Asam

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados

Asam (kang asring diwakili kanthi rumus umum HA) sacara umum arupa senyawa kimia sing menawa dilarutaké ing banyu bakal ngasilaké larutan kanthi pH luwih cilik saka 7. Ing dhéfinisi modhérn, asam iku sawijining dat kang bisa mènèhi proton (ion H+) marang dat liya (kang disebut basa), utawa bisa nampa pasangan èlèktron bébas saka sawijining basa. Réaksi asam karo basa ing réaksi panetralan bakal mbentuk garam. Conto |tuladhane asam yaiku asam asetat (ditemoaké ing cukak) lan asam sulfat (digunaaké ing batré utawa aki montor). Asam umumé rasané masem utawa kecut; sanajan mangkono, nyicipi rasa asem, utamané asam pekatAsam pekat, bisa mbebayani lan ora dianjuraké.

Sapérangan dhéfinisi asam[sunting | sunting sumber]

Istilah "asam" arupa terjemahan saka istilah kang dipigunaaké kanggo perkara sing padha ing basa-basa ÉropahEropa kaya acid (basa Inggris), zuur (basa Walanda), utawa Säure (basa Jerman) kang sacara harfiah gegandhéngan karo rasa masem utawa kecut. Ing kimia, istilah asam duwé arti sing luwih khusus. Ana telung dhéfinisi asam sing umum ditampa ing kimia, yaiku dhéfinisi Arrhenius, Brønsted-Lowry, lan Lewis.

  • Arrhenius: Miturut dhéfinisi iki, asam iku sawijining dat sing ningkataké konsèntrasi ion hidroniumHidronium (H3O+) nalika dilarutaké ing banyu. Dhéfinisi sing sepisanan ditelaaké déning Svante Arrhenius iki mbatesi asam lan basa kanggo dat-dat sing bisa larut ing banyu.
  • Brønsted-Lowry: Miturut dhéfinisi iki, asam iku kang mènèhi protonProton marang basa. Asam lan basa sing gegandhengan mau disebut minangka pasangan asam-basa konjugatKonjugat. Brønsted lan Lowry sacara kapisah nelaaké dhéfinisi iki, kang nyakup dat-dat sing ora larut ing banyu (ora kaya ing dhéfinisi Arrhenius).
  • Lewis: Miturut dhéfinisi iki, asam iku panampa pasangan èlèktron saka basa. Dhéfinisi sing ditelaaké déning Gilbert N. Lewis iki bisa nyakup asam sing ora ngandhung hidrogen utawa proton sing bisa dipindhahaké, kaya wesi(III) klorida. Dhéfinisi Lewis bisa uga dijelasaké kanthi téori orbital molekul. Sacara umum, sawijining asam bisa nampa pasangan èlèktron ing orbital kosongé sing paling asor (LUMO) saka orbital karisi sing paling dhuwur (HOMO) saka sawijining basa. Mila, HOMO saka basa lan LUMO saka asam nggabung mbentuk orbital molekul ikatan.

Sanajan dudu arupa téori sing paling amba cakupané, dhéfinisi Brønsted-Lowry arupa dhéfinisi sing paling umum digunaaké. Ing dhéfinisi iki, kaasaman sawijining senyawa ditemtokaké déning kastabilan ion hidroniumHidronium lan basa konjugat sing larut nalika senyawa kasebut wis mènèhi proton ing njeron larutan papan asam iku ana. Stabilitas basa konjugat sing luwih dhuwur nedahaké kaasaman senyawa mau sing luwih dhuwur.

Sistem asam/basa béda karo réaksi rédoks; ora ana owah-owahan bilangan oksidasi ing réaksi asam-basa.

Sifat-sifat[sunting | sunting sumber]

Sacara umum, asam nduwèni sifat kaya mangkéné:

  • Rasa: masem utawa kecut nalika dilarutaké ing banyu.
  • Sentuhan: asam krasa nyengat yèn didumuk, utamané yèn asamé asam kuwat.
  • Karéaktifan: asam réaksiné hebat karo sapérangan gedhé logam, yaiku korosif marang logam.
  • Hantaran listrik: asam, sanajan ora mesthi ionik, arupa èlèktrolit.

