Kakawin

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados

Kakawin iku sawijining wujud tembang ing basa Jawa Kuna sing nganggo pupuh sing asalé saka Indhia lan kasebut sekar ageng utawa tembang gedhé.

Sawijining kakawin mawi tembang tartamtu biasané tumata ing minimal sa-pada. Kabeh pada kakawin nduwèni patang baris nganggo wilangan wanda sing padha. Banjur sa-padha disusun karo apa sing diarani guru laghu. Guru laghu iku aturan kwantitas sawijining wanda.

Sa-wanda iku bisa dawa utawa cendhak. Sing dikarepaké wanda dhawa cendhak iku vokal sing dawa utawa cendhak. Vokal dawa iku jinisé ana loro; vokal sing pancèn dhawa lan vokal sing posisiné ana ing ngarepé rong konsonan.

Conto:

  • rât (donya), vokalé mesthi dawa
  • putra (anak), vokalé dawa amarga dituti karo rong konsonan.

Conto pupuh[sunting | sunting sumber]

Dadi contoné pupuh kakawin sing jenengé Śārdūlawikrīḍita iku kawangun saka 19 wanda. Banjur 19 wanda iki guru-laghuné ka ya mengkéné −−−|UU−|U−U|UU−|−−U|−−U| U. Sagaris − tegesé wanda iku kwalitasé dawa, kamangka U tegesé wanda iku cendhak. Banjur | tegesé namung pawates waé saben telung wanda lan ora ana artiné kusus.

Ing pupuh kakawin, sawijining wanda sing ngamot swara dawa (ā, ī, ū, ö, e, o, ai, lan au) otomatis diarani wanda dawa utawa "guru" (=abot) kamangka sawijining wanda sing ngamot vokal cendhak diarani wanda cendhak utawa "laghu" (=èntèng). Nanging sawijining vokal cendhak yèn ditutaké déning rong konsonan nggawé wanda sing disandhang dadi dawa. Banjur wanda pungkasan dijenengaké sawijining anceps (sawijining istilah basa Latin) sing tegesé yaiku yèn wanda iki bisa dawa utawa cendhak.

Minangka conto dijupuk tuladha saka pupuh pambuka Kakawin Arjunawiwāha:

Tèks Jawa Kuna mawa pupuh Śardūlawikrīḍita Jarwa
Ambĕk sang paramārthapaṇḍita huwus limpad sakêng śūnyatā, Batin sang wruh Hakikat Paling Dhuwur wis nglimpadi kabèh amarga nekuni kasunyatan[1],
Tan sangkêng wiṣaya prayojñananira lwir sanggrahêng lokika, Ora amerga kasurung déning nepsu indriya tujuané, lir nyambut sing fana waé,
Siddhāning yaśawīrya donira sukhāning rāt kininkinira, Sidaning yasa lan kabajikan tujuané. Kabagyan ngalam donya diprihatinaké.
santoṣâhĕlĕtan kĕlir sira sakêng sang hyang Jagatkāraṇa. Damé bagya, nalika kasekat kelir dhèwèké saka sang Murbêng Jagad.

Dadi larik kapisan Arjunawiwāha iki wrangkané kaya mengkéné:

−−−|UU−|U−U|UU−|−−U|−−U| U
Ambĕk sang | paramār|thapaṇḍi|ta huwus |limpad sa|kêng śūnya|tā

Sawijining tèks kakawin biasané kabentuk saka pupuh sing béda-béda. Kakawin Arjunawiwāha sing didadèkaké tuladha iki, nduwé 35 pupuh sing séjé-séjé.

Wateking pupuh kakawin[sunting | sunting sumber]

Béda karo pupuh macapat, kakawin pupuhé ora ana wateké.

Cathetan sikil[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Jarwa adhedhasar buku Ignatius Kuntara Wiryamartana, Arjunawiwāha, (1990:124)

Uga delengen[sunting | sunting sumber]

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Kakawin&oldid=803557"