Asu

Saka Wikipédia Jawa, bauwarna mardika basa Jawa
(Kaelih saka Kirik)
Menyang navigasi Menyang panggolèkan
Infobox spesiesAsu
Canis lupus familiaris
Collage of Nine Dogs.jpg
Takson
MagnorderBoreoeutheria ·
SuperordoLaurasiatheria ·
-Scrotifera ·
-Fereuungulata ·
GrandorderFerae ·
OrdoCarnivora ·
UpaordoCaniformia ·
KulawargaCanidae ·
GenusCanis ·
SpesiesCanis lupus ·
SubspesiesCanis lupus familiaris
Masalah skrip: Fungsi "linkWithParentLabel" ora ana.
Tata nama Pertal
Sinonim takson Pertal Canis familiaris Pertal
Protonim Pertal Canis familiaris Canis familiaris
Distribusi
Mapa habitat casitodo.PNG
Modifica les dades a Wikidata

Asu utawa segawon kasebut (Canis familiaris yen dianggep spesies sing beda utawa Canis lupus familiaris yen dianggep dadi subspesies serigala) minangka karnivor ing kulawarga Canidae. Iki minangka bagean saka kaleng kaya serigala, lan minangka karnivor darat sing akeh banget.[1][2] Asu lan srigala abu-abu sing isih ana saiki minangka taksi sadulur amarga srigala modern ora ana gandheng cenenge karo serigala sing kaping pisanan diingu manungsa, sing nduwe arti yen leluhur langsung saka asu kasebut wis punah. Asu kasebut minangka spesies pisanan sing dijinengi lan dipilih kanthi pirang-pirang ewu taun kanggo macem-macem prilaku, kemampuan sensorik, lan atribut fisik.

Hubungane sing dawa karo manungsa nate nyebabake asu bisa uga cocog karo tumindake manungsa lan bisa tuwuh kanthi pola panganan kaya pati sing ora cukup kanggo kaleng liyane. Asu beda-beda kanthi wujud, ukuran, lan werna. Dhèwèké nindakake akeh peran kanggo manungsa, kayata mburu, angon, narik akeh, nglindhungi, mbantu polisi lan militer, kekancan, ngewangi wong cacat, lan peran terapeutik. Pengaruh iki ing masarakat manungsa menehi soanten saka "kanca paling apik manungsa".

Jinis[besut | besut sumber]

Asu nyokot kayu
Indian spitz.jpg

Ukurané asu uga warna-warna, ana kang gedhé lan ana kang cilik, nganti bisa digawa menyang ngendi-endi. Jinisé asu gedhé iku kaya ta:

Saliyané iku ana asu cilik utawa asu kikik ing basa Inggris diarani Toy dog.

Jinis ing Indonésia[besut | besut sumber]

Sejatiné Indonésia uga nduwé jinis asu kang ora ana ing panggonan liyané, tuladhané:

Ajak jawa[besut | besut sumber]

Ajak utawa ajag ya iku asu kang urip ing Asia mligi ing sisih kidul lan wétan. Ajak ora padha karo asu ajag. Ajak minangka asu asli ing Nusantara, ditemokake ing pulo Sumatra lan Jawa, sing manggon ing wilayah pegunungan lan alas. Asu domestik lan liya-liyane sing umume dadi kewan ing Indonesia sejatine asu impor saka wilayah liya. Dhuwur sedheng, wernane coklat abang. Ing ngisor dagu, gulu, nganti pucuk weteng putih, dene buntute ireng jet.

Ajak biasane manggon ing klompok lima nganti rolas wong, gumantung saka lingkungane. Nanging, ing kahanan tartamtu Ajak bisa urip dhewe (dhewekan), kayata ing Taman Nasional Gunung Leuser lan Taman Nasional Bromo (Pasuruan).

