Musiyum Ranggawarsita

Musiyum Ranggawarsita Carakan: ꦩꦸꦱꦶꦪꦸꦩ꧀ꦫꦁꦒꦮꦂꦱꦶꦠ
Musiyum Jawa Tengah Ranggawarsita
Dikukuhaké	5 Juli 1989
Pernah	Jalan Abdul Rahman Saleh 1, Semarang, Indonesia
Koordhinat	6°59′09″S 110°23′02″E / 6.985946°S 110.383871°EKoordhinat: 6°59′09″S 110°23′02″E / 6.985946°S 110.383871°E
Jinis	Museum etnografi
Ukurané kolèksi	Benda-benda bersejarah dan tradisional dari Jawa Tengah
Pandarbé	Pemerintah Provinsi Jawa Tengah
Situs jaringan	ranggawarsitamuseum.id

Musiyum Ranggawarsita {ꦩꦸꦱꦶꦪꦸꦩ꧀ꦫꦁꦒꦮꦂꦱꦶꦠ} inggih menika salah sawiji musiyum kang kagolong Musiyum Negeri ingkang dipun kelola dening Pamerintah Provinsi Jawa Tengah. Musiyum iki mapan wonten ing Dalan Abdul Rahman Saleh Nomer 1, Kalibanteng Kulon, kutha Semarang.

Ranggawarsita

Raden Ngabehi Ranggawarsita, ingkang gadhah asma lair Bagus Burhan, minangka pujangga ageng Jawa ingkang kawentar minangka pujangga pungkasan ing tradhisi sastra keraton Jawa. Panjenenganipun miyos ing Surakarta tanggal 14 Maret 1802 lan seda ing taun 1873. Ranggawarsita asalipun saking kulawarga pujangga saha bangsawan, kanthi garis trah ingkang saged dipun telusuri dumugi Karajan Majapahit lumantar Kasultanan Pajang. Latar wingking kulawarga punika, katambah pendhidhikan pesantren utaminipun ing Pesantren Tegalsari, Ponorogo nggadhahi peran wigati anggenipun mbentuk kawruh, spiritualitas, saha kaprigelan sastra ingkang jembar^[1].

Ing lampahing gesangipun, Ranggawarsita ngabdi minangka pujangga ing lingkungan Keraton Surakarta Hadiningrat lan ngasilaken karya-karya sastra ingkang nggambaraken babagan sosial, pamikiran filsafat, saha spiritualitas Jawa-Islam. Lumantar karya-karyanipun, panjenenganipun nyerat lan ngrekam owah-owahan sosial saha krisis moral masarakat Jawa ing abad kaping sanga welas, saéngga pamikiranipun taksih gadhah relevansi dumugi jaman sapunika.^[1]

Saperangan karya wigati Ranggawarsita antawisipun Serat Kalatidha, ingkang ngandharaken kahanan “jaman edan” utawi kekacauan moral saha sosial; Serat Hidayat Jati, ingkang ngrembag piwulang spiritual saha kasampurnaning gesang; Serat Wedhatama, ingkang ngemot tuntunan etika saha budi pekerti; saha Serat Sabda Jati lan Serat Pustaka Raja Purwa, ingkang ngandharaken sejarah, mitologi, saha piwulang kawicaksanan Jawa. Karya-karya punika negesaken peran Ranggawarsita minangka pamikir saha sastrawan ingkang saged njembatani tradhisi keraton, nilai-nilai Islam, saha dinamika jaman modern wiwitan ing Tanah Jawa.^[1]

Sujarah

Pangadeganipun Musiyum Ranggawarsita wiwitanipun dipun rintis lumantar Proyek Rehabilitasi saha Permusiyuman Jawa Tengah ing taun 1975. Ing tanggal 2 April 1983, musiyum punika dipun resmikaken minangka Musiyum Persiapan dening Gubernur Jawa Tengah, Soepardjo Roestam. Salajengipun, ing tanggal 5 Juli 1989, musiyum punika dipun tetepaken kanthi resmi minangka Musiyum Provinsi dening Menteri Pendidikan lan Kebudayaan nalika semanten, Prof. Dr. Fuad Hasan.

