Ater-ater
Ater-ater iku wuwuhan kang dumunung ing sangareping tembung lingga ing pacelathonan [1] [2] . Yen ing basa Indonesia diarani awalan, yen ing basa Inggris diarani prefix [3]. Tembung "prefix" kadadeyan saka tembung lingga fix kang nduweni teges "nambahi" lan ater-ater "pre-" nduweni teges "sadurunge" [4].
Tuladha: daktuku = dak + tuku = aku sing tuku
Ing basa Jawa, ater-ater iki kabagi dadi telu, yaiku: hanuswara, tripurusa, lan ater-ater liya [1].
Bab lan Paragraf |
Hanuswara [sunting]
Ater-ater hanuswara uga diarani ater-ater kang nganggo swara irung amarga swarane kang mbrengengeng [1]. Kang kalebu ater-ater hanuswara yaiku an, any, am, ang [5]. Ater-ater hanuswara lumrahe ateges solah tingkah utawa nindakake pagaweyan [1]. Ater-ater uga lumrah mratelakake tembung "tanduk" (aktip) [1].
Tuladha: am + watu = amwatu = matu -(p, luluh)
an + tandur = antandur = nandur -(t, luluh)
any + cakot = anycakot = nyakot -(c, luluh)
ang + wetan = angwetan = ngetan -(w, luluh)
Tripurusa [sunting]
Ater-ater tripurusa yaiku ater-ater kang mujudake sesulih purusa [1]. Ater-ater tripurusa iku kosokbalene ater-ater hanuswara [6]. Beda karo ater-ater hanuswara, dene ater-ater tripurusa mratelake tembung "tanggap" (pasip) [1]. Cacahe ater-ater tripurusa ana telu, yaiku tak, ko, di [6].
Tuladha: dak + pangan = dakpangan
ko + pangan = kopangan
di + pangan = dipangan
Ater-ater Liya [sunting]
Ater-ater saliyane ater-ater hanuswara karo tripurusa cacahe ana 13, yaiku sa, pa, pi, pra, tar, ka, kuma, kapi, kami, a, ma, pan, pang [6].
Tuladha: sa + esuk = saesuk = sakesuk -(wuwuh k)= siji
pa + emut = pemut
pi + kukuh = pikukuh
pra + jurit = prajurit
tar + waca = tarwaca = terwaca
ka + jupuk = kajupuk -(dijupuk= njarag)
kuma + wani = kumawani -(luwih)
kami + tengeng = kamitengeng (en)
kapi + luyu` = kapilunyu
Deleng uga [sunting]
Cathetan Suku [sunting]
- ^ a b c d e f g Sutrisno.1982. Pathining Basa. Semarang: Mutiara Permatawidya
- ^ (id) Pateda, Mansoer. 1988. Linguistik (Sebuah Pengantar. Bandung: Angkasa. Hal-78
- ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Affix
- ^ http://id.wikipedia.org/wiki/Awalan
- ^ Sasangka, Catur Wisnu. 1991. Paramasastra Gagrak Anyar. Yogyakarta: Duta Wacana University Press. ISBN 979-8139-23-2
- ^ a b c Kurniati, Endang. 2009. Sintaksis Bahasa Jawa. Semarang: Griya Jawi
Artikel punika taksih tulisan rintisan (stub). Sinten kémawon ingkang kersa mbenakaken, sumangga kémawon.