Asu kintamani[besut | besut sumber]

Adhedhasar standardisasi sajroning Himpunan Trah Anjing Kintamani Bali (HTAKB) taun 2015 kepungkur, sinebutaké yèn dedeg asu kintamani wadon luwih cilik timbang asu kintamani lanang. Dhuwuré awak asu kintamani kaétung saka pundhak utawa gumba tumeka ing pidakan lemah yaiku 45-55 sèntimeter (cm) lan wadoné udakara 40-50 cm. Asu kintamani bisa urip nganti umur 14 taun. Sadurungé sinebut minangka asu kintamani, kewan iki kang kaya katulis ana serat-serat sastra kuna Bali ing lontar èwonan taun kepungkur, diarani minangka Kuluk Gembrong utawa asu kang wulune ketel. Kuluk lan cicing yaiku sebutan kanggo basa lokal lan gembrong tegesé ketel. wuluné kang ketel dinuga minangka asil adaptasi supaya suhu awaké panggah anget nalika ing hawa adhem paredèn. Carita ngenani mula bukané asu kintamani katulis jangkep ana sawijining panalitèn kang asesirah The Kintamani Dog: Genetic Profile of an Emerging Breed from Bali, Indonesia. Sajronong panalitèn kang ditindakaké dening I Ketut Puja taun 2005 sinebutaké, asu kintamani kagolong asu purba, yaiku asu kang wis kélangan ragam gènetikané awit èwonan taun kepungkur. Miturut panaliti asu kintamani saka Fakultas Kedokteran Heman Universitas Udayana, Denpasar kasebut, asal usul dingertèni minangka asil kawin silang chow-chow kalawan asu lokal. Kadadéan kasebut dumadi ing taun 1400, nalika sawijining tukang dagang saka Cina alihan menyang Bali sinambi gawa asu chow-chow duweké. Si tukang dagang banjur ngrabi salah siji anggota kulawarga Raja Jaya Pangus lan manggon ing laladan Kintamani. Kaya ngetutaké pokal bendarané, asu chow-chow uga nglakoni kawin silang kalawan jinis lokal satemah lair kuluk gembrong. Senajan mangkono, sajroning panalitèn liyané ana temuan kang narik kawigatèn jalaran sacara gènetika asu kintamani duwèni sambung rapet kalawan dingo, asu ajag saka Ustrali. Sakecap ciri-ciri asu kintamani mèmper srigala lan dingo. Asu kintamani uga mempèr kalawan asu nembang Papua (Papua Singing Dog) kang isih sadulur kalawan dingo. Kairipan asu kintamani lan dingo njurung tèori selawasé iki yèn dingo yaiku asu kang asalé saka Asia Wétan kang mèlu alihan bendarané ras Austronésia menyang pulo-pulo ing Asia Kidul-Wétan. dingo Ustrali wis kakurung saka gunggung baboné selawasé 5000 taun kapungkur, mangkono uga asu kintamani. Ing tèori iki disebutaké yèn mapané Désa Sukawana kang dikupengi Punthuk Penulisan lan Lembah Batur mènèhi tantangan lan pepalang kanggo asu kintamani. Iki kang nyebabaké asu kintamani kakurung kanggo manak lan kawin kalawan jinis liyané saka jaban Sukawana èwonan taun lawasé. Iki kang uga gawe jinis asu kintamani luwih seragam wujudé kawit èwonan taun kapungkur tumeka saiki lan dadi èndemik Sukawana sarta trah asu sepisanan asli Indonésia. Asu kintamani saiki wis sumebar ing sawenèh laladan.[3]

Asu kintamani bisa didadèkaké asu sing bisa ngreksa bendarané lan duwé sipat mawas sarta sumèh marang sapa waé. Asu kasebut sipaté uga mandhiri lan cukat nalika ana asu liyane mlebu ana ing wewengkoné dhèweké, nanging asu kintamani nuduhaké sipat seneng kekancan marang bendara lan kulawargané. Asu kintamani bisa cepet kekancan marang bocah lan bisa dadi kanca dolan kang apik. Yèn asu kintamani urip bebarengan kanggo wektu kang cukup suwé lan cerak, asu kasebut bakal nuduhake tandha kasetyané selawase uripé. Kirik kintamani duwèni sikil kang ènthèng jalari dhèwèké bisa polah kanthi bebas, asu iki uga tinepung minangka asu kang bisa munggah gunung kanthi gampang jalaran wujud awaké kang pas kanggo nempuh dalan-dalan ing gunung, asu iki uga duwé katrampilan bisa lelangèn ana banyu, mula saka kuwi asu kintamani ora wedi karo banyu.[4]

