Dhalang

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Dhalang lagi nyabet

Dhalang ing donya pawayangan iku wong sing gadhah kaprigelan kusus mainaké wayang utawa sing pinter ndalang. Mbiyèn, ketrampilan iki diwarisaké turun-tumurun.

Dhalang duwé fungsi dadi sutradara, penulis lakon, narator, pemain karakter, penyusun iringan, pesinden, penata panggung, penari lan liyané dadi nduwé kemampuan akèh kanggo mimpin pagelaran.

Ana uga istilah dhalang jemblung sing ora nganggo perangkat wayang kanggo sarana carita ing nganggo tuturan kaya ta nuturaké dongèng.

Istilah[besut | besut sumber]

Tembung dhalang asalé saking Dahyang sing tegesé mèmper karo tabib. Ing tlatah Jawa tembung iki uga duwé makna ngudal piwulang utawa ambeberaken elmu, aweh pencerahan kanggo pemirsane.

Dhalang Wayang Kulit uga kalebet pawongan ingkang anggadhahi kaprigelan pamijén (mirunggan) babagan andhalang. Dhalang bisa carita sedalu natas ingkang dipunsekuyung déning pengrawit, pesinden, ngginakaken gamelan, wayang, soundsystem, lan panggung.

Pakem carita ingkang kagelar estunipun kathah sanget ing antawisipun Ramayana lan Mahabarata saha carita asli Indonésia antawisipun Déwa Ruci, Sudamala lan sanèsipun.

Ing sajeroning pagelaran Dhalang uga anggadhahi-gadhah kuwajiban (peran) ingkang kathah ing antawisipun dados aktor tunggal, pranata gendhing, sutradara, paraga (pemain), pranata sabet (gerak), pranata panggung, pranata keseniyan pagelaran, lan sanèsipun.

Ing jaman kina Dhalang ugi sinebat Dhahyang ingkang ngemu werdi pawongan pinunjul ing babagan kebatosan utawi tembungipun sanès tabib, lan dados sesepuh ing bebrayan, sanak-dulur, tangga tepalih. Malah ing jaman kina Dhalang boten namung Mayang, nangging ugi laku darma paring pitulungan dhumateng sanggya ingkang mbetahaken, lan ugi dados panggènan mundut seserepan babagan ruwet rentenging kulawarga menapa déné bab bebrayan agung.

Ing babagan ruwet renteng kulawarga Dhalang asring dipunsuwuni pamangih menggah kawetahanipun tiyang sesomahan. Bab bebrayan agung saged katitik saking tradisi Dhalang mupu anak. Liripun keyakinan bebrayan (masarakat) rumiyin manawi wonten bayi lair mangka ing désanipun wonten Dhalang ingkang nembé mayang, pramila bayi énggal kasusulaken dateng panggung lan dipunpangku Ki Dhalang saha kaparingan asma. Ing wanci dewasanipun lare punika dados anak angkatipun Dhalang, saha Dalang gadhah kuwajiban moral ndhèrèk anggulawenthan lare punika ngantos diwasa.

Sekolah dhalang[besut | besut sumber]

Uga delengen[besut | besut sumber]

Cathetan suku[besut | besut sumber]