Eros
Eros iki ana hasrat melu main. Eros rada beda karo philia, philos, philosophia. Dadi, ana semacam ambisi utawa kekarepan. Eros melu mernani telung jinis bagian jiwa sing wis disebutke sadurunge: Epithumia, Thumos, lan Logistikon. Contone ing Epithumia, Eros melu main: kowe seneng panganan apa, minuman apa, utawa seneng jinis liyane. Sakbeneré iku urusan Eros, nanging dheweke melu ing wilayah nafsu sing asor. Yen ing wilayah Thumos, Eros melu main, contone tresna marang lemah air utawa tresna marang agama. Sepisan maneh, Eros kudu tetep dikontrol karo akal. Tresna marang agama kena waé, nanging ora kudu gawe susah wong liya, contone main pukul-pukul, bengak-bengok, utawa misuh-misuh. Nah, yen kuwi kedadean, tegese akalé ora melu main utawa ngontrol. Nanging, semangat tresna marang agamane kuwi ora apa-apa, sah, lan manungsa.[1]
amarga saben wong duwe sisi Thumos. Sampeyan melu organisasi/kelompok lan mbélani mati-matian, kuwi sah waé sing penting rasional. Aja nyalahke wong sing melu organisasi A, B, C, lan liya-liyane—iku hake, sah, lan manungsa. Sing kudu disalahke yaiku yen ana tumindak sing ora rasional, utawa nalika sirah ora mimpin awak. Nah, iku Eros. Eros iku tresna. Apa maneh ing urusan ilmu utawa logos, iku perlu Eros. Nalika Logos nikah karo Eros, lair filsafat. Mula, sing dadi kautaman paling dhuwur yaiku filsafat.[2]
Kenikmatan
[besut | besut sumber]Plato ngelingake, kenikmatan kudu dibedakake karo kabungahan. Urip bungah mesti nikmat, nanging nikmat ora mesthi bungah. Pokoke, nikmat ora mesthi bungah. Contone sampeyan lagi stres, lan pas lagi stres sampeyan ngelak. Amarga ngelak, sampeyan ngombe, lan ngombe krasa nikmat. Nanging nalika iku sampeyan ora bungah amarga lagi stres, déné ngombe isih krasa nikmat. Semono uga karo urusan seks. Dadi, urip bungah, mesti nikmat, diiringi kenikmatan. Yen sampeyan bungah, mesti nikmat. Ing konsep Plato, kenikmatan bisa dipérang dadi rong jinis. Ana nikmat amarga kabutuhan kecukupan. Iku nikmat. Nanging, ana nikmat sing luwih hakiki, yaiku nikmat sing ora gumantung karo owah-owahan.[1]
yen wedhang, nikmate cepet ilang. pisan-pisan ombe panjenengan (biyasane yen entek mangan panganan kang manut panjenengan paling sekeca, tuladhane mungguh). yen panjenengan ngomong paling sekeca, nanging iku tetep ana watesing. yen ilang paling sekeca, mula iku tetep uga ora arep sekeca. kudu ana jedane. rokok bisa nggayuh level iku: panjenengan ora butuh rokok maneh, nanging rasane kaya ngrokok. nah, iku luwih dahsyat. Ateges, panjenengan ora butuh maneh bab kang fisik. panjenengan ora nduwe ketergantungan ing bab-bab kang ing jaba dhiri. aja nganti panjenengan ora omah-omah, nanging rasane wis kaya omah-omah.[1]
Ana loro bab kang asring netes saka dhuwur: kang kapisan, nikmat refleksi rasional. panjenengan ngrasa nikmat, nanging ora ngukur kahanan. tuladhane, “aku ngelak, mula yen ana wedhang, ya aku ombe wae.” ora mikir-mikir iki wedhang sapa, cocog apa ora, jinis minumane apa, lan sakteruse. iku ateges panjenengan ngupadi nikmat tanpa migunakake akal. mumpung butuh seks, mula yen ana wadon kang arep, ya tindakake mangkono. mula ujung-ujunge arep ngangel-angeli dhiri dhewe. dadi, kenikmatan tanpa refleksi rasional iku ora pener, malah kliru.[3]