Musiyum Ranggawarsita misuwur minangka musiyum ingkang paling ageng saha paling jangkep ing Provinsi Jawa Tengah. Koleksi ingkang dipun gadhahi nyakup maneka warna bidang, antawisipun sejarah, alam, arkeologi, kabudayan, era pembangunan, saha wawasan nusantara. Bangunan Musiyum Ranggawarsita dipun rancang kanthi ngginakaken gaya arsitektur klasik Joglo ingkang dipun padukaken kaliyan konsep postmodernisme. Kanthi ambané wewengkon kirang langkung 1,8 hektar, rancangan punika nambah kesan megah tumrap bangunan musiyum.

Ing tanggal 4 April 1990, Menteri Pendidikan lan Kebudayaan netepaken asma Musiyum Negeri Jawa Tengah Ranggawarsita minangka asma resmi musiyum punika. Asma Ranggawarsita punika kapundhut saking asma pujangga ageng pungkasan Keraton Surakarta Hadiningrat, Raden Ngabehi Ranggawarsita (1802–1870), ingkang misuwur lumantar karya-karya sastra saha pamikiranipun.

Visi lan misi

Visi^[2]

Dados Musiyum Kabanggaanipun Masarakat Jawa Tengah

Misi

Kaping pisan yaiku nglindhungi, ngembangaken, migunakaken koleksi, saha nyarujuki lan ngandharaken dhateng masarakat. Kaping pindhone nglampahi kajian saha ngiyataken potensi koleksi Musiyum Jawa Tengah Ranggawarsita supados saged dados sumber ngangsu kawruh ingkang nyenengake kanggé para putra wayah dumatheng luhuring kabudayan bangsa Indonesia.

Koleksi Musiyum

Musiyum Ranggawarsita duwèni koleksi kang dipamerké ana ing gedung pameran, yaiku^[3]:

Gedhung A1 (lanté ngisor): Ruang Sujarah Alam

Ruang sajarah alam nampilake lukisan sajarah dumadinè cagar alam isiné yaiku koleksi watu-watu meteorit, grahana, gunung, watu-watu lan kéwan-kéwan kang diawetake

Gedhung A2 (lanté dhuwur): Ruang Paleontologi

Nampilake fosil-fosil kéwan, wit-witan, lan manungsa kang akèhé tinemu ing laladan Sangiran, Sragen^[3].

Gedhung B2 (lanté dhuwur): mangsa tilas Islam lan mangsa peradaban Hindhu Buda

Koleksi kang dipamerake wujud situs-situs pamujan kaya ta menhir, dolmen, punden berundak,reca minangka pawujudane nenek moyang, nekara lan piranti upacara Reca-reca Hindhu asalé saka komplek Candhi Ngempar, kec. Pringapos, kab. Semarang Reca iku tinemu kanthi awujud wutuh dislametake ana ing Musiyum Ranggawarsita. Kaya ta reca Siwa, reca durga, reca Agastya, reca Ganesha lan prasasti

Gedhung B1 (lanté ngisor): mangsa tilas Islam lan Mangsa Kolonial

Nampilake rerenggan terakota, ornamen Mantingan kang unik kanthi sulur-suluran wujud kembang, maket Masjid Demak lan Kudus Kaligrafi Ing gedung B1 uga ana poto kutha tuwané Semarang Semarang old cities, gedhong-gedhong tuwa tinggalane bangsa kolonialisme Walanda. Komplek kutha tuwa semarang kang kanthi seprene isih dilestarikake kaya ta Gréja Blendhuk, Stasiun Semarang Tawang, Kantor Pos Johar, Pasar Johar lan kabèh mau kang gawé semarang diarani Vanesia Van Java

Gedhung C1 (lanté ngisor): mangsa perjuangan Bangsa

Koleksi kang paling narik kawigaten yaiku ruwang diorama. Ruang iku nampilake 8 prastawa sajarah kang ana gegayutane karo sajarah perjuangan bangsa kanthi wujud bonékah cilik. Ing ruangan iki, pengunjung uga bisa ngrungokake narasi saka saben prastawa yaiku kanthi migunakaké earphone kang ana ing saben diaroma mau.