Asu tengger[besut | besut sumber]

Asu tengger ya iku asu kang mung bisa ditemoni ing wewengkon Pagunungan Brama, Jawa Wétan (uga diarani Pagunungan Tengger).[5][6] Miturut Jentink lan Semon, asu tengger duwé garis coklat tua ing guluné, kapinteran sing dhuwur, lan pawakan gagah.[7][8] Alexander uga nambahi yèn asu jinis iki kalebu kewan sing wani, manteb, lan dadi pimpinan asu liyané. Ing cathetané dhèwèké, asu iki uga digolongake minangka asu gedhé kanthi dawa awak 1 mèter lan buntut 30 sèntimèter.[9]

Asu new guinea singing[besut | besut sumber]

Asu New Guinea Singing ya iku asu sing manggon ing dataran tinggi New Guinea. Werna coklat emas kanthi bentuk kuping segi telu, buntut sing kandel, moncong cendhak kaya rubah. Wong Moni nganggep segehome, minangka Asu New Guinea Singing, minangka bagéan saka leluhure. Ora mung kuwi, asu kicau Papua uga dianggep minangka pemilik utawa penjaga dataran tinggi Carstensz Pyramid, puncak paling dhuwur ing Jayawijaya kanthi dhuwure 4.884 meter saka permukaan laut (mdpl).

Perangan awak[besut | besut sumber]

Rangka[besut | besut sumber]

Rangka asu kang dideleng saka sisih

Kabèh asu kang séhat, tanpa deleng ukuran lan jinisé, duwéni struktur rangka kang mèmper marang siji lan liyané sanadyan ana variasi rangka ing antarané jinis asu. Wujud rangka kang mèmper iku ora deleng marang cacah balung ing buntut. Rangka asu iku cocog kanggo mlayu. Balung asu ing geger lan gulu duwéni otot geger kang melar lan kuwat. Balung iga kang dawa nyebabkaké ruwang kang gedhé kanggo jantung lan paru-paru. Asu duwéni pundhak kang ora nyambung marang rangka, mula duwéni fleksibilitas kang apik.[10][11]

Dwarfisme digunakaké kanthi selektif marang sawenèh jinis asu amarga sikil kang cendhak duwéni guna. Jinis asu iku antarané dacshunds lan corgis.[11] Sakéhé asu duwéni 26 balung geger ing buntuté, nanging sapérangan asu buntut cendhak duwéni sakora-orané telu balung.[10]

Dibandingaké marang asal-usulé asu, kaya ta srenggala, pangembangbiakan selektif (selective breeding) nalika dhomestikasi nyebabkaké ukuran rangka asu saya gedhé, kaya ta ras asu mastiff, uga bisa ditemoni ing jinis asu kang luwih cilik kaya ta terrier.

Cumplung asu duwéni anasir kang mèmper marang siji lan liyané tanpa deleng turunané, nanging ing beda jinis asu duwéni wujud tengkorak kang beda banget.[11][12] Wujud telung tengkorak dhasar ya iku dolichocephalic mendawa kang bisa dideleng ing asu bebedag kang ngutamaké mata, mesocephalic tengahan utawa jinis mesaticephalic, lan jinis brachycephalic kang cendhèk banget lan amba kaya ta tengkorak ras mastiff.[11][12]

Wulu[besut | besut sumber]

