Bunraku

Saka Wikipédia, bauwarna bébas basa Jawa
Gedung Teater Nasional Bunraku ing Osaka

Bunraku (文楽?) inggih punika sandiwara bonéka tradisional Jepang ingkang kalebet salah satunggal jinis ningyo johruri (人形浄瑠璃 ningyō jōruri?, bonéka jōruri). Istilah bunraku mliginipun dipunginakaken kanggé ninyo johruri (sandiwara bonéka kanthi iringan musik johruri) ingkang mekar ing Osaka [1]. Jōruri utawi dipunserat minangka johruri inggih punika sebatan kanggé naskah awujud tembang. Ingkang nembang johruri dipunwastani tayū lan nembang kanthi iringan musik shamisen. Kesenian punika kawiwitan saking paméntasan ningyo johruri déning seniman Uemura Bunrakuken I ing Osaka saéngga dipunparingi nama "bunraku". Sadèrèngipun kesenian punika ugi dipunsebat ayatsuri jōruri shibai (sandiwara johruri ayatsuri) lan nembé kanthi resmi dipunparingi nama bunraku wiwit saking pungkasan zaman Meiji (1868-1912).[2]

Satunggaling bonéka kanggé dolanan tigang dalang punika dipunsebat ningyō tsukai. Nalika nglakokake bonéka, dalang boten ndelikké piyambakipun saking pamirsa. Obah owahing bonéka dipundamel kados urip temenan mawi kalih tangan lan sikil ingkang saged dipunobahaken sarta praupan bonéka ingkang saged éwah miturut karakter. Tugasipun dalang namung ngobahaken bonéka, déné sadaya cakepan dialog dados pakaryanipun 'tayū' mawi iringan musik shamisen. Tingkatan dalang dipunatur adhedhasar tingkat keterampilan lan pengetahuan. Dalang ingkang gadhah pengalaman ngobahaken bagéyan sirah lan lengen sisih tengen. Déné ing bageyan sikil dipunobahaken déning dalang ingkang paling junior. Dalang kepala ngagem geta mawi hak inggil (20 cm dumugi 50 cm) saking kayu supados ngimbangi posisi dalang ingkang ngobahaken bagéyan sikil bonéka.[3] Kementerian Pendidikan Jepang netepaken bunraku minangka Warisan Agung Budaya Nonbendawi. UNESCO netepaken bunraku minangka Karya Agung Warisan Budaya Lesan lan Nonbendawi Manungsa wonten ing dhaptar ingkang terbit taun 2003.

Istilah[besut | besut sumber]

Bunraku punika pagelaran ingkang namung saged dipunlampahi déning tiyang jaler. Tigang unsur pagelaran teater bunraku punika dipunwastani sangyō ingkang kapérang saking tayū (penyanyi), pemain shamisen, lan ningyō tsukai (dalang). Ing sisih tengen pamirsa wonten panggung ingkang dipunsebat yuka. Sanginggiling yuka wonten panggung mubeng ingkang dados papan kanggé lenggah tayū lan pemain shamisen. Bageyan awak dalang saking boyok (pinggang) mangandhap dipuntutup saking penonton kanthi ngginakaken tutup saking kayu ingkang dipusebat tesuri.

Penyanyi[besut | besut sumber]

Tayū punika sebatan kagem penyanyi ingkang nembangaken johruri (narasi mawi iringan shamisen). Saking maneka jinis kesenian johruri ingkang wonten gidayūbushi義太夫節 ({{{2}}}?) punika satunggaling jinis johruri ingkang dipunwiwiti déning Takemoto Gidayū saking Osaka nalika wiwitan zaman Edo.

Dalang[besut | besut sumber]

Ing jaman rumiyin, bonéka namung dipunobahaken déning dalang. Ing pagelaran ngginakaken tigang dalang kanggé setunggal boneka dipuntepangaken nalika taun 1734 ing pagelaran kanthi irah-irahan "Ashiya Dōman Ōchi Kagami". Ing jaman sapunika, bunraku ngginakaken tigang dalang kanggé setunggal bonéka. Dalan senior ingkang dipunsebat omozukai ngobahaken bagéyan gulu (sirah) lan lengen sisih tengen. Sadèrèngipun dados omozukai dipunbetahaken pengalaman "sedasa taun kanggé ngobahaken sikil, lan sedasa taun kanggé lengen kiwa".[3] Dalang ingkang ngobahaken lengen kiwa punika dipunsebat hidarizukai, déné dalang ingkang ngobahaken sikil punika dipunsebat ashizukai. Tiga dalan mawi busana sarwi ireng (kuroko).

Boneka[besut | besut sumber]

Sirahboneka[besut | besut sumber]

Jinis sirah boneka[besut | besut sumber]

Busana[besut | besut sumber]

Bonéka ngginakaken busana memakai kostum arupi kimono ingkang kapérang dados busana njero (juban), mantel (haori), mantel manita (uchikake), kerah (eri), lan sabuk pinggang ingkang dipunsebat obi. Ing bagéyan njero busana dipunparingi lapisan kapas supados bagéyan awak katingal alami. Busana saged dipunuculi lan dipunsimpen kapisah saking sirahipun. Ningyō-koshiraeru punika pakryan masang klambi kanggé sirah boneka ingkang dipunwontenaken sadèrèngipun bonéka dipunginakaken.

Sajarah[besut | besut sumber]

Cerita[besut | besut sumber]

Cathetan suku[besut | besut sumber]

  1. ^ (id) Bunraku, (dipunakses tanggal 24 Februari 2013)
  2. ^ "What is Bunraku". An Introduction to Bunraku: A Guide to Watching Japan's Puppet Theater. Japan Arts Council. 
  3. ^ a b "The Puppeteers". An Introduction to Bunraku: A Guide to Watching Japan's Puppet Theater. Japan Arts Council. 

Pranala njawi[besut | besut sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "https://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Bunraku&oldid=1014375"