Piyul: Béda antara owahan

Menyang navigasi Menyang panggolèkan
44 bèt wis ditambahake ,  4 taun kepungkur
éjaan, replaced: nggunakake → migunakaké (8), liyane → liyané (2), kuno → \bkuna\b, utuh → wutuh (2), suwe → suwé , sadurunge → sadurungé, nduwèni → duwé (3), Museum → Musiyum , kayata → kaya ta (2), isa → bisa (8), digunaka...
c (busak cithakan, per Special:Diff/1146451; panggantèn kosmètik)
(éjaan, replaced: nggunakake → migunakaké (8), liyane → liyané (2), kuno → \bkuna\b, utuh → wutuh (2), suwe → suwé , sadurunge → sadurungé, nduwèni → duwé (3), Museum → Musiyum , kayata → kaya ta (2), isa → bisa (8), digunaka...)
[[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Viool (nabootsing van een Europese viool) TMnr 1109-18a.jpg|thumb|250px|Gambar Piyul]]
 
'''Piyul''' ya iku alatpiranti musik kelompok ''violin'' kang kasusun saka piyul cilik (''biola kecil''), piyul madya (''biola menengah''), piyul gedhé (''biola besar'') lan piyul ''bass'' (''biola bass'').<ref name="internet1">[http://erabaru.net/sejarah/56-sejarah/12116-asal-usul-perkembangan-biola erabaru.net](diundhuh tanggal 28 Mei 2011)</ref> Piyul diunèkaké kanthi cara digèsèk.<ref name="internet1"/>
 
== Sujarah ==
Miturut cathetan kuno\bkuna\b bangsa [[Aria]] ing [[India]], Raja [[Ravana]] saka nagari [[Sri Lanka]] nyiptakaké sawijiningé alatpiranti [[musik]] kang nganggo senar-busur kang diarani Ravanastron, 5000 taun kepungkur. Nalika abad 1, Ravanastron nyebar nganti tekan [[Afghanistan]] lan [[Pèrsi]]. Nalika jaman karajan Tokharistan ing [[Afghanistan]], wujudewujudé Ravanastron malih dadi wujud ''Pipa'' (piranti musik petik saka [[Tiongkok]]), papan ndhuwure rata, gegere asaleasalé saka kayu wutuh kang diukir cekung, rada alus titi larase lan resonansine rada gedhé. Nalika abad 7, ravanastron nyebar nganti Arab lan nalika jaman Islam ravanastron jenengé malih dadi Rebab.<ref name="internet1"/>
 
Piyul kang wujudewujudé kaya saiki (moderen) diwiwiti saka nagara [[Italia]], pase ing Italia lor nalika abad ka-16, ing kutha [[plabuhan]] [[Venice]] lan [[Genoa]] kang dadi dalan tumuju [[Asia Tengah]] lewat dalan lor.
 
WujudeWujudé piyul kang modhèrn wis kena prabawa saka piranti-piranti [[musik]], utamané saka nagara-nagara Arab.<ref>{{cite web
|url=http://www.cso.org/main.taf?p=1,1,4,20
|title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z
|publisher=ViolinOnline.com
|first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|accessdate=2006-09-22
}}</ref> Saya suwe suwé piyul nyebar ing [[Éropah]].
 
