Lintang

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Srengéngé, lintang paling cedhak

Lintang iku benda langit sing bisa mancaraké cahya dhéwé. Miturut ilmu astronomi, dhéfinisi lintang yaiku: Kabèh benda masif (nduwéni massa antarane 0,080,08 nganti 200200 massa srengéngé) sing bisa mbangkitaké ènergi liwat prosès réaksi fusi nuklir. Dadi lintang katai putih lan lintang netron sing wis mati tetep bisa diarani lintang. Lintang paling cedhak karo Bumi yaiku srengéngé sing leté ± 149,680,000 kilometer, banjur lintang Proxima Centauri ing rasi lintang Centaurus, leté ± 4 taun cahya.

Evolusi[sunting | sunting sumber]

Struktur, évolusi, lan nasib akir sawijining lintang banget dipangaruhi déning massané. Saliyané iku, komposisi kimia uga mèlu njupuk peran jroning skala sing luwih cilik.

Kawanguné lintang[sunting | sunting sumber]

Lintang kawangun sajroning awan molekul; yaiku sawijining dhaérah médhium antarlintang sing wiyar kanthi karapetan sing dhuwur (senajan isih kurang rapet yèn dibandhingaké karo sawijining vacuum chamber sing ana ing Bumi). Awan iki akèh-akèhé kapérang saka hidrogen kanthi watara 23–28% helium lan sapérangan persèn èlemèn abot. Komposisi elemen jroning awan iki ora owah akèh wiwit prastawa nukleosintesis Big Bang nalika awal alam semesta.

Gravitasi njupuk peran wigati banget jroning prosès pawangunan lintang. Pawangunan lintang diwiwiti kanthi ora stabilé gravitasi ing njero awan molekul sing bisa duwé massa èwonan tikelé saka srengéngé. Kaorastabilan iki asring dipicu déning gelombang kejut saka supernova utawa tumbukan antarané rong galaksi. Sepisan waé sawijining wilayah nggayuh kerapetan matéri sing nyukupi sarat dumadiné instabilitas Jeans, awan mau wiwit runtuh ing sangisoré gaya gravitasiné dhéwé.

Adhedasar sarat instabilitas Jeansinstabilitas jeans, lintang ora kawangun dhéwé-dhéwé, nanging jroning klompok sing asalé saka sawijining karuntuhan ing sawijining awan molekul sing gedhé, banjur kapecah dadi konglomerasi individual. Babagan iki didhukung déning pangamatan ing ngendi akèh lintang sing umuré padha kagabung jroning gugus utawa asosiasi lintang.

Cahya lintang

Nalika awan runtuh, bakal dumadi konglomerasi individual saka lebu lan gas sing padhet sing diarani minangka globula Bok. Globula Bok iki bisa duwé massa nganti kaping 50 massa srengéngé. Runtuhé globula nyebabaké karapetan tambah. Ing prosès iki energi gravitasi diowahi dadi energi panas saéngga suhu ningkat. Nalika awan protolintang iki nggayuh kasetimbangan hidrostatik, sawijining protolintang bakal kawangun ing intiné. Lintang pra dhèrèt utama iki asring dikupengi déning piringan protoplanet. Pangerutan utawa karuntuhan awan molekul iki mangan wektu nganti puluhan yuta taun. Nalika paningkatan suhu ing inti protolintang nggayuh kisaran 10 yuta kelvin, hidrogen ing inti 'kobong' dadi helium jroning sawijining réaksi termonuklir. Réaksi nuklir ing njero inti lintang nyedhiakaké cukup energi kanggo njaga tekanan ing pusat saéngga prosès pangerutan mandheg. Protolintang saiki miwiti kauripan anyar minangka lintang dhèrèt utama.


Dhèrèt utama[sunting | sunting sumber]

Lintang ngentèkaké watara 90% umuré kanggo ngobong hidrogen jroning réaksi fusi sing ngasilaké helium kanthi suhu lan tekanan sing dhuwur banget ing intiné. Ing fase iki lintang ditélakaké ada jroning dhèrèt utama lan diarani minangka lintang katai.

Akir sawijining lintang[sunting | sunting sumber]

Nalika kandhutan hidrogen ing téras lintang entèk, téras lintang saya cilik lan mbébasaké akèh panas lan manasaké lapisan njaba lintang. Lapisan njaba lintang sing isih akèh hidrogen ngembang lan salin werna abang sing diarani lintang raseksa abang sing ukurané bisa nganti kaping 100 saka ukuran srengéngé sadurungé mbentuk lintang kerdil putih. Menawa lintang mau ukurané luwih gedhé tinimbang srengéngé, lintang mau bakal mbentuk superraseksa abang. Superraseksa abang iki banjur mbentuk nova utawa supernova lan banjur mbentuk lintang neutron utawa bolongan ireng.


Artikel punika taksih tulisan rintisan (stub). Sinten kémawon ingkang kersa mbenakaken, sumangga kémawon.

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Lintang&oldid=805215"