Gedung C2 (lanté dhuwur): ruwang étnografi

Nggambarake panguripan masarakat Jawa Tengah saben dinanè. Ing babagan tèknologi penggawéan, tèknologi indhustri, tèknologi kerajinan, tèknologi papan panggonan, lan liya-liyané. Evokatif tèknologi indhustri Besalen (pandhe wesi) minangka parasi kanggo nggawé piranti tani lan tukang sarta piranti omahan, nggegawé pusaka-pusaka kaya ta keris, tombak, lan pedhang kang digawé déning empu

Gedhung D2 (lanté dhuwur): ruwang kesenian

Nampilake kesenian laladan kang ngrembaka ing Jawa Tengah, kaya ta awujud bandha, piranti, jinising kesenian tembang, pagelaran sarta pertunjukan. Salah sawijining yaiku barongan lan Jaran képang (Kuda Lumping), kang minangka seni pertunjukan sing duwé rasa mistis mila mbutuhake wong kang bisa netralake para juru main kang ngalami kesurupan<. Barongan ngrembaka sadurungé agama Islam lumebu

Gedhung D1 (lanté ngisor)

Ing gedhong iki ana pirang-pirang ruangan yaiku ruwang pembangunan, ruwang numismatika/ heraldika, ruwang tradisi nusantara, ruwang intisari, lan dipungkasi ruwang hibah Ruang hibah minangka ruwang kusus kang nyimpen manéka koleksi sing olèh saka hibah langsung masyrakat. Benda-benda kang dihibahake saka wong siji utawa instansi. Kaya ta manéka Tosan Aji, yaiku wujudaning keris, tombak lan liya-liyané yaiku pit kang biyèn dianggap lan liya-liyané yaiku pit kang biyèn di anggokanggo ngeterake layang lan paket saka PT Pos Indonésia

Ruang Koleksi Emas

Ning kéné dipamèraké manéka warna koleksi kang digawé saka emas ning jaman biyèn kaya ta gelang, kalung kang rupané kaya jambu ménté, kelat bahu, binggel, ali-ali, stempel, keris, lan manéka piranti utawa wadhah. Maneka koleksi emas iki ana kang tinemu karo Witolakon ning Wonoboyo, Kabupatèn Klathèn. Temunan manéka rupa bandha kang abot sakabehane ana 25 kilogram.

Ruwatan Koleksi

Besi^[4]

Musiyum Ranggawarsita nerapaken kalih cara konservasi keris ingkang awujud wesi, yaiku kanthi migunakaken bahan alamiah saha bahan kimia. Cara alamiah dipun lampahi kanthi migunakaken jeruk nipis ingkang dipun campur kaliyan sabun colek utawi migunakaken toya klapa seger kanggé ngilangaken karat. Proses reresik dipun tindakaken kanthi ngati-ati, yaiku ngolesi bahan manut arah permukaan wesi, dipun sikat ngginakaken sikat untu ingkang alus, lajeng dipun bilas ngginakaken toya mili supados boten ngrusak tekstur keris.

Kain lan kertas^[4]

Musiyum Ranggawarsita nindakaken konservasi tumrap koleksi ingkang awujud kain saha kertas lumantar cara fumigasi. Fumigasi punika dipun lampahi kanggé mbasmi saha nyegah tuwuhipun serangga saha mikroorganisme, kados ta jamur, ingkang saged ngrusak koleksi awujud naskah kuna, busana adat, saha bahan pustaka sanesipun. Musiyum Ranggawarsita gadhah ruangan khusus kanggé nindakaken fumigasi, saéngga prosèsipun saged kalampahan kanthi langkung efektif lan efisien.