Piyul kang paling tuwa ditemokaké nggunakakemigunakaké patang [[senar]], kaya piyul modhèrn kang digawé déning [[Andrea Amati]] nalika taun [[1555]]. Piyul kang mung nggunakaké telung senar diarani ''violetta''. Piyul jaman biyèn cepetrikat banget anggoné misuwur, amarga gampang dikenal déning para bangsawan lan para pamusik ing dalan, utawa pengamèn. Kasunyatan, raja [[Prancis]] [[Charles IX]] ngutus [[Amati]] kanggo gawé 24 piyul nalika taun [[1560]]. Piyul paling tuwa kang ana nganti saiki iku saka 24 piyul kang digawé déning Charles IX, lan diwènèhi jeneng "Charles IX", digawé ing [[Cremona]] taun [[1560]].<ref>{{cite web
|url=http://www.bartruff.com/history.php
|title=The History of the Violin
|first=William|last=Bartruff|accessdate=2006-09-22
}}</ref> Pyul jaman Renaisans kang paling apik amarga ana ukirané ya iku ''Gasparo da Salò'' ([[1574]]) kang dinduwèni [[Ferdinand II]], Adhipati Agung [[Austria]], banjur wiwit [[1841]], piyul iku musuwur karo ''virtuoso Norwegia Ole Bull'', kang nggunakak piyul iku nganti patang puluh taun lan èwunan pentas. Saiki piyul kasebut disimpen ana ing [[Vestlandske Kustindustrimuséum]] ing [[Bergen]], [[Norwegia]].''The Messia'' utawa ''Le Messie'' (uga dikenal minangka ''Salabue'') kang digawé déning [[Antonio Stradivari]] nalika taun [[1716]] durung tau digunakaké. Piyul kasebut ana ing [[MuseumMusiyum Ashmolean]] ing [[Oxford]].<ref>{{cite web
|url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111
|title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue)
}}</ref>
 
Abad ka-18, piyul digawé béda banget karo sadurungesadurungé, utamane ing ukuran dawa lan pojok ing gulu piyul. Wujud kang saiki dadi standar wujud piyul sadonya. Bedane wujud piyul jaman biyèn lan saiki ndadekake suwara kang kabentuk uga beda béda , nanging sing dianggo pathokan utawa standar wujud piyul ya iku wujud piyul kang saiki.<ref>{{cite web
|title=Violin changes by 1800
|url=http://rperras.tripod.com/id42.htm|author=Richard Perras
}}</ref>
 
Nganti saiki piranti musik kang digawé déning Stradivari lan Guarneri del Gesù, dadi piranti musik kang dadi incceran déning para ''kolektor'' utawa pandhemen lan pamusik piyul. Paling dhuwur rega piyul kang digawé Stradivari nganti AS $3.544.000 ing lélang nalika tanggal [[16 Mei]] [[2006]]. Kabèh piyul nduwèniduwé jeneng kang béda karo loyané, piyul kang paling larang Stradivari nduwèniduwé jeneng ''Hammer'' ([[menthik]]) kang digawé taun [[1707]].<ref>{{citation|url=http://www.stradivariusviolins.org/pricesofstradivariusviolins.html}}</ref>
 
== Bageyan Piyul ==
[[Gambar:Soundpost end.jpg|thumb|left|Cagak ing sajerone piyul kang katon saka bolongan F]]
Piyul iku kaperang saka pirang-pirang bagéyan, kayatakaya ta; awak piyul, gulon piyul, jembatan piyul, papan [[driji]], [[senar]], lan werna-werna piranti kang nyengkuyung nalika pyul digunakaké. Piranti kasebut kayatakaya ta pasak kanggo nyetel kanggo saben senar, buntut piyul kanggo nyangga senar, pin lan tali kanggo nahan buntut piyul, lan werna-werna piranti kanggo nyetèl ing buntut piyul yèn diperlokaké, ditambah manèh piranti kanggo nyangga janggut.
 
Awak piyul kapérang saka rong papan suwara kang mlengung kang digandhengake déning kayu kang diarani iga piyul kang ditèmpèlaké nganggo lém kéwan, [[lém]] kulit [[kéwan]], utawa [[resin]]. Iga piyul kapérang saka papat sudhut, bageyan ngisor, lan garis tipis kang diarani lapisan njero, kang mbiyantu nahan lekukan ing iga piyul, lan isabisa uga kanggo ngambakake papan kanggo lem. Dideleng saka ngarep lan buri, wujudewujudé awak piyul kaya wujudé [[jam]] [[pasir]]. Rong lekukan kaya aksara C ing kiwa tengene nggawé ruwangan kanggo busur piyul obah.
 
