Asam

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa

Asam (kang asring diwakili kanthi rumus umum HA) kanthi umum arupa senyawa kimia sing manawa dilarutaké ing banyu bakal ngasilaké larutan kanthi pH luwih cilik saka 7. Ing dhéfinisi modhérn, asam iku dat kang bisa mènèhi proton (ion H+) marang dat liya (kang disebut basa), utawa bisa nampa pasangan èlèktron bébas saka sawijining basa. Réaksi asam karo basa ing réaksi panetralan bakal mbentuk garam. Conto |tuladhané asam ya iku asam asetat (ditemoaké ing cukak) lan asam sulfat (digunaaké ing batré utawa aki montor). Asam lumrahé rasané masem utawa kecut; sanajan mangkono, nyicipi rasa asem, mligi asam pekatAsam pekat, bisa mbebayani lan ora dianjuraké.

Sapérangan dhéfinisi asam[besut | besut sumber]

Istilah "asam" arupa pertalan saka istilah kang dipigunaaké kanggo perkara sing padha ing basa-basa ÉropahÉropah kaya acid (basa Inggris), zuur (basa Walanda), utawa Säure (basa Jerman) kang kanthi harfiah gegandhéngan karo rasa masem utawa kecut. Ing kimia, istilah asam duwé arti sing luwih mirunggan. Ana telung dhéfinisi asam sing umum ditampa ing kimia, ya iku dhéfinisi Arrhenius, Brønsted-Lowry, lan Lewis.

  • Arrhenius: Miturut dhéfinisi iki, asam iku dat sing ngundhakaké konsèntrasi ion hidroniumHidronium (H3O+) nalika dilarutaké ing banyu. Dhéfinisi sing sepisanan ditelaaké déning Svante Arrhenius iki mbatesi asam lan basa kanggo dat-dat sing bisa larut ing banyu.
  • Brønsted-Lowry: Miturut dhéfinisi iki, asam iku kang mènèhi protonProton marang basa. Asam lan basa sing gegandhengan mau sinebut pasangan asam-basa konjugatKonjugat. Brønsted lan Lowry kanthi kapisah nelaaké dhéfinisi iki, kang nyakup dat-dat sing ora larut ing banyu (ora kaya ing dhéfinisi Arrhenius).
  • Lewis: Miturut dhéfinisi iki, asam iku panampa pasangan èlèktron saka basa. Dhéfinisi sing ditelaaké déning Gilbert N. Lewis iki bisa nyakup asam sing ora ngandhung hidrogen utawa proton sing bisa dipindhahaké, kaya wesi(III) klorida. Dhéfinisi Lewis bisa uga dijelasaké kanthi téyori orbital molekul. Lumrahé, sawijining asam bisa nampa pasangan èlèktron ing orbital kosongé sing paling asor (LUMO) saka orbital karisi sing paling dhuwur (HOMO) saka sawijining basa. Mila, HOMO saka basa lan LUMO saka asam nggabung mbentuk orbital molekul ikatan.

Sanajan dudu arupa téyori sing paling amba cakupané, dhéfinisi Brønsted-Lowry arupa dhéfinisi sing paling umum digunaaké. Ing dhéfinisi iki, kaasaman sawijining senyawa ditemtokaké déning kastabilan ion hidroniumHidronium lan basa konjugat sing larut nalika senyawa mau wis mènèhi proton ing njeron larutan papan asam iku ana. Stabilitas basa konjugat sing luwih dhuwur nedahaké kaasaman senyawa mau sing luwih dhuwur.

Sistem asam/basa béda karo réaksi rédoks; ora ana owah-owahan bilangan oksidasi ing réaksi asam-basa.

Sifat-sipat[besut | besut sumber]

Lumrahé, asam duwé sipat kaya mangkéné:

  • Rasa: masem utawa kecut nalika dilarutaké ing banyu.
  • Sentuhan: asam krasa nyengat yèn didumuk, mligi yèn asamé asam kuwat.
  • Karéaktifan: asam réaksiné hebat karo sapérangan gedhé logam, ya iku korosif marang logam.
  • Hantaran listrik: asam, sanajan ora mesthi ionik, arupa èlèktrolit.