Wulu asu dhomèstik duwéni rong jinis. Kang kapisan ya iku wulu dhobel. Wulu iki lumrah ditemoni ing asu lan srenggala kang saka laladan kang duwé iklim adhem. Wulu iki dumadi saka wulu kasar pelindhung lan wulu alus. Déné jinis liyané wulu tunggal. Kadhangkala anakan duwéni wulu putih kang duwéni wujud kaya ta geni, garis-garis, lan bintang kang manggon ing dhadha utawa pérangan awak sisih ngisor.[10] Wulu asu bisa uwanen nalika umur setahun amarga disebabaké déning polah kang akèh (impulsif), mangluh, wedi marang kahanan kang ramé, lan wedi marang manungsa utawa kéwan kang ora dikenal.[13]

Buntut[besut | besut sumber]

Asu duwéni wujud buntut kang manéka warna, antarané lurus, lurus mendhuwur, wulan sabit, kriting, utawa mlungker-mlungker. Kaya ta kewan-kewan kang kalebu kaluwarga Canidae, buntut asu digunakaké kanggo sesambungan babagan kahanan emosi marang asu liyané. Ing sawenèh asu bebedag, buntuté ditugel supaya ora kena tatu.

Indera[besut | besut sumber]

Indera asu bisa ngrespon nganggo pandeleng, ambu, rasa, dedemokan, lan sensitif marang papan magnetik ing bumi. Panalitèn liyané ngusulké supaya asu bisa nemokaké laladan magnetik ing bumi.[12]

Kasehatan[besut | besut sumber]

Asu rentan kanggo macem-macem penyakit. Sawetara penyakit kasebut uga minangka penyakit manungsa, nanging liyane sing spesifik kanggo asu. Kaya mamalia, asu uga gampang kesel amarga cuaca panas, kelembapan sing dhuwur, utawa owah-owahan suhu sing drastis.

Penyakit[besut | besut sumber]

Penyakit infèksi sing gampang nyerang asu kalebu rabies, parvovirus, lan distemper. Penyakit kongenital ing asu sing diwarisake sacara genetis kalebu penyakit HD (pembentukan sendi pinggul sing ora normal), kelainan sendi lutut (luksasi patellar), nganti epilepsi lan kelainan katup pembuluh darah paru (stenosis paru). Asu bisa nandhang meh kabeh penyakit sing bisa dialami manungsa, saka hipotiroidisme, kanker, lara untu, nganti penyakit jantung.

Kewan Parasit[besut | besut sumber]

Kéwan parasit sing kerep nyerang njaba awak asu yaiku macem-macem jinis kutu, tungau lan kutu. Dene kewan parasit sing manggon ing weteng asu yaiku cacing gelang, cacing cambuk, cacing tambang, lan cacing tambang.

Kelainan Fisik[besut | besut sumber]

Sawetara asu jenis rentan kanggo penyakit bawaan, kayata kelainan pembentukan sendi pinggul (penyakit HD), kelainan sendi lutut (patellar luxation), kelainan langit-langit sumbing, wuta, utawa budheg. Asu uga bisa nandhang penyakit sing asring nandhang wong, kalebu diabetes, epilepsi, kanker, lan atritis. Asu dhadha lebar asring ngalami masalah karo keluwihan gas ing weteng (asam lambung).

Polah[besut | besut sumber]

Asu minangka kéwan sosial, nanging sipat lan polahé asu bisa béda-béda gumantung saka jenis. Kajaba iku, sipat lan polahé asu gumantung anggoné ngrawatan sing ditampa saka kang duwé asu lan wong sing komunikasi karo asu kasebut. Asu kang dicilakani déning kang duwé utawa sengaja digawé keluwen bisa dadi asu kang gampang nesu lan mbebayani. Kang ngingu ora bisa ngrumat asu kasebut bisa nyebabake polahé asu kasebut ora normal.