Umumé bagéyan dhuwur piyul digaw saka [[kayu spurce]], kaya kayu [[cemara]], kang diukir nganti wujudé ''simetris'' lan diwènèhi bolongan suwara loro (utawa bolongan -F, dijenengi bolongan-F amarga wujudé kaya aksara F). Bolongan suwara kasebut mebawani marang suwarané piyul, lan uga minangka ''bolongan kanggo ambegan'' piyul nalika hawa ''beresonansi'' ing jeroné. Ing pinggir papan iki digawé lekukan garis kang diarni purfling, garis iki kanggo ngalangi senthèt saka pinggir. Purfling palsu kang dicat ing papan piyul biyasané dadi pratandha yèn kuwalitas pyul iku èlèk. Balok cilik dipasang ing sadhuwuré papan piyul, dhuwure padha karo sadhuwuré jembatan piyul, kanggo nambahi bobot papan dhuwuré piyul.
[[Gambar:Violin bridge blank and finished.jpg|thumb|right|Jembatan anyar lan jembatan kang wis dadi]]
Bagéyan mburi lan pinggir piyul digawé saka kayu mapel, biyasa dipilih kang aluré padha. Bagéyan mburi piyul umumé digawé saka kayu utuhwutuh kang diukir kanthi ''simetris'' utawa padha. Bagéyan iki uga asring dibentuk purfling sanajan ora pati ana prabawa marang piyul. Ing piyul antik kadhang diwènèhi cèt lan tulisan tangan minangka gantiné purfling ing bagéyan buri. Ana bagéyan kang mblendhuk, setengah bunder kang ana ing bagéyan kang cedhak karo gulu piyul kanggo nambahi panggonan kanggo ngelèm . Blendhukan kasebut wigati kanggo sembungan gulu piyul lan awak piyul, nanging nalika ngukur dawané piyul, bagéyan iki ora diitung.
[[Gambar:Four violin tuning pegs.jpg|thumb|left|100px|Patang piranti tambahan kanggo nyetel ing saben senar]]
Gulu piyul biasane digawwe saka kayu mapel kang padha karo bageyan buri lan pinggir awak piyul. Ing gulu piyul ana papan driji kang digawé saka kayu eboni utawa kayu liya kang dicat [[ireng]]. Kayu eboni asring dipilih déning tukangh gawé piyul amarga kayune atos, lan awet. Piyul kang tuwa digawé saka kayu mapel kanggo papan driji lan dipernis karo kayu eboni. Ing papan driji kang dhuwur ana garis kayu kang mbendul, asring kayu eboni utawa kayu gadhing kang diarani sadel dhuwur. Blendhukan iki digunakakedigunakaké kanggo jembatan landésan senar, kaya jembatan piyul kang digunakakedigunakaké kanggo kaperluan kaya awake piyul.
 
Jembatan piyul diukir kanthi ati-ati saka kayu mapel lan nduwèniduwé guna dhewe-dhewe, lengkungan ndhuwur kanggo nahan senar nalika ing tingkat tartemtu saka papan driji kang bentuke mlengkung supaya bisa digesek dhewe-dhewe (utawa bebarengan) lan dadi papan kanggo ngeterake getaran suwara saka senar tumuju awak piyul. Jembatan iki saweise dipasang uga isabisa diobahke kangggo nyetel [[suwara]] piyul.
 
Bageyan buntut piyul iku panggonan pucuk ngisor senar kang diselipke ing jerone patang bolongan. Asring uga ing senar E diwenehi penyetel tambahan kanggo nggampangake anggone nyetel, nanging kanggo senar liyaneliyané uga isabisa ditambahi penyetelan tambahan kaya senar E. Ana uga pemain piyul kang ora nambahi piranti penyetalan amarga nambahi bobote piyul lan ngowahi suwara kang diasilake déning piyul.
 
== Busur Piyul ==
Busur piyul kaperang saka sawilah kayu lan pirang-pirang [[rambut]] [[jaran]] kang dipasang saka pucuk tekan pucuk. Ing salah siji pucuke diwenehi [[sekrup]] kang digunakakedigunakaké kanggo ngencengi (nalika arep digunakakedigunakaké), utawa ngendhoni (nalika disimpen) rambut kasebut. Ing cedhake sekrup ana cekelan [[jempol]] lan [[driji]] liyaneliyané.
 
