Poerbatjaraka

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna bébas abasa Jawa
Prof. Dr. R. M. Ng. Poerbatjaraka

Prof. Dr. Radèn Mas Ngabehi (Lesya) Poerbatjaraka (*Surakarta, 1884 – +Jakarta, 1964) iku ahli budaya, ngèlmuwan Jawa lan utamame nimpuna sastra Jawa Kuna.

Bubuka[besut | besut sumber]

Panjenengané iku putra salah sijining abdi dalem karaton Kasunanan; Radèn Tumenggung Purbadipura (éjaan modhèren). Pak Purbadipura iku abdi dalem Sunan/Susuhunan Pakubuwana X sing tinresnan dhéwé, panjenengané sastrawan lan kerep nembangaké tindakan-tindakané ingkang sinuwun Sunan Pakubuwana X.

Nalika cilik[besut | besut sumber]

Poerbatjaraka, sing kagungan jeneng cilik Lesya, uga didhidhik ing kalangan karaton. Panjenengane sekolah ing HIS (Hollandsch-Indische School) sing suwéné 7 taun. Ing kéné Lesya sinau basa Melayu, basa Landa lan kawruh dhasar liyané. Amerga panjenengane bisa basa Landa, Lesya bisa celathu karo bala wadya Walanda sing ana ing Sala. Para bala Landa iki katon yèn seneng ngobrol karo bocah sing pinter iki.

Lesya dhemen maca. Ing yuswa timur panjenengane wis bisa maca layang-layang klasik Jawa, pira-pira ing antarané awujud naskah manuskrip sing bisa tinemu ing perpustakaan bapane. Pasrawungan pisanan karo sastra Jawa Kuna kadadéan nalika panjenengané nemu buku karangan ahli Indologi kawentar, Prof. Dr. Hendrik Kern.

Buku iki sajatiné hadhiyah sawijining priyayi Walanda ing ingkang sinuwun Sunan Pakubuwana X. Anging panjenengane kurang ngerteni isi buku iki dadi diparingake pak Purbadipura. Mbokmenawa karsane supaya dijlentrehake. Banjur buku iki diwaca déning Lesya lan panjenengane dadi seneng banget.

Para abdi dalem karaton sing seneng sastra Jawa kala iku kerep nganakake panemonan diskusi bedhah sastra. Lesya sing isih timur seneng mèlu panemonan iki. Amerga wis rumangsa ngerti akèh, panjenengane tau nantang sawijining abdi dalem sepuh. Tibake iki buntute dawa lan Lesya ora kerasan manèh.

Wanci ing Batavia[besut | besut sumber]

Amerga panjenengane rumangsa luwih cocog karo pendekatan ilmiah sing kerep diwaca saka buku-buku Landa, banjur panjenengane nulis laying marang Residhen Surakarta kala iku. Sang residhen sing wis tau krungu kapinterane Lesya banjur ngirim Lesya menyang Batavia/Jakarta ing taun 1910. Ing kana Lesya dikon nyambut gawé ing Dinas Purbakala ing Museum Gajah.

Kala iku iki Lesya diparingi asma Poerbatjaraka. Asma iki katata saka gelar purba kaya asma bapane lan tembung caraka, saka aksara Hanacaraka sing uga nduwé teges duta utawa utusan. Gelar priyayi Radèn Ngabehi, sing luwih ngisor tinimbang gelar Radèn Tumenggung kagungan bapane uga diparingake. Banjur gelar mulya Radèn Mas, panjenengane olèh pirang taun manèh nalika rabi karo sawijining wanita ningrat sing kagungan gelar Radèn Ayu.

Ing musiyum, Poerbatjaraka dianggep pinter lan kerep dijaluki tulung déning para nimpuna. Ing kéné panjenengane uga nerusaké pasinaonane ing sastra Jawa Kuna lan miwiti sinau basa Sansekreta.

Ing Walanda[besut | besut sumber]

Panjenengané ditugasaké ing Universitas Leiden ing Walanda dadi asistèn Prof. Dr. Hazeu, mahaguru sastra Jawa. Banjur ing taun 1926, kamangka ora tau kuliyah, Poerbatjaraka olèh promosi lan olèh gelar dhoktor karo dhisertasiné: Agastya in den Archipel.

Sabaliné ing Museum Gajah, ing taun 1930-an, panjenengané diwèhi pagawéyan dadi kurator naskah manuskrip lan tugas kanggo katalogisasi kabèh naskah Jawa.

Sawisé iku, banjur Indonésia mardika, panjenengané dadi profésor ing Universitas Indonésia, Jakarta, Universitas Gadjah Mada, Yogyakarta lan Universitas Udayana, Denpasar, Bali. Malahan ing Denpasar, fakultas sastra iku yasané panjenengané.

Bibliografi[besut | besut sumber]

Sumber[besut | besut sumber]

  • Th. Pigeaud, ‘In Memoriam Professor Poerbatjaraka’, BKI, 122: 1966, pp. 404–412

Uga delengen[besut | besut sumber]