Paribasa lan Saloka Jawa

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados

Iki arupa dhaptar paribasa lan saloka basa Jawa (durung pepak) sing ditata urut abjad. Paribasan iku tetembungan utawa ukara saèmper saloka nanging tegesé wantah, dudu pepindhan. Ana ing dhaptar iki paribasan lan saloka digabung dadi siji amrih luwih prasaja.



A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


A[sunting | sunting sumber]

  • Adhang adhang tetese embun, tegesé njagakke barang mung trima sak olèh-olèhé.
  • Adigang, adigung, adiguna, tegesé, wong aja ngandhelaké kaluwihané dhéwé waé. Adigang iku tegesé: kakuwatané. Adigung iku tegesé: gedhéné. Adiguna iku tegesé: kapinterané.
  • Agama ageming aji, tegesé agama dadi panuntun marang tingkah laku lan bisa ngatonaké sapa sejatining dhiri.
  • Aja dumeh, tegesé sapa waé aja ngagungaké jabatan, kasudibyan, utawa kalungguhané. Upamané, aja sewenang-wenang. Dupèh wong sugih ngenyèk sing mlarat, dupèh wong pinter ngenyèk sing bodho, dupèh gagah utawa ayu ngenyèk sing èlèk. Wong urip kudu brayan karo liyan, ing ngarsaning Gusti Allah kabèh menungsa utawa barang sing urip liyanè padha waé.
  • Aja golek wah, mengko dadi owah, tegesé aja mburu marang pandelenganing liyan utawa tumandang kang mung golèk pangaleman. Kabèh mau bisa njalari édan dhéwé.
  • Aji godhong garing utawa aji godhong aking, tegesé wis ora ana ajiné babar pisan. Wong sing tumindak culika utawa cidra ing janji biasané banjur ora diajèni déning masarakat saubengé. Saking ora ana ajiné prasasat aji godhong garing.
  • Ajining dhiri dumunung ana ing lathi, ajining raga ana ing busana, tegesé aji pamulyaning (kakurmataning) wong ana ing tutur pangucapé. Banjur aji pamulyaning sing njaba ana ing sandhangané sing dienggo.
  • Alon-alon waton kelakon, tegesé wong iku ora usah kesusu. Yèn nglakokaké barang iku bisa alon-alon waé, angger kelakon. Yèn kesusu malah ora tekan ing panggonan sing dituju.
  • Ambeg parama arta, tegesé ndhisikaké tugas kuwajiban sing utama. Dadi nduwèni rasa tanggung jawab sing dhuwur.
  • Ana catur mungkur, tegesé ora gelem ngrungokaké rerasan kang ora becik. Ing ukara iki, tembung catur tegesé omongan utawa pirembugan.
  • Ana dhaulate ora ana begjane, tegesé wis arep nemu kabegjan, nanging ora sida.
  • Anak polah bapak kepradah, tegesé Kelakuané anak iku apa waé sing nanggung wong tuwané. Anak iku dadi tanggungjawab wong tuwané, kalebu kabèh tidak tanduk anak. Yèn ana tindak tanduk anak sing salah, wong tuwa mesthi mèlu-mèlu disalahké wong liya. Sewaliké nèk ana tindak tanduk anak sing apik/bener, wong tuwané biasané mèlu disanjung. Iku sebabé wong tua kudu ndhidhik putra-putriné sing bener, sing ora nyalahi aturan-aturan agama, tata krama lan liya-liyané.
  • Angon mangsa, tegesé golèk wektu kang prayoga kanggo tumindak.
  • Angon ulat ngumbar tangan, tegesé nyawang kahanan jalaran arep nyolong utawa tindak culika.
  • Asu belang kalung wang, tegesé wong asor nanging sugih.
  • Asu gedhe menang kerahe, tegesé wong gedhé lan nduwé panguwasa menang kuwasané.
  • Asu marani gepuk utawa asu marani gebug, tegesé njarak marani bebaya.
  • Asu rebutan balung, tegesé rebutan barang kang sepélé.
  • Ati bengkong oleh oncong, tegesé wong sing nduwé niyat ala olèh dalan.

B[sunting | sunting sumber]

  • Baladewa ilang gapite utawa Gatutkaca ilang gapité, tegesé wong kang ilang kaluhurané. Baladewa iku wayang sing gagah pideksa, nanging wayang yèn ilang gapité ora bisa dienggo déning dhalang. Gapit iku kayu utawa lulang penyu sing kanggo njepit wayang supaya bisa ditancepké ing debog lan bisa jejeg.
  • Banyu pinerang, tegesé pasulayané sedulur mesthi énggal pulihé.
  • Bathang lelaku, tegesé lelungan ngliwati panggonan sing mbebayani.
  • Bathok bolu isi madu, tegesé Wong asor nanging sugih kapinteran.
  • Becik ketitik, ala ketara, tegesé tumandang apa waé, mengko bakal bisa ketitik (dimangertèni) endi sing becik endi sing ala (ora becik). Paribasan iki uga asring dienggo kanggo ngelingaké supaya ora susah was sumelang yèn tumindak bener, amarga ala-beciké bakal dimangertèni utawa katon.
  • Belo melu seton, tegesé bisane mung melu-melu, ora ngerti sing dikarepake.
  • Bubuk olèh lèng, tegesé wong sing duwé niyat ala olèh dalan.
  • Busuk ketekuk, pinter keblinger, tegesé sing bodho lan sing pinter padha-padha nemu cilaka.

C[sunting | sunting sumber]

D[sunting | sunting sumber]

E[sunting | sunting sumber]

F[sunting | sunting sumber]

G[sunting | sunting sumber]

Gemah ripah, loh jinawi = artine utawa tegese golek ing paket halaman 35 B Gladhen 6 nomer 3

H[sunting | sunting sumber]

  • Harda walépa tegesé tumindak sing ora patut, ditakoni malah ganti takon
  • Hasta kukila warsa tegesé pralambang saka wong urip nalika wis tuwa umuré
  • Hèr gung raja manah anung tegesé wong sugih, pangkaté dhuwur, lembah manah, lan ngurmati sapadha-padha
  • Hèru cakra tegesé sang raja sing dipercaya ngeculaké rakyaté saka kasangsaran
  • Holopis kuntul baris tegesé nindakake pagawéyan bebarengan
  • Hyang kalingga surya tegesé panuntun gedhé sing bisa ngayomi lan misuwur ing bebrayan
  • Hyang Sukma Adiluwih tegesé kabèh sing ana ing donya iki wis dadi kersané Gusti, kaya ngapa apiké gawéyan manungsa isih adoh banget sampurnane saka apa sing dicipta dening Allah

I[sunting | sunting sumber]

J[sunting | sunting sumber]

K[sunting | sunting sumber]

L[sunting | sunting sumber]

M[sunting | sunting sumber]

N[sunting | sunting sumber]

O[sunting | sunting sumber]

P[sunting | sunting sumber]

R[sunting | sunting sumber]

S[sunting | sunting sumber]

T[sunting | sunting sumber]

U[sunting | sunting sumber]

W[sunting | sunting sumber]

Y[sunting | sunting sumber]



A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z