Nyokot[besut | besut sumber]

Kirik bisa nyokot nalika sinau piyé carané sesambungan marang kang ngingu, biasané dilakoni nalika dolanan. Nanging menawa anak asu terus-terusan nyokot, kang ngingu wigati kanggo ngendegaké amarga iku minangka tetenger nek asuné duwéni samubarang kang ora normal. Asu bisa nyokot amarga wedi, kepingin padu, lan mangluh.[14]

Muter-muter[besut | besut sumber]

Asu biasané muter-muter nalika kepingin nyoyak buntute. Nanging menwa kadadeyan iki terus-terusan bisa wae asu mau nandang sindrom vestibular idiopatik. Nanging luwih becik menawa asu muter-muter waé dipriksaké ing dokter kèwan.[14]

Daging asu[besut | besut sumber]

Saliyane minangka kewan, asu dikembangake lan disembelih minangka sumber protein ing sawetara wilayah donya. Ing negara ngendi asu ditresnani minangka pets, mangan daging asu iku tabu lan nglanggar tradisi. Ing tlatah Koréa Kidul, Nigéria, Républik Rakyat Cina, lan Viètnam, asu uga didadèkaké sumber pangan, diternakaké, lan dibelèh. Lumrahé, jaré kepercayané masarakat, daging asu bisa nguwataké awak.[15]

Masarakat ing sawetara provinsi ing Indonesia ngonsumsi daging asu minangka sumber protein, kanthi terang-terangan utawa kanthi rahasia. Ing Manado, daging asu diarani "RW" (singkatan saka "rintek wuuk" sing ing basa Tombulu tegese rambut alus).[16] Masakan Batak uga ngerteni daging asu, sanajan daging asu kanthi kode "B1" (singkatan saka "biang" sing ing basa Batak tegese asu) dudu panganan sing paling populer ing masakan Tapanuli lan sekitare. Ing Kutha Sala, sate jamu utawa sengsu iku arane sate daging asu lan tongseng.[17]

Asu ing tradisi Islam-Jawa[besut | besut sumber]

Ing jaman postmodernisme awake dhewe paham bilik masyarakat Jawa isih dhuweni akulturasi sing dhuwur babagan nilai-nilai Islam. Anane kabudayan  Jawa sing ngrembaka ing dhaerah-dhaerah nudhuhake menawa Islam ngrembaka ing Indonesia lewat kultur kabudayan. Akeh anak-anak ing tanah Jawa sing isih kenthel karo adat istiadat kang ana ing dhaerahe dhewe-dhewe. Termasuk adat tresna marang kewan Asu. Ing jaman biyen nalika Jawa isih Hindu-Budha, Asu dadi kewan kang disegani utawa urip bebrayan karo masyarakat Jawa, amarga Asu kalebu kewan Klangenan (kesenengan). Minangka kewan klangenan Asu duweni tugas lan fungsi, kayata :

  • Dadi kewan kesenengan ndara ne lan sakeluwarga, amarga nalika ndara ne lunga adoh asu ne bakal ora doyan mangan, poso dinan-dinan, gampang lulut, manut.
  • Dadi kewan sing njaga ndarane, njaga omahe saka babagan pencurian lan perampokan.
  • Dadi kewan sing kaya kanca guyon, menawa dilatih awit cilik (kirik). kirik kuwi asu cilik.
  • Dadi klangenan sing kerep diajak mburu musang, kuwuk, utawa tikus ing sawah-sawah nalika musim ama.
  • Melu njaga keamanan dhusun, nggawe kahanan dhusun ora sepi lan serem nalika ana fenomena perburuan asu kanggo dikonsumsi.

Saka katrangan ing dhuwur, asu bisa didadekake kewan ingon-ingonan kang gemesake lan nengsemake. Ananging, nalika keluwarga Islam arep ngingu ya kudu dijumbuhake karo hukum sing dadi lambaraning agamane.

Pinten-pinten ahli fiqih ngandharake bilih wong islam sing arep ngingu asu sacara garis gedhi diparengake tergantung ancase (tujuwane). Ananging ing pinten-pinten riwayat bilih wong islam sing arep ngingu asu bakal disuda pahalane.