Sifat kimia[besut | besut sumber]

Ing banyu, réaksi kasetimbangan iki dumadi antarané sawijining asam (HA) lan banyu, sing duwé peran minangka basa,

HA + H2O ↔ A- + H3O+

Tetapan asam iku tetapan kasetimbangan kanggo réaksi HA karo banyu:

Asam kuwat duwé aji Ka sing gedhé (ya iku, kasetimbangan réaksi anané adoh ing tengen, ana akèh H3O+; mèh kabèh asam kaurai). Umpamané, aji Ka kanggo asam klorida (HCl) ya iku 107.

Asam lemah duwé aji Ka sing cilik (ya iku, cukup akèh cacahé HA lan A- ana bebarengan ing larutan; sithik cacahé H3O+ ana ing larutan; asam mung kaurai sapérangan). Umpamané, aji Ka kanggo asam asetat ya iku 1,8 × 10−5.

Asam kuwat nyakup asam halida-HCl, HBr, lan HI. (Nanging, asam fluorida, HF, rélatif lemah.) Asam-asam okso, kang lumrahé ngandhung atom pusat kanthi bilangan oksidasi dhuwur kang dikupengi oksigen, uga cukup kuwat; nyakup HNO3, H2SO4, lan HClO4. Akèh-akèhé asam organik arupa asam lemah.

Larutan asam lemah lan garam saka basa konjugaté mbentuk larutan penyangga.

Sajarah[besut | besut sumber]

Sekitar taun 1800, akèh kimiawan PrancisPrancis, kalebu Antoine Lavoisier, kanthi kléru duwé keyakinan manawa kabèh asam ngandhung oksigen. Lavoisier Lavoisierndhéfinisikaké asam minangka dat ngandhung oksigenOksigen amarga kawruhé marang asam kuwat mung winates ing asam-asam okso lan amarga panjenengané ora mengertèni komposisi sabeneré saka asam-asam halida, HCl, HBr, lan HI. Ya Lavoisier kang mènèhi jeneng oksigen saka tembung basa YunaniYunani sing artiné "pambentuk asam". Sawisé unsur klorinKlorin, brominBromin, lan iodinIodin kaidhèntifikasi lan ora anané oksigen ing asam-asam halidaHalidi tinemu déning Sir Humphry Davy taun 1810, dhéfinisi déning Lavoisier mau kudu ditinggalaké.

Kimiawan InggrisInggris ing wektu iku, kalebu Humphry DavyHumphry Davy, duwé keyakinan yèn kabèh asam ngandhung hidrogen. Kimiawan SwediaSwedia Svante Arrhenius banjur nggunakaké landhesan iki kanggo ngembangaké dhéfinisiné bab asam. Panjenengané nelaaké téoriné taun 1884.

Ing taun 1923, Johannes Nicolaus Brønsted saka Denmark lan Martin Lowry saka Inggris nelaaké dhéfinisi protonik asam-basa sing banjur dikenal kanthi jeneng rong èlmuwan iki. Dhéfinisi sing luwih umum diajokaké déning Lewis ing taun kang padha, njelasaké réaksi asam-basa minangla prosès transfer pasangan èlèktron.

Panggunaan asam[besut | besut sumber]

Asam duwé sapérangan kagunaan. Asam asring digunaaké kanggo ngilangi karat saka logam ing prosès sing disebut "pengawetasaman" (pickling). Asam bisa digunaaké minangka èlèktrolit ing njeron batré sel teles, kaya asam sulfat sing digunaaké ing njeron batré mobil. Ing awaké manungsa lan sapérangan kéwan, asam klorida arupa péranganing asam lambung sing disekresiaké ing njeron lambung kanggo mbantu mecah protein lan polisakarida uga ngubah proenzim pepsinogen sing inaktif dadi enzim pepsin. Asam uga digunaaké minangka katalis; umpamané, asam sulfat akèh banget digunaaké ing prosès alkilasi nalika gawé bènsin.

Pirsanana uga[besut | besut sumber]