Sawangsule, refleksi rasional tanpa kenikmatan uga ora pener: iku mung ngeyel. mula samesthine kaping lorone nyawiji. yen ora, uripmu dadi adem, tembung plato. mula nikmat aja kelangan refleksi.[3]
Iku perangan tadi—epithumia, thumos, lan logistikon—masing-masing nduwe level kenikmatane dhewe. epithumia yaiku nalika kebutuhan-kebutuhan kepenuhi: dhuwit, bojo ayu, bandha kang akeh, lan sakteruse. iku kabeh kudu ngerti watesing. status ing masarakat, diregani wong, dikurmati, iku uga ana watesing. [1]
Yen logistikon, seje maneh: kemareman nalika kawruh kang awake dhewe butuhake bisa awake dhewe ngolehake. awake dhewe ngerti apa-apa, awake dhewe paham, iku kemareman ing logistikon. Nah, tembung plato, ing watara telu kenikmatan iku, kang luwih murni yaiku logistikon. sebab apa? amarga loro kenikmatan kang liya sifate kaya ember bocor: terus-terusan nuntut sanadyan wis kepenuhi. krenteg arep krenteg iku ora ana watesing. yen agama ora mbatesi maksimal patang bojo, ndean lanang pengin luwih akeh maneh. mangkono uga wadon, ndean pengin luwih akeh bojo. iku ora ana enteke.[1]
Dene logistikon—kepuasan arep elmu kawruh lan kebijaksanaan—tidak gumantung ing fisik. kenikmatan iki biyasane luwih suwe utawa malah lestari. tuladhane, panjenengan ngrasa nikmat amarga wedhang, mula nikmate iku gumantung padha wedhang. panjenengan nikmat amarga panganan, mula nikmate gumantung ing anane panganan. panjenengan nikmat amarga seks, mula nikmate gumantung ing pasangan. iku kabeh kenikmatan kang gumantung ing fisik. [2]
Nah, goleken nikmat kang ora gumantung ing fisik. iku arep luwih lestari, tembung plato. tuladhane yaiku nikmat elmu. nikmate elmu ora gumantung ing fisik. panjenengan nyinaoni apa-apa, banjur paham: “wah, iku jebul tegese mengkene.” iku nikmat, lan ora gumantung ing fisik. Sanadyan panjenengan lagi luwe utawa ngelak, nikmat kaya iku tetep ora kapengaruh. iku seje karo kenikmatan kang gumantung ing fisik. nikmat kang gumantung ing fisik kudu ana fisike dhisik, anyar banjur panjenengan bisa ngrasa nikmat. nanging nikmate kawruh ora butuh apa-apa saka jaba dhiri panjenengan. kang dibutuhake mung awakmu dhewe, mung jiwamu.[1] Seks butuh pasangan, mangan butuh panganan, ombe butuh wedhang. nanging kawruh ora butuh apa-apa, mung butuh akal utawa jiwa. nah, kenikmatan kang ora mbutuhake apa-apa ing jaba dhiri iki luwih suwe, luwih lestari, lan luwih dhuwur nilaine. panjenengan bisa nikmati kawruh terus-terusan.[2]
Sitiran
[besut | besut sumber]- 1 2 3 4 5 6 Faiz, Fahruddin (2025). Filsafat kebahagiaan: dari Plato, via Al-Farabi dan Al-Ghazali, sampai Ki Ageng Suryomentaram (ing basa Indonesia). PT Mizan Pustaka. ISBN 978-602-441-332-3.
- 1 2 3 Faiz, Fahruddin (2025). Filsafat kebahagiaan: dari Plato, via Al-Farabi dan Al-Ghazali, sampai Ki Ageng Suryomentaram (ing basa Indonesia). PT Mizan Pustaka. ISBN 978-602-441-332-3.
- 1 2 Faiz, Fahrudin (2023-08-15). Menghilang, Menemukan Diri Sejati (ing basa Indonesia). Noura Books. ISBN 978-623-242-303-9.