Ing fiqih kontemporer karya Ahmad Zahro ngandharake bilih ngingu asu ora disaranke mlebu omah utawa dilebokake omah. Amarga kanggo njaga kesucian omah saka najis, apa maneh bagian saka asu kasebut minangka najis mugholadhoh (najis sing paling abot). Malah ana riwayat hadist kang ngandharake bilih malaikat rahmat ora bakal mlebu omahe wong islam menawa ana asu ning njero omah.  Rasulullah ngendikan “Malaikat ora bakal mlebu omahmu  yen ning njero omahmu ana asu lan patung.” (HR Bukhari lan Muslim)

Mirsani fungsi lan mupangat Asu ing bebrayan Jawa-Islam, intinipun asu menika kewan ingkang mupangati tumrape bebrayan, tinggal wong islam netepi apa kang dadi tuntutan hukum agamane.

Ing Geguritan Alam Sawegung dening Rama Sudiyatmana kang irah-irahane Gurit Asu ngandharake “……pulisi nuntun asu, nglacak tindak kang kleru, nggoleki durjana lan barang lan laku kang palsu, asu setya marang bendarane, asu ora pangkling ambune, asu ngereg sapa bae kang nedya nglimpe…..” (kaca 58)

Lire, kepriye statuse asu ing kacane ulama fiqih?

Awake dhewe kabeh wis ngerti, fiqih yaiku bidang ilmu sing paling pengaruh ing tataran hukum islam. Awit biyen nganti saiki. Yen teologi dadi hukum paling aji ing Kristen, Fiqih dadi teologinya umat Islam.

Sacara garis gedhe, ana loro amzhab ngenani status asu: apa suker/ najis utawa ora. Mazhab sepisan yaiku mazhab asu-najis. Iki pandangan sing dipeloni mazhab Syafi’I lan Hambali. Mazhab Syafi’I akeh dipeloni umat islam ing kawasan Asia Tenggara termasuk Indonesia.

Titik tengkar argument loro mazhab iki fokus ing hadist riwayat Abu Hurairah : “Yen wadah (gelas/piring) nge awakmu dilate asu mila kudu dicucekake kaping pitu wasuhan. Salah sijine nganggo lemah.”  Meh kabeh umat Islam apal karo Hadizt iki. Paling ora, tau krungu saka wong liya utawa saka warta islam.

Saka pandangan mazhab sing pertama, hadiz iki dadi argument pokok bilih asu iku najis/kotor. Kepriye ligokane saengga hadist iki bisa menopang pendapat babagan asu najis? Sala sijine ulama saka mazhab Syafi’I al Khathib al-Syirbin (w. 1570 M) ing karyane sing akeh diwaca ing pesantren Nu, Mughni al-Muhtaj, ngandharake lagikane kaya ngene: Mazhab kaping pindho dhuwe tafsir liya babagan hadist dilat asu iku ora blas kotor amarga ilere asu kuwi ora kategori kewan. Sing kudu diperhateke yaiku perintah nyuceni piring/gelas menawa didilat dening asu.

Yen perintah nyuceni ping pitu iku pertandha bilih awake asu kuwi suker, kayat sing diandharake mazhab sepisan, mila perintah ngadusi mayit manungsa sing mesthi dilakoni makaping-kaping uga nandhesake bilih awake manungsa iku suker/najis. Padahal ora ono sing ngandharake bilih awake manungsa iku najis. Mila ana sing pendapat bilih asumsi mazhab pertama salah.

Aku nambahke saka argumenku dhewe. Hadist babagan jilatan asu iku paling adoh bilih awake dhewe kudu ati-ati karo banyu ilere asu, sebabe ing kono kemungkinan ono bakteri sing bisa nularake penyakit. Bilangan nyuceni ping pitu nandhesake bilih perintah kudu ati-ati wae (precautionary). Mila, wis wayahe umat Islam ngrevisi pandangane ngenani asu. Fobia asu iki ora babarblash ana dasare saka sumber hukum otentik Islam. Wallahu a’lam.