Prosès fumigasi ing Musiyum Ranggawarsita dipun lampahi salami satunggal minggu kanthi migunakaken campuran bahan kimia awujud ethanol saha thymol. Campuran punika dipun lebokaken wonten ing gelas ukur lajeng dipun pasang wonten ing nginggil blower. Koleksi kertas dipun tata wonten ing rak, dene koleksi kain dipun gantung wonten ing salebeting ruangan fumigasi. Salajengipun, ruangan fumigasi dipun tutup kanthi rapet salami prosès fumigasi kalampahan.

Watu^[4]

Musiyum Ranggawarsita gadhah koleksi ingkang awujud watu, kados ta patung, stupa, prasasti, saha puzzle susunan candi ingkang dipun ginakaken minangka media sinau para siswa. Kangge njagi kahanan koleksi punika supados tansah sae, pihak musiyum kanthi rutin nindakaken pelestarian saha perawatan. Koleksi watu ingkang dipun simpen wonten ing njawi ruangan dipun resiki setunggal taun sepisan, dene koleksi watu ingkang mapan wonten ing salebeting ruangan dipun resiki saben tigang semester utawi kirang langkung setunggal setengah taun sepisan, saha ugi nalika wekdal-wekdhal tartamtu kados ta sadèrèngipun pameran.

Pembersihan punika limrahipun dipun tindakaken sasampunipun mangsa rendheng, awit lumut ingkang nempel wonten ing koleksi watu ing ruang kabuka cenderung saya kandel nalika mangsa rendheng. Prosès pembersihan dipun wiwiti kanthi nyemproti koleksi migunakaken cairan kimia utawi bahan alamiah kanggé nggaringaken lumut. Salajengipun, lumut ingkang sampun garing dipun sikat ngginakaken sikat ijuk ingkang alus saha dipun lampahi manut arah ornamen supados boten ngrusak relief koleksi. Tahap pungkasan, koleksi watu dipun bilas ngginakaken toya mili lajeng dipun garingaken ngginakaken kain resik supados karesikan saha kahanan koleksi tetep sae.

Cathetan suku

1 2 3 Media, Kompas Cyber (2022-01-11). "Mengenal Ranggawarsita, Pujangga Terakhir Tanah Jawa dan Karya-karyanya Halaman all - Kompas.com". KOMPAS.com (ing basa Inggris). Dibukak ing 2025-12-16.
↑ "Museum Jawa Tengah Ranggawarsita". ranggawarsitamuseum.id. Dibukak ing 2025-12-16.
1 2 Museum Indonésia^{[pranala mati permanèn]} (diakses tanggal 22 Pebruari 2011)
1 2 3 Arfa, Mecca (2020-06-09). "Strategi Konservasi Koleksi Museum Ranggawarsita Semarang". Anuva: Jurnal Kajian Budaya, Perpustakaan, dan Informasi (ing basa Indonesia). 4 (2): 241–246. ISSN 2598-3040.

[:1-1] 1 2 3 Media, Kompas Cyber (2022-01-11). "Mengenal Ranggawarsita, Pujangga Terakhir Tanah Jawa dan Karya-karyanya Halaman all - Kompas.com". KOMPAS.com (ing basa Inggris). Dibukak ing 2025-12-16.

[:0-2] "Museum Jawa Tengah Ranggawarsita". ranggawarsitamuseum.id. Dibukak ing 2025-12-16.

[internet_3-3] 1 2 Museum Indonésia^{[pranala mati permanèn]} (diakses tanggal 22 Pebruari 2011)

[:2-4] 1 2 3 Arfa, Mecca (2020-06-09). "Strategi Konservasi Koleksi Museum Ranggawarsita Semarang". Anuva: Jurnal Kajian Budaya, Perpustakaan, dan Informasi (ing basa Indonesia). 4 (2): 241–246. ISSN 2598-3040.

[1]

[2]

[3]

[4]