Rambut kang digunakakedigunakaké kanggo busur piyul iku biyasane saka rambut jaran [[putih]] lanang, amarga werna rambute [[putih]] semu [[emas]], nanging ana uga busur kang nggunakakemigunakaké senar saka bahan ''sintetis''. Yen busur piyul asring digosok nggunakakemigunakaké gala ([[Basa Inggris]]: rosin) bakal ndadekake cengkremane busur ning senar dadi luwih stabil lan gampang diatur, ora gampang ucul, lan isabisa uga ngrewangi tekniktèhnik geter. Wilah kang digunakakedigunakaké biyasane nggunakakemigunakaké kayu ''pernambuco'' supaya asile apik, utawa kayu ''brasil'' kang regane murah. Busur kang murahan biyasane nggunakakemigunakaké serat gelas. Ana uga saiki kang nggunakakemigunakaké serat karbon kanggo bahan gawé wilah busur piyul.
 
== Senar Piyul ==
Senar digawé saka usus [[wedhus]], dibatek, digaringake banjur diplintir. Banjur ana cara nyampuri logam ing senar usus. Asile saka nyampuri iku ndadekake senar luwih kuwat lan luwih imbang, lan isabisa luwih dikencengake, suwara kang diasilake luwih gedhe. Dibandhingake karo senar sintetis kang akèh digunakakedigunakaké saiki, senar usus luwih apik anggone ngasilake suwara.
 
Senar modhèrn nggunakaké [[waja]] atos, waja untingan, utawa bahan sintètis. Kabèh senar untingan lan senar saka waja atos dirangkepi werna-werna logam kanggo ngatur boboté, dhiamèter, lan kadhar [[banyu]]. Senar paling dhuwur E biyanasé dirangkepi karo waja atos kang terkadhang uga dicampuri [[alumunium]] supaya ora "siulan". Rangkepan [[emas]] digunakaké supaya ora tèyèngen lan ngurangi ''siulan''. Baja kang ora kena tèyèngen supaya ora ngasilake suwara kang béda. Senar kang intiné arupa bahan sintètis nggabungaké kuwalitas senar usus supaya senare bisa kuwat, awèt, lan stabil. Senar iki luwih gampang malih amerga owahing temperatur tinimbang senar saka bahan logam.
Ukuran piyul diwiwiti saka ukuran paling cilik 1/16, 1/10, 1/8, 1/4, 2/4 (1/2), 3/4, lan piyul kanggo wong enom 4/4. Ana uga piyul kang ukurané 1/32 kang ukurané cilik banget.
 
Dawané awak (gulu ora kaetung) piyul kang ukurané 4/4 kurang luwih 36&nbsp;cm (utawa luwih cilik miturut modhèl saka abad ka-17). Piyul 3/4 dawané 33&nbsp;cm, 1/2 dawané 30&nbsp;cm. Minangka kanggo mbandhingaké viola utuhwutuh dawané 40&nbsp;cm.
 
Kanggo nentokaké ukuran piyul kang pas kanggo bocah, biyasané bocah iku dikongkon nyekel piyul lan tangané kudu nyandhak tekan pucuk gulungan sirah piyul.
== Carane nggunake ==
[[Gambar:Violinist.jpg|thumb|200px|Wong dolanan Piyul]]
Umume wong nggunakakemigunakaké piyul iku nyekel piyul ing tangan kiwa lan busure ing tangan tengen. Carane ya iku, piyul dicekel kato tangan kiwa, banjur cepitan kang kanggo janggut dicepit karo janggut lan pundhak kiwa, isabisa uga direwangi karo bahu. Dolanan piyul isabisa dilakokake kanthi ngadek lan lungguh ing kursi.
Carane nganggo piyul iku digesek karo busur, isabisa uga dipetik nganggo driji tengen (kang diarani cara pizzicato). Nanging ana uga kang nggunakakemigunakaké driji tangan kiwa kanggo metik senar piyul.<ref>[http://www.untukku.com/artikel-untukku/cara-mudah-bermain-biola-untuk-pemula-untukku.html www.untukku.com (Cara mudah bermain Biola)](diundhuh tanggal 2 Agustus 2011)</ref>
 
== Cathetan suku ==
352.737

besutan

Menu navigasi