Uga delengen[besut | besut sumber]

Rujukan[besut | besut sumber]

  1. Young, Julie K.; Olson, Kirk A.; Reading, Richard P.; Amgalanbaatar, Sukh; Berger, Joel (1 February 2011). "Is Wildlife Going to the Dogs? Impacts of Feral and Free-roaming Dogs on Wildlife Populations". BioScience (ing basa Inggris). 61 (2): 125–132. doi:10.1525/bio.2011.61.2.7. ISSN 0006-3568. S2CID 6673698.
  2. Daniels, Thomas; Bekoff, Marc (1989-11-27). "Population and Social Biology of Free-Ranging Dogs, Canis familiaris". Ecology Collection.
  3. "Mengenal Kintamani Anjing Purba Asli Indonesia". Portal Informasi Indonesia. Dibukak ing 15 Mèi 2022.
  4. "Anjing Kintamani, Anjing Lokal dari Bali yang Bersahabat". Kompas. Dibukak ing 15 Mèi 2022.
  5. "Jenis Anjing Kampung". Rumah Budidaya. Dibukak ing 15 Mèi 2022.
  6. Hatmosrojo (2003), k. 48
  7. Jentink (1897), k. 218
  8. Semon (2018), k. 196
  9. Alexander, Bedjo & Suhartono (2018), k. 5
  10. a b c Cunliffe, Juliette (2004). The encyclopedia of dog breeds. Bath: Parragon. ISBN 0-7525-8018-3. OCLC 59182873.
  11. a b c d Morgan, Tracy (2009). The encyclopedia of the dog (2nd American edition, [revised edition] ed.). New York, NY. ISBN 978-0-7566-6004-8. OCLC 697506545.
  12. a b c Nießner, Christine; Denzau, Susanne; Malkemper, Erich Pascal; Gross, Julia Christina; Burda, Hynek; Winklhofer, Michael; Peichl, Leo (2016-04-20). "Cryptochrome 1 in Retinal Cone Photoreceptors Suggests a Novel Functional Role in Mammals". Scientific Reports (ing basa Inggris). 6 (1): 21848. doi:10.1038/srep21848. ISSN 2045-2322. PMC 4761878. PMID 26898837.CS1 maint: PMC format (link)
  13. King, Camille; Smith, Thomas J.; Grandin, Temple; Borchelt, Peter (2016). "Anxiety and impulsivity: Factors associated with premature graying in young dogs". Applied Animal Behaviour Science (ing basa Inggris). 185: 78–85. doi:10.1016/j.applanim.2016.09.013.
  14. a b Liputan6.com (2020-07-13). "12 Perilaku Anjing Ini Punya Arti Penting, Pertanda Masalah Kesehatan". liputan6.com (ing basa Indonesia). Dibukak ing 2022-05-19.
  15. "Menengok Budaya Kuliner Daging Anjing di Empat Negara". CNN Indonesia. Dibukak ing 15 Mèi 2022.
  16. "Daging Anjing atau RW Jadi Kuliner Warisan Turun-Temurun di Manado". Detik Food. Dibukak ing 15 Mèi 2022.
  17. "Sengsu: Proses Seekor Anjing Jadi Olahan Kuliner di Kota Solo". Solopos. Dibukak ing 15 Mèi 2022.

7. Halima, Dewi Nur. Islam dan Budaya Jawa. Fakultas Syariah UNSAID. April 2020

8. Yatmana, Sudi. Geguritan Alam Sawegung. Almaterapublishing. 2010. (hal 58). ISBN 978-979-185-210-4.

9. https://id.theasianparent.com/hukum-memelihara-anjing-dalam-islam, dibukak tanggal 13 Mei 2022 tabuh 10:58

10. https://werua.blogspot.com/2017/08/kebudayaan-tradisional-di-pulau-jawa.html, dibuka tanggal 13 Mei 2022 tabuh 10:59

11. Abdalla, Ulil Basarhttps://islami.co/anjing-dalam-pandangan-ulama-fikih/ dibukak tanggal 13 Mei 2022 tabuh 13:02

Kapustakan[besut | besut sumber]

Buku

Jurnal

Pranala jaba[besut | besut sumber]