Anoman Duta

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Salah siji adhegan ing lakon Anoman Dhuta nalika pentas wayang wong ing Taman Budaya Raden Saleh

Lampahan Anoman Duta utawi Anoman Obong punika nyariosaken lelampahanipun Raden Anoman inggih Senggana ingkang dipun utus ratu gustinipun Prabu Ramawijaya, nata ing nagari Pancawati, supados nakyinaken kawontenanipun Rekyan Wara Sinta (garwanipun Prabu Rama) ingkang dipun dustha (diculik) déning Prabu Dasamuka inggih Rahwana, nata ing nagari Ngalengkadiraja, saperlu badhé dipun rasuk/digarwa.

Anoman[besut | besut sumber]

Anoman anggenipun lumawat wonten ing nagari Ngalengka dipun kantheni déning para anila,jembawan, sumawana Bagong lan dipun biyantu déning kadhang Bayu (sedherekipun Anoman ing sami-sami kaputra déning Bathara Bayu ingkang cacahipu wonten sanga inggih punika, Bathara Bayu, Bayu Kusuma (Wrekudara nanging dèrèng lair ing marcapada), Wiljajahwreka, Liman Situbandha, Garuda Mahambira, Sarpa Nagakuwara, Anoman piyambak, tuwin gunung Maenaka).

Alangan[besut | besut sumber]

Nalika Anoman badhé tumuju ing nagari Ngalengka lampahipun kepalang samudra. Anoman lajeng dipun tulungi déning Gunung Maenaka kanthi dipun uncalaken saking pucuking redhi tumuju ing nagari Ngalengka. Nalika wonten ing gegana, Anoman kraos dipun serot saking salebeting samodra saéngga lumebet ing samodra. Pranyata Anoman dalah para panakawan dipun serot déning Ditya Wil Kathaksini lan lajeng kaunthal lumebet ing wadhukipun raseksa prajineman Ngalengka punika. Wadhuk lajeng kasudhet mawi kuku Waja (wonten kadhang dhalang ingkang nyebat Kuku Pancanaka inggih mangga kemawon, namung kemawon sapangertosan kula bilih kuku Pancanaka punika kagunganipun Raden Wrekudara. Ditya Wilathaksini sirna margalayu. Anoman lajeng nerusaken lampahipun.

Diracun[besut | besut sumber]

Sasampunipun Anoman dumugi ing tepis wiringing nagari Ngalengka, Anoman dalah para panakawan kraos luwe sanget, tumuli lajeng sami padhos warung.Dumadakan ing mriku wonten satunggaling warung ingkang mandhe woh-wohan lan dhaharan saha unjukan.Ingkang mandhe awujud wanitya ingkang sanget sulistya ing warni. Anoman saha para Panakawan lajeng sami jajan wonten ing mriku. Lan sajakipun Anoman ingkang wekdhal punika taksih mujudaken jaka-tumaruna ugi lajeng kepranan kaliyan ingkang mandhe, wusana ngantos dumados sesambetan saresmi (gayutan seksual) kaliyan wanita punika. Sareng cekap anggenipun sami suka pari suka, Anoman dalah para Panakawan lajeng pamit badhé nglajengaken lampah. Nanging dèrèng nganthos Anoman tebih saking papan mriku, dumadakan Anoman lan para Panakawan paningalipun sami boten saged kanggé ndhulu saéngga dados wutha. Jalaran wanita ing sesadheyan punika jebulipun garwa seliripun Prabu Dasamuka ingkang sesilih Dewi Sayempraba ingkang pancen dipun utus déning Prabu Dasamuka supados ngalang-alangi tetiyang ingkang dados dutanipun Prabu Rama. Woh-wohan saha dhaharan ingkang dipun tedha déning Anoman tuwin para Panakawan punika pranyata sampun dipun paringi racun ingkang saged anjalari wuta tiyang ingkang nedha. Mila Anoman dalah para Panakawan ugi lajeng nandhang wutha. Anoman dalah para Panakawan ugi lajeng sami tetangisan nggetuni dhumateng lelampahanipun ingkang nembé kemawon dipun lampahi. Anoman dalah para Panakawan ugi lajeng sami mbacutaken lampahipun senajan kanthi grayah-grayah amargi sami boten sumerep margi.

Garuda[besut | besut sumber]

Kacarita ing tengah margi, Anoman kepanggih kaliyan Garuda Sempati kadhangipun Garudha Jatayu ingkang sampun sirna dipun pejahi déning Prabu Dasamuka rikala badhé mitulungi Dewi Sinta ingkang dipun dustha Dasamuka kanthi ngambah ing gegana.Garuda Jatayu sirna kasabet pedhang Menthawa déning Prabu Dasamuka.

Sasirnanipun Jatayu, Dewi Sinta lajeng dipun betha wangsul Prabu Dasamuka tumuju ing Ngalengka lan lajeng dipun papanaken ing Taman Argasoka (Taman Sokka) ingkang dipun jagi para prajineman (prajurit sandhi) Ngalengkadiraja ingkang awujud raseksa.

Bandayuda[besut | besut sumber]

Wangsul bab Anoman ingkang sampun pianggih kaliyan Garudha Sempati. Anoman dalah para Panakawan lajeng dipun usadhani kaliyan Garudha Sempati saéngga saged waluya jati (saged mriksani malih). sasampunipun lerem sawetawis ing papan mriku, Anoman lajeng nglajengaken lampah tumuju ing nagari Ngalengka. Tindhakipun Anoman nglangkungi margi ingkang alus sanget pindha babut. Nanging jebulipun margi ingkang ketingal alus sanget punika jebulipun sanès margi ingkang limrah nanging jebulipun margi punika ilatipun (lidah) Ditya Ilatmeja inggih Wil Kathaksa ingkang dipun gelar saéngga Anoman boten nglegewa manawi lumebet wonthen tutukipun yaksa punika. Sareng sampun dumugi wadhukipun Ditya Ilatmeja, Raden Anoman nembé sadhar manawi piyambakipun sampun wonten wadhukipun yaksa. Wadhukipun Ditya Ilatmeja lajeng dipun bedhah mawi "kuku Waja" (wonten kadhang dhalang ingkang nyebat kuku Pancanaka inggih mangga mawon, jalaran manawi saking pemanggih kula kuku Pancanaka punika gadhahanipun Raden Wrekudara). Ditya Ilatmeja lajeng sirna margalayu amargi wadhukipun jebol.

Taman Asoka[besut | besut sumber]

Anoman lajeng nglajengaken lampah.Sareng dumugi baluwerti Ngalengkadiraja, Anoman lajeng mlebet wonten ing Taman Asokka kanthi mlumpati baluwerti saperlu manggihi Rekyan Wara Sinta. Anoman lajeng sesingidan wonten ing wit Nagasari saperlu ngulati kawontenan murih sampun nganthos kesumerepan dhumateng para yaksa prajineman ingkang jagi taman. Sareng kawontenan sampun sepen, Anoman lajeng tetembangan wonten ing mriku saéngga kepireng Dewi Trijatha (putrinipun Raden Gunawan Wibisana,rayinipun Prabu Dasamuka, ingkang tinanggenah ngladhosi Dewi Wara Sinta). Dewi Trijatha ugi lajeng nyaketi suwanten punika kang boten sanès suwantenipun Anoman. Anoman sumerep Dewi Tijatha sanalika nandhang asmara/gerah wuyung.

Trijata Wuyung[besut | besut sumber]

Nyumurupi wonten riwandha (kethek) ingkang ulesipun putih memplak kadhos kapas, Dewi Trijatha sanget kesengsem. Anoman lajeng dipun lus-lus kanthi dipun pangku saéngga Anoman nganthos mijil kamanipun (air mani) lan dumawah wonten pangkonipun Dewi Trijatha. Kama lajeng dipun usap mawi ron kamal, lan dipun bucal ing bengawan. Kamanipun Anoman ingkang korut wonten bengawan punika lajeng dipun openi déning Dewi Pratalawati (garwa seliripun Prabu Dasamuka) ing nagari Guwa Pratala (mapan ing dhasaring samudra) ingkang ing tembenipun lajeng dados jabang bayi wujud wanara seta ingkang dipun paringi nami Raden Trigangga inggih Triyangga. Trigangga ugi lajeng kaaken (dipu angkat) putra ingkang angka kalih (dawah enem), jalaran Dewi Pratalawati sadherengipun panci sampun kagungan putra patutan kaliyan Prabu Dasamuka ingkang sesilih Raden Bukbis inggih Raden Pratalamaryam/Kunthalamaryam.

Ali-ali[besut | besut sumber]

Wangsul bab Anoman ingkang nembé lumebet ing Tama Asokka. déning Dewi Trijatha, Anoman lajeng dipun sowanaken dhumateng Dewi Sinta. Ing mriku, Anoman lajeng maringaken sesotya (ali-ali/cincin) agemipun Prabu Ramawijaya. Manawi Sesotya punika dipun agem Dewi Sinta saged "pas", tegesipun boten sesak utawi lobok pratanda yèn Dewi Sinta dèrèng naté karasuk déning Prabu Dasamuka. Lan kabukten sesotya punika ugi pas dipun agem wonten dirijipun Rekyan Wara Sinta ingkang nedhahaken bilih Dewi Sinta taksih suci. Dewi Sinta ugi lajeng maringi ageman susuk kondhe pinangka pralambang bilih Dewi Sinta sanget ngajeng-ngajeng rawuhipun Prabu Ramawijaya.

Nalika Anoman nembé wawan pangandhikan bab kasugenganipun Prabu Ramawijaya dalah ingkang rayi Raden Laksmanadewa/Laksmana Widagda, tuwin para pwana Pancawati, dumadakan kapriksan para prajurit Ngalengka. Anoman lajeng badhé dipun cepeng nanging bonggo. Wusana ndadosaken bandayuda.

Anoman Obong[besut | besut sumber]

Gelising carios, Anoman saged kapikut déning Raden Indrajid inggih Meganandha, putranipun Prabu Dasamuka, lajeng dipun sowanaken wonten ngarsanipun Prabu Dasamuka. Anoman lajeng kapidhana pejah kanthi dipun obong wonten ing alun-alun Ngalengka. Nalika dipun besem, eloking kawontenan, Anoman boten saged tumama (kobong), malah grama ingkang kinarya mbesem Anoman punika dipun awut-awut saéngga Kraton Ngalengka kobong. Kathah prajurit ingkang sami tiwas saking pangamukipun Anoman. Sareng nagari Ngalengka sampun kobong, Anoman tumuli nglajengaken lampah saperlu wangsul sowan wonten ngarsanipun Prabu Ramawijaya ing Pancawati.

Tepis Wiring[besut | besut sumber]

Ing tepis wiringing samudra ingkang misahaken antawisipun Nagari Ngalengka kaliyan Pancawati, Anoman manggihi satunggaling tiyang ingkang kapidhara (semaput) mbothen imut purwa duksina. sareng dipun usadani, pranyata tiyang punika boten sanès kejawi raden Wibisana (rayinipun Prabu Dasamuka) ingkang dipun kepruk "paidhon /kecohan" (bokor) amargi sampun wantun caos atur pamrayogi supados Rekyan Wara Sinta dipun kondhuraken dhumateng Prabu Rama.

Salajengipun Raden Wibisana lajeng dipun kanthi Raden senggana sowan wonten ing Pancawati. Ing nagari Pancawati, Wibisana lajeng dipun aken minangka kadhang anemipun Prabu Ramawijaya lan dipun paringi jejibahan minangka dados "penasehat" raja. Inggih amargi saking pamrayoginipun Wibisana punika, tundhanipunpara wadyabala tuwin seniapti-senopati Ngalengka saged dipun wuningani anggeranipun (rahasia hidup matinya) saéngga saged dipun sirnakaken, kalebet Prabu Dasamuka ugi.