Pitik

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Pitik
Pitik jago lan babon
Klasifikasi èlmiah
krajan: Animalia
filum: Chordata
kelas: Aves
ordo: Galliformes
kulawarga: Phasianidae
Genus: Gallus
Species: G. gallus
Subspecies: G. g. domesticus
Trinomial name
Gallus gallus domesticus

Pitik ingon (Gallus gallus domesticus) iku unggas kang biasa diingu wong sing dimanfaataké kanggo kaperluan urip wong sing ngingu. Pitik ingon (sabanjuré disingkat "pitik" waé) arupa keturunan langsung saka salah siji subspesies pitik alas sing ditepungi minangka pitik alas abang (Gallus gallus) utawa pitik bangkiwa (bankiva fowl). Kawin silang antarane pitik wis ngasilaké atusan galur unggul utawa galur murni kanthi manéka fungsi; sing paling umum yaiku pitik potong (kanggo dipotong) lan pitik pangendhog (kanggo dijupuk endhogé). Pitik biasa bisa uga dikawin silang karo kerabat ceraké, pitik alas ijo, sing ngasilaké hibrida mandhul sing jagoné ditepungi minangka pitik bekisar.

Kanthi populasi luwih saka 24 milyar ing taun 2003, Firefly's Bird Encyclopaedia nélakaké ana luwih akèh pitik ing donya iki tinimbang manuk liyané. Pitik nyedhiakaké loro kaperlon pokok dièt manungsa minangka sumber protein: daging pitik lan endhog.

Biologi lan Habitat[sunting | sunting sumber]

Pitik dipercaya para ahli asalé saka domestikasi pitik alas abang (pitik bangkiwa, Gallus gallus) sing urip ing India. Sanajan mangkana, pangujian molekular nuduhaké kamungelan sumbangan plasma nutfah saka G. sonneratii, amarga pitik alas abang ora duwé sifat kulit warna kuning sing dadi salah siji ciri pitik ingon.

Pitik nuduhaké pabédan morfologi ing antarané rong tipe kelamin (dimorfisme seksual). Pitik jantan (jago, rooster) luwih atraktif, kanthi ukuran luwih gedhé, duwé jalu dawa, duwé jengger luwih gedhé, lan wulu buntuté dawa "njuntai". Pitik wadon (babon, hen) rada cilik ukurané, jalu cendhak utawa mèh ora katon, duwé jengger cilik, lan wulu buntut cendhak.

Minangka kéwan ingon, pitik bisa mèlu ing ngendi waé manungsa nggawa. Kéwan iki adaptif banget lan bisa dinyatakaké bisa urip ing sembarang papan, asal sumadiya pangan kanggo pitik mau. Amarga akèh pitik ingon wis kèlangan kakuwatane kanggo mabur sing apik, pitik luwih akèh ngentèkaké wektu ing lemah utawa sok-sok ing wit.

Pitik ukurané cilik sok-sok dipangan déning unggas pamangsa, kayata elang.

Endhog pitik.
Pitik jago sing lagi kluruk ésuk-ésuk

Macem-macemé[sunting | sunting sumber]

Amarga pitik klebu unggas ingon populèr lan murah, muncul manéka istilah tèknis akibat kagiyatan panangkaran lan paternakan pitik.

Miturut fungsi

Miturut fungsiné, wong nepungi

  • pitik pedaging utawa pitik potong (broiler), kanggo dimupangataké dagingé;
  • pitik pangendhog (layer), kanggo dimupangataké endhogé;
  • pitik hias utawa pitik klangenan (pet), kanggo diumbar ing kebon/taman utawa dingu jroning kurungan amarga èdining panampilan utawa suwarané (contoné pitik katé lan pitik pelung; pitik bekisar bisa uga digolongaké ing kéné senajan dudu pitik ingon sejati);
  • pitik adon, kanggo didadèkaké dolanan adu pitik.

Istilah ayam sayur dipigunakaké kanggo pitik kampung utawa pitik adon sing kerep kalah, lan ora diselèksi khusus minangka pitik pedaging.

Miturut ras

Ana sapérangan ras lokal pitik amarga kegiyatan domestikasi lan selèksi kanggo sifat/panampilan tinentu, kayadéné

  • pitik pelung, ras lokal lan unggul saka Priangan (Kabupatèn Cianjur) sing kluruké khas (dawa lan nadané unik), klebu pitik hias;
  • pitik Kedu cemani, ras lokal lan mulya saka dhaérah Kedu kanthi ciri khas werna itheng thuntheng nganti moncong lan dagingé, klebu pitik pedaging lan pitik hias;
  • pitik Nunukan, ras lokal lan mulya saka Nunukan, Kalimantan Wétan, kanthi wangun badan tegap lan ukuran gedhé, keturunan pitik adon, klebu pitik pedaging lan hias;

Ana uga sapérangan istilah kanggu menyebut panampilan fenotipe tinentu, nanging sifat iku ora mlebu jroning ras tinentu, kayadéné

  • pitik walik, pitik kanthi wulu sing ora nutupi badan nanging njegrak;
  • pitik Bali, pitik mawa gulu tanpa wulu lan jambul ing endhasé, saiki wiwit ditangkaraké murni.
Pitik "bantam", sawijining ras murni setengah katé asil selèksi
  • pitik katé, istilah umum kanggo pitik kanthi ukuran cilik (proporsi dawané sikil karo ukuran badan luwih cilik tinimbang pitik "normal"), ana manéka ras lokal lan ras murni selèksi sing klebu kategori iki

Pirsani uga[sunting | sunting sumber]

Logo Wikimedia Commons
Pirsani galeri bab Pitik ing Wikimedia Commons.
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Pitik&oldid=822404"