Andhès

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Pagunungan Andes mbentuk rangkéyan pagunungan paling dawa ing donya
Cono de Arita, Salta (Argentina)
Antizana, Ekuador

Pagunungan Andes (Basa Quechua, anti, "jènggèr dhuwur") iku pagunungan paling dawa ing donya sing mbentuk rangkéyan dhataran dhuwur sadawané pasisir kulon Amérika Kidul. Pagunungan iki dawané punjul 7.000 km, ambané tekan 500 km ing sapérangan nggon (paling amba ing 18° tekan 20° LS), lan duwé kadhuwuran rata-rata watara 4.000 m. Pagunungan iki mbentang liwat pitung nagara: Argentina, Bolivia, Chili, Kolombia, Ekuador, Peru, lan Venezuela, sing sok disebut "Nagara-Nagara Andean" (Andean States).

Rangkéyan pagunungan Andes mliginé kapérang saka loro pagunungan gedhé Cordillera Oriental lan Cordillera Occidental, sing asring dipisahaké karo depresi antara sing njero, ing ngendi tumuli muncul rangkéyan pagunungan minor, kayataCordillera de la Costa ing Chili. Cordillera de la Costa awalé saka pojok kidul bawana lan terus ngalor, paralèl karo pasisir, kapecah dadi sapérangan pulo ing pérangan awalé lan sabanjuré mbentuk wates kulon lembah tengah gedhé Chili. Nuju arah lor, rangkéyan ing pasisir iki terus minangka rangkéyan pabukitan utawa bukit-bukit kapencil sadawané Samodra Pasifik nganti tekan Venezuela, kanthi menthi mbentuk lembah ing pérangan kulon rangkéyan gedhé.

Gunung paling dhuwur ing Andes ya iku Aconcagua sing dhuwuré 6.962 m dpl. Pucuk Chimborazo ing wewengkon Ekuador ya iku titik ing lumahing bumi sing paling adoh saka pusat bumi amarga anané gelembung khatulistiwa (equatorial bulge). Andes ora bisa madhani Himalaya ing perkara kadhuwuran, nanging nguwihi ing babagan amba lan tikel loro luwih dawa tinimbang Himalaya.

Pranala njaba[besut | besut sumber]