Sifat kimia[sunting | sunting sumber]

Ing banyu, réaksi kasetimbangan iki dumadi antarané sawijining asam (HA) lan banyu, sing duwé peran minangka basa,

HA + H2O ↔ A- + H3O+

Tetapan asam iku tetapan kasetimbangan kanggo réaksi HA karo banyu:

K_a = \frac{[\mbox{H}_{3}\mbox{O}^+][ \mbox{A}^-]}{[\mbox{HA}]}

Asam kuwat duwé nilai Ka sing gedhé (yaiku, kasetimbangan réaksi anané adoh ing tengen, ana akèh H3O+; mèh kabèh asam kaurai). Umpamané, nilai Ka kanggo asam klorida (HCl) yaiku 107.

Asam lemah duwé nilai Ka sing cilik (yaiku, cukup akèh cacahé HA lan A- ana bebarengan ing larutan; sithik cacahé H3O+ ana ing larutan; asam mung kaurai sebagéan). Umpamané, nilai Ka kanggo asam asetat yaiku 1,8 × 10-5.

Asam kuwat nyakup asam halida - HCl, HBr, lan HI. (Nanging, asam fluorida, HF, rélatif lemah.) Asam-asam okso, kang umumé ngandhung atom pusat kanthi bilangan oksidasi dhuwur kang dikupengi oksigen, uga cukup kuwat; nyakup HNO3, H2SO4, lan HClO4. Akèh-akèhé asam organik arupa asam lemah.

Larutan asam lemah lan garam saka basa konjugaté mbentuk larutan penyangga.

Sajarah[sunting | sunting sumber]

Sekitar taun 1800, akèh kimiawan PrancisPrancis, kalebu Antoine Lavoisier, sacara kléru duwé keyakinan menawa kabèh asam ngandhung oksigen. Lavoisier Lavoisierndhéfinisikaké asam minangka dat ngandhung oksigenOksigen amarga kawruhé marang asam kuwat mung winates ing asam-asam okso lan amarga panjenengané ora mengertèni komposisi sabeneré saka asam-asam halida, HCl, HBr, lan HI. Ya Lavoisier kang mènèhi jeneng oksigen saka tembung basa YunaniYunani sing artiné "pambentuk asam". Sawisé unsur klorinKlorin, brominBromin, lan iodinIodin kaidhèntifikasi lan ora anané oksigen ing asam-asam halidaHalidi ditemokaké déning Sir Humphry Davy taun 1810, dhéfinisi déning Lavoisier kasebut kudu ditinggalaké.

Kimiawan InggrisInggris ing wektu iku, kalebu Humphry DavyHumphry Davy, duwé keyakinan yèn kabèh asam ngandhung hidrogen. Kimiawan SwediaSwedia Svante Arrhenius banjur nggunaaké landhesan iki kanggo ngembangaké dhéfinisiné bab asam. Panjenengané nelaaké téoriné taun 1884.

Ing taun 1923, Johannes Nicolaus Brønsted saka Denmark lan Martin Lowry saka Inggris nelaaké dhéfinisi protonik asam-basa sing banjur dikenal kanthi jeneng rong èlmuwan iki. Dhéfinisi sing luwih umum diajokaké déning Lewis ing taun kang padha, njelasaké réaksi asam-basa minangla prosès transfer pasangan èlèktron.

Panggunaan asam[sunting | sunting sumber]

Asam duwé sapérangan kagunaan. Asam asring digunaaké kanggo ngilangi karat saka logam ing prosès sing disebut "pengawetasaman" (pickling). Asam bisa digunaaké minangka èlèktrolit ing njeron batré sel teles, kaya asam sulfat sing digunaaké ing njeron batré mobil. Ing awaké manungsa lan sapérangan kéwan, asam klorida arupa bagéan saka asam lambung sing disekresiaké ing njeron lambung kanggo mbantu mecah protein lan polisakarida uga ngubah proenzim pepsinogen sing inaktif dadi enzim pepsin. Asam uga digunaaké minangka katalis; umpamané, asam sulfat akèh banget digunaaké ing prosès alkilasi nalika gawé bensin.

Pirsanana uga[sunting | sunting sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Asam&oldid=814130"