
  • angka ... -an 'tembung aran umum'
  • ma-... -en 'seneng nglakoni iki kaé'
  • mapaangka 'éthok-éthok dadi iki kaé'
  • mapi- 'nggawé iki kaé minangka pakaryan'
  • mi-/mala- 'gegayutan kulawarga sing ngloro utawa nelu'
  • miangka /mapiangka /ipiangka 'kabèh, siji-siji'
  • mala- 'krasa utawa kaya...'
  • mipa- 'sangsaya...'
  • mipipa- 'malah luwih...'
  • mapi-/mapa-/pa-... -en/ipa- 'rimbagan tembung kriya kausatif'
  • ni- 'perfèktif'
  • ni-... na 'malingké (superlatif)'
  • noangka 'kapungkur'
  • noma- 'mbésuk (adoh)'
  • sicia- 'saiki'
  • sima- 'mbésuk (cedhak)'
  • tey- 'panujon'
  • tey- 'banget'
  • tey- (dwilingga) 'cacahing saben iji

Logat[besut | besut sumber]

Tembung kognat karo kulawarga basa Filipina[besut | besut sumber]

Jawa
Yami Filipino/Ilokano/Tagalog, lsp.
wong
tao tao
bok
ina ina
rama
ama ama
sirah
oo ulo
ha'a
nohon oho (apa)
kanca
kagagan kaibigan
sapa
sino sino
dhèwèké sira sila
-é/-né nira nila
anak anak anak
aku
ko ko, -ko (Ilokano)
kowé ka ka, -ka (Ilokano)
dina
araw araw, aldaw (Ilokano)
mangan
kanen kain, kanen (Ilokano)
ngombé inomen inumin, inomen (Ilokano)
basa
ciriciring siling (Hiligaynon, tembung), siring (Waray-waray, tembung)
lan
aka saka
yung
Ananay Aray, Araray (Cebuano), Annay (Ilokano)
omah
vahay bahay, balay (Ilokano, Cebuano)
babi
viik biik (piglet)
wedhus
kadling kambing, kanding (Cebuano), kalding (Ilokano)
watu
vato bato
siji
ása bisa, maysa (Ilokano)
loro
dóa (raroa) dalawa, duha (Cebuano), dua (Ilokano)
telu
tílo tatlo, tulo (Cebuano), tallo (Ilokano)
papat
ápat apat, upat (Cebuano), uppat (Ilokano)
lima
líma lima
enem
ánem anim, innem (Ilokano), unom (Cebuano)
pitu
píto pito
wolu
wáo walo
sanga
síam siyam, siam (Ilokano)
sapuluh
póo sampu, sangapulo (Ilokano)

Tembung silihan basa Jepang[besut | besut sumber]

Jawa Yami Jepang
montor mabur
sikoki hikouki (飛行機)
alkohol
saki sake ()
kapal perang
gengkang gunkan (軍艦)
injil
seysio seisho (聖書)
kristus
Kizisto kirisuto (キリスト)
dhokter
koysang o-isha-san? (お医者さん)
sènter dingki denki (電気)
roh kudus
seyzi seirei (聖霊)
kunci
kagi kagi ()
tamba
kosozi kusuri ()
montor
otobay ootobai (オートバイ; auto bike)
pulisi
kisat keisatsu (警察)
pamulangan
gako gakkō (学校)
tas pamulangan
kabang kaban ()
guru
sinsi sensei (先生)
karcis
kipo kippu (切符)
trek
tozako torakku (トラック; truck)

Tembung silihan basa Cina[besut | besut sumber]

Jawa Yami Cina Mandarin
arak
potaw cio pútáojǐu (葡萄酒)

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. a b Rau 2006: 79
  2. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Yami". Glottolog 3.0. Jena, Jerman: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  3. Rau 2006: 79-80
  4. Rau 2006: 81

Rujukan[besut | besut sumber]

  • Rau, D. Victoria, and Maa-Neu Dong. 2006. Yami texts with reference grammar and dictionary. Taipei: Academia Sinica.
  • Rau, D. Victoria, Maa-Neu Dong and Ann Hui-Huan Chang with Daniel E. Rau and Gerald A. Rau, Yami (Tao) Dictionary (達悟語詞典) [1] [2], National Taiwan University Press [3], June 25, 2012 (Chinese) (English) ISBN 978-986-03-2519-5

Pranala njaba[besut